Pakistan F-16 Rafale: પાકિસ્તાન એર ફોર્સ (PAF)ના એક નિવૃત્ત એર માર્શલના જણાવ્યા અનુસાર 2025માં ભારત-પાકિસ્તાન સંઘર્ષ દરમિયાન પાકિસ્તાને પોતાના F-16 કાફલાને ઘણો પાછળ રાખ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે તેઓ ભારતીય Rafale લડાકુ વિમાનોનો મુકાબલો કરી શકતા નહોતા, તેથી તેમને ઘણો પાછળ રાખવામાં આવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે F-16માં AIM-120C-5 AMRAAM એર ટુ એર મિસાઇલ લગાવવામાં આવી છે, તેની ક્ષમતા એવી નથી કે તે Rafaleની 150 કિલોમીટર રેન્જવાળી મિસાઇલો સામે ટકી શકે.
તમને જણાવી દઈએ કે AIM-120C-5 પાકિસ્તાની F-16 કાફલાનું મુખ્ય એર-ટુ-એર હથિયાર છે અને તેની રેન્જ આશરે 100 કિલોમીટરની આસપાસ છે. પરંતુ ઝડપથી હવામાં ચાલ બદલી શકતા લડાકુ વિમાનો સામે તેની અસરકારક રેન્જ ઓછી થઈ જાય છે અને તે લોન્ચની ઊંચાઈ, સ્પીડ, ટાર્ગેટની ક્ષમતા, ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર અને અન્ય ફેક્ટર્સ પર નિર્ભર કરે છે. આ જ કારણે પાકિસ્તાનના પૂર્વ એર માર્શલે કહ્યું કે પાકિસ્તાની વાયુસેનાએ F-16ને ઘણો પાછળ રાખ્યા હતા.
પાકિસ્તાનના F-16 કેમ થઈ ચૂક્યા છે બેકાર?
પાકિસ્તાને સૌથી પહેલાં 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં F-16 ફાઇટર જેટ અમેરિકા પાસેથી મેળવ્યા હતા. જોકે અફઘાનિસ્તાન ઉપર કામ કરી રહેલા સોવિયેત ફાઇટર જેટ્સ જેમ કે MiG-23ML, જેમાં ‘બિયૉન્ડ વિઝ્યુઅલ રેન્જ’ કોમ્બેટ ક્ષમતાઓ હતી, તેની સામે F-16ને ઘણું નુકસાન ઉઠાવવું પડ્યું. 2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં F-16ને અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યા અને તેમાં AIM-120C મિસાઇલો લગાવવામાં આવી, જેના કારણે તેમને પ્રથમ વખત રડાર-ગાઇડેડ એર-ટુ-એર મિસાઇલો મળી.
અમેરિકા પાસેથી AIM-120C મિસાઇલો મળવાથી F-16ની ક્ષમતા ઘણી વધી ગઈ અને તે સમયે ભારતીય વાયુસેનાના કાફલામાં સામેલ કરવામાં આવેલા Su-30MKI લડાકુ વિમાનોની સરખામણીએ F-16ની ક્ષમતાનો તફાવત ઘણો ઓછો થઈ ગયો. જોકે F-16ની સરખામણીએ Su-30MKIમાં અનેકગણો વધુ શક્તિશાળી અને તેની સરખામણીએ ઘણો વધુ એડવાન્સ્ડ રડાર લગાવવામાં આવ્યો છે. Su-30MKI BrahMos જેવી મિસાઇલો સાથે ઉડાન ભરે છે, જે ઘણી વધારે ભારે છે અને જેને Rafale પણ લઈને ઉડી શકતું નથી.
પાકિસ્તાની F-16ની નબળાઈઓ દૂર કરી રહ્યું છે અમેરિકા?
