Sheikh Hasina Return: બાંગ્લાદેશનાં પૂર્વ વડાંપ્રધાન શેખ હસીનાની પોતાના દેશમાં વાપસી અંગે હાલમાં ભારે ચર્ચા થઈ રહી છે. ભારતમાં રહેતાં હસીનાએ ઢાકા પાછા ફરવા માટે દિલ્હી સ્થિત બાંગ્લાદેશ હાઈ કમિશન પાસે નવો પાસપોર્ટ અને રાષ્ટ્રીય ઓળખપત્ર (NID) માગ્યાં છે. બાંગ્લાદેશ સરકારે આ માગ ફગાવીને હસીનાના પ્રત્યર્પણની માગ ફરી દોહરાવી છે. હાલમાં તેમની વાપસી અંગે શું થશે તે સ્પષ્ટ નથી. જોકે, એટલું નક્કી છે કે વાપસી વખતે તેમને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડશે. ઢાકાની અદાલત હસીનાને મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવી ચૂકી છે અને તેમની સામે અન્ય અનેક ગંભીર કેસ પણ ચાલી રહ્યા છે. બાંગ્લાદેશ સરકારે વારંવાર કહ્યું છે કે હસીનાએ પોતાના કેસોનો સામનો કરવો પડશે.
પ્રથમોલોના અહેવાલમાં પોલીસ મુખ્યાલયના આંકડાઓને ટાંકીને જણાવવામાં આવ્યું છે કે ઓગસ્ટ 2024 પછી શેખ હસીના વિરુદ્ધ કુલ 673 કેસ નોંધાયા છે. તેમાં હત્યાના 457 કેસ સામેલ છે. જુલાઈના બળવા દરમિયાન માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ સાથે જોડાયેલા કેસમાં ICTએ તેમને મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવી છે. તેમની વિરુદ્ધ બીજા છ કેસ ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ (ICT)માં વિચારાધીન છે.
ICTમાં ચાલી રહેલા કેસ
મોહમ્મદ યુનુસની વચગાળાની સરકારે ICTનું પુનર્ગઠન કર્યું હતું. પુનર્ગઠિત ટ્રિબ્યુનલમાં કાર્યવાહી શરૂ થયાના પ્રથમ દિવસે 17 ઓક્ટોબર 2024ના રોજ શેખ હસીના વિરુદ્ધ ધરપકડ વોરંટ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. આ કેસમાં 17 નવેમ્બર 2025ના રોજ ચુકાદો સંભળાવવામાં આવ્યો હતો. બળવા દરમિયાન માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ આચરવા બદલ શેખ હસીના અને પૂર્વ ગૃહમંત્રી અસદુઝ્ઝમાન ખાનને મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવવામાં આવી હતી.
બાંગ્લાદેશ પોલીસે શેખ હસીના વિરુદ્ધ ઇન્ટરપોલ રેડ નોટિસ જાહેર કરવા માટે પણ અરજી કરી છે. એપ્રિલ 2025માં બાંગ્લાદેશ પોલીસના નેશનલ સેન્ટ્રલ બ્યુરો (NCB)એ શેખ હસીના સહિત 12 લોકો વિરુદ્ધ રેડ નોટિસ માટે અરજી કરી હતી. જોકે, અત્યાર સુધી કોઈ રેડ નોટિસ જાહેર કરવામાં આવી નથી. હસીનાને પાછાં લાવવા માટે ભારતને પ્રત્યર્પણની સત્તાવાર વિનંતી મોકલવામાં આવી છે.
હસીના અપીલ કરી શકશે નહીં
શેખ હસીનાને જે કેસમાં મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવવામાં આવી હતી, તેનો ચુકાદો 13 જાન્યુઆરીએ આવ્યો હતો. ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ એક્ટ હેઠળ અપીલ દાખલ કરવા માટે 30 દિવસનો સમય મળે છે. હસીનાએ નક્કી કરેલી સમયમર્યાદામાં અપીલ કરી નહોતી. હવે સમયમર્યાદા પૂરી થઈ ગઈ હોવાથી તેઓ અપીલ કરવા માટે પાત્ર નથી.
શેખ હસીના વિરુદ્ધ માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓને લગતા બીજા છ કેસ ટ્રિબ્યુનલમાં પડતર છે. તેમાંથી બે કેસમાં સાક્ષીઓની તપાસનો તબક્કો ચાલી રહ્યો છે, જ્યારે ચાર કેસમાં આરોપો ઘડવાના બાકી છે. આ તમામ છ કેસમાં તેમની વિરુદ્ધ ધરપકડ વોરંટ જાહેર કરવામાં આવી ચૂક્યાં છે.
રેપિડ એક્શન બટાલિયન (RAB)ના ટાસ્ક ફોર્સ ફોર ઇન્ટરોગેશન (TFI) સેલમાં લોકોને બળજબરીથી ગુમ કરવા સાથે જોડાયેલા કેસમાં શેખ હસીના અને અન્ય 16 લોકોને આરોપી બનાવવામાં આવ્યા છે. તેમાં મોટા ભાગના વર્તમાન અને પૂર્વ સૈન્ય અધિકારીઓ સામેલ છે.
ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઑફ ફોર્સિસ ઇન્ટેલિજન્સ (DGFI)ના જોઇન્ટ ઇન્ટરોગેશન સેલ (JIC)માં લોકોને બળજબરીથી ગુમ કરવા સાથે જોડાયેલા કેસમાં 13 લોકોને આરોપી બનાવવામાં આવ્યા છે. હસીના સિવાયના બાકીના 12 આરોપીઓ વર્તમાન અને પૂર્વ સૈન્ય અધિકારીઓ છે.
5 મે 2013ના રોજ ઢાકાના મોતીઝીલ સ્થિત શાપલા ચત્તરમાં હિફાઝત-એ-ઇસ્લામની રેલી દરમિયાન થયેલી હત્યાઓના કેસમાં શેખ હસીના અને અન્ય 40 લોકો પર માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.
26 મે 2018ના રોજ કોક્સ બજારના ટેકનાફમાં પૂર્વ નગરપાલિકા સભ્ય એકરામુલ હકની હત્યા (ગોળીબાર દરમિયાન)ના કેસમાં શેખ હસીના અને અન્ય 10 લોકોને આરોપી બનાવવામાં આવ્યા છે. આ કેસમાં આરોપો ઘડવાની કાર્યવાહી ચાલી રહી છે.
બીજો એક કેસ ગાઝીપુરના પાતારટેકમાં આતંકવાદ વિરોધી કાર્યવાહી હેઠળ સાત લોકોની કથિત હત્યા સાથે જોડાયેલો છે. આ કેસમાં શેખ હસીના અને અન્ય નવ લોકોને આરોપી બનાવવામાં આવ્યા છે. આ કેસમાં પણ ધરપકડ વોરંટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.

