Saudi Arabia Iran Conflict: ઈરાન પર અમેરિકા-ઈઝરાયેલના હુમલા બાદથી સાઉદી અરેબિયા સતત ચર્ચામાં છે. ઈરાને જવાબી હુમલામાં સાઉદી સ્થિત અમેરિકન ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા છે. આનાથી નારાજ સાઉદીએ ઈરાન પર હુમલાની ધમકી આપી દીધી છે. સાઉદી અને ઈરાન વચ્ચે સૈન્ય સંઘર્ષની સ્થિતિ કોઈ નવાઈની વાત નથી. બંને દેશો વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં અનેક પ્રસંગોએ ટકરાવ જોવા મળ્યો છે. આમાં જુલાઈ 1987ની ઘટના પણ સામેલ છે, જ્યારે મક્કા ભણી હજ દરમિયાન ઈરાની હાજીઓ અને સાઉદી સુરક્ષા દળો વચ્ચેની અથડામણમાં 400 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા. હાલના સાઉદી શાસક એટલે કે સઉદ પરિવાર મક્કા અને મદીનાના અસલ ‘સંરક્ષક’ ન હોવાની વાત ઈરાન તરફથી કહેવામાં આવવી એ આ મનમોટાવનું એક મુખ્ય કારણ રહ્યું છે.
રિપોર્ટ મુજબ, બંને દેશોમાં ટકરાવ પહેલાથી જ હતો પરંતુ ઈરાનની 1979ની ઈસ્લામી ક્રાંતિ પછી સાઉદી સાથે તેની દુશ્મની વધી. મક્કા અને મદીના પર સાઉદીના નિયંત્રણને લઈને અવિશ્વાસ અને ખટરાગ સતત રહ્યો છે. દાયકાઓથી ઈરાને સાઉદી અરેબિયા પર હજના ગેરવહીવટનો આરોપ લગાવ્યો છે. આનાથી સવાલ ઉઠે છે કે સઉદ પરિવાર મક્કા-મદીનાનો સંરક્ષક કેવી રીતે બન્યો, જે પહેલા આ ક્ષેત્ર પર શાસન કરતો ન હતો.
ઓટોમન શાસકોના હેઠળ મક્કા અને મદીના
વર્ષ 1924-25માં સાઉદીઓએ હિજાઝ (આ જ વિસ્તારમાં મક્કા અને મદીના આવે છે) પર નિયંત્રણ મેળવ્યું તે પહેલાં મુસ્લિમોના આ પવિત્ર શહેરો ઓટોમન સામ્રાજ્યના હેઠળ હતા. અહીં સ્થાનિક સ્તરે હાશમી શરીફોનું શાસન હતું. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી થોડા સમય માટે મક્કા-મદીનાનો વિસ્તાર એક સ્વતંત્ર હાશેમી હિજાઝ સામ્રાજ્યનો ભાગ પણ રહ્યા હતા.
ઇબ્ન સઉદના સત્તા પર કબજાનું એક મુખ્ય કારણ બ્રિટનનો સાથ મળવો રહ્યો હતો. સઉદના ઉદય દરમિયાન અંગ્રેજોએ તેમનો સાથ આપ્યો અને વહાબી ધર્મગુરુઓએ તેમને ધાર્મિક માન્યતા આપી. આમ, વર્તમાન સાઉદી અરેબિયા સામ્રાજ્યનો જન્મ 1932માં થયો હતો. જોકે મક્કા અને મદીના સઉદ ઘરાનાના કબજામાં 1924-25માં જ આવી ગયા હતા.
મક્કા અને મદીનાના શાસકો
મક્કા અને મદીના પર સદીઓ સુધી અલગ-અલગ શાસકોનું રાજ રહ્યું છે. ‘હાઉસ ઓફ સઉદ’ (સઉદ પરિવાર) એટલે કે અબ્દુલઅઝીઝ ઇબ્ન સઉદના ઉદય પહેલા શરૂઆતના ઇસ્લામી ખલીફાઓ, સ્થાનિક શરીફો અને ઓટોમન સામ્રાજ્યનું નિયંત્રણ મક્કા અને મદીના પર હતું. આધુનિક સાઉદીને 1920ના દાયકામાં બ્રિટિશ સમર્થન દ્વારા મક્કા અને મદીના વારસામાં મળ્યા. ત્યારબાદ 1932માં સાઉદી અરેબિયા નામનું રાષ્ટ્ર અસ્તિત્વમાં આવ્યું.
મક્કા અને મદીનાનો ઇતિહાસ માત્ર વર્તમાન સાઉદી અરેબિયા જ નહીં પરંતુ પેગંબર મુહમ્મદના દુનિયામાં આવ્યાના પણ ઘણા સમય પહેલાનો છે. મક્કા અને મદીના ઇસ્લામ પહેલાથી જ અસ્તિત્વમાં હતા. બંને શહેરોનું આજે મુસ્લિમો માટે ઘણું ધાર્મિક મહત્વ છે. આની સાથે-સાથે આ શહેરોનું સ્થાનિક શાસકો માટે આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ પણ રહ્યું છે.
સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાન
આધુનિક સાઉદી અરેબિયાના અસ્તિત્વમાં આવવા એટલે કે 1932માં આ નવા સામ્રાજ્યના બનવાથી સત્તાની તમામ લગામ ‘સઉદ પરિવાર’ના હાથમાં આવી ગઈ, જે આજે પણ રાજ કરે છે. વર્તમાન બાદશાહ સલમાન બિન અબ્દુલઅઝીઝ અલ સઉદ પાસે ‘બંને પવિત્ર મસ્જિદોના સંરક્ષક’નો ખિતાબ છે. તેમના પુત્ર મોહમ્મદ બિન સલમાન ક્રાઉન પ્રિન્સ અને દેશના વડાપ્રધાન છે.
સઉદ પરિવારને મક્કા અને મદીનાનું સંરક્ષણ મળવા પર વાંધો ઉઠાવનારાઓમાં એક મુખ્ય નામ ઈરાનનું રહ્યું છે. ઈરાન અને સાઉદી અરેબિયા બંને પ્રદેશના બે મોટા દેશો હોવાની સાથે-સાથે શિયા અને સુન્નીને કારણે પણ ‘વહેંચાયેલા’ છે. આવી સ્થિતિમાં સાઉદી ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા સાથે ઈરાન વિરુદ્ધ યુદ્ધમાં સામેલ થવાની ચર્ચા જોરમાં છે.