ટ્રમ્પ પ્રશાસને ડિસેમ્બર 2025માં પાકિસ્તાનના F-16 કાફલા માટે 686 મિલિયન ડોલરના અપગ્રેડેશન અને એડવાન્સ ટેક્નોલોજી પેકેજને મંજૂરી આપી છે. આ પેકેજનો મુખ્ય ઉદ્દેશ પાકિસ્તાનના F-16 વિમાનોની તકનીકી અને સામરિક નબળાઈઓને દૂર કરવાનો છે, જેથી તેમની મારક અને રક્ષણાત્મક ક્ષમતાને આધુનિક યુદ્ધક્ષેત્રને અનુરૂપ બનાવી શકાય. અમેરિકન ડિફેન્સ સિક્યુરિટી કોઓપરેશન એજન્સી (DSCA) અનુસાર તેમાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવામાં આવશે.
ઇલેક્ટ્રોનિક જામિંગથી બચાવ- પાકિસ્તાની F-16 વિમાનોના જૂના રડાર દુશ્મનની ઇલેક્ટ્રોનિક જામિંગ સામે બેકાર થઈ ચૂક્યા હતા. આ પેકેજ હેઠળ વિમાનોની AN/APG-66 અને AN/APG-68 રડાર સિસ્ટમના સોફ્ટવેરને અપગ્રેડ કરવામાં આવી રહ્યા છે. તેનાથી વિમાન દુશ્મનની જામિંગની કોશિશોને નિષ્ફળ કરવામાં વધુ શક્તિશાળી બનશે.
સીક્રેટ કમ્યુનિકેશન- પહેલાં પાકિસ્તાની પાઇલટ્સ રિયલ-ટાઇમ ડેટા ટ્રાન્સફર અને સુરક્ષિત નેટવર્કની અછતનો સામનો કરી રહ્યા હતા. અમેરિકા તેના ઉકેલ માટે 92 ‘લિંક-16’ ટેક્ટિકલ ડેટા લિંક સિસ્ટમ આપી રહ્યું છે. તેનાથી F-16 પાકિસ્તાનના અન્ય વિમાનોને પણ જાણકારી આપી શકશે અને તે ભારત માટે વધુ ખતરો સાબિત થઈ શકે છે.
દોસ્ત અને દુશ્મન વિમાનોની ઓળખ- યુદ્ધ દરમિયાન પોતાના અને દુશ્મનના વિમાનોની સચોટ ઓળખ માટે નવા AN/APX-126 ક્રિપ્ટોગ્રાફિક મોડ્યુલ્સ અને IFF સિસ્ટમ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે, જે પોતાના દેશના વિમાનો અને દુશ્મનના વિમાનો વચ્ચેનો તફાવત ઓળખી શકે છે.
નેટવર્ક-સેન્ટ્રિક વોરફેર- ‘લિંક-16’ સિસ્ટમ ઇન્સ્ટોલ થયા બાદ પાકિસ્તાની F-16 પાઇલટ્સ યુદ્ધના મેદાનમાં રિયલ-ટાઇમમાં નૌકાદળના જહાજો, જમીની દળો અને અન્ય લડાકુ વિમાનો સાથે કોઈપણ અડચણ વિના ગુપ્ત માહિતી શેર કરી શકશે. તેનાથી તેમની સામરિક જાગૃતિ અનેકગણી વધી જશે.
જોકે શક્તિશાળી હોવા છતાં અમેરિકાએ સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. અમેરિકાએ પોતાની સૌથી એડવાન્સ ટેક્નોલોજી AESA રડાર (AN/APG-83 SABR) પાકિસ્તાનને આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. તેના બદલે પાકિસ્તાને માત્ર જૂના મિકેનિકલ રડારના સોફ્ટવેર અપગ્રેડથી જ સંતોષ માનવો પડ્યો છે. તેમ છતાં આગામી લડાઈમાં F-16 ઓપરેશન સિંદૂરની સરખામણીએ વધુ શક્તિશાળી સાબિત થઈ શકે છે.
