Strait of Malacca: અમેરિકા અને ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચે એક સંરક્ષણ સોદો થવા જઈ રહ્યો છે જેનું સીધું નિશાન ચીન હશે. ઇન્ડોનેશિયા, અમેરિકાને પોતાના એરસ્પેસ (વાયુસીમા) ઉપયોગ કરવાની પરવાનગી આપી શકે છે. અમેરિકાની રાજધાની વોશિંગ્ટનમાં રક્ષા મંત્રી પીટ હેગસેથ અને ઇન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાંતો વચ્ચે બેઠક થઈ છે. આ સંરક્ષણ સોદો સીધી રીતે ચીનની મલક્કા સ્ટ્રેટ ટેન્શન સાથે જોડાયેલો છે. મલક્કા સ્ટ્રેટ મલય દ્વીપકલ્પ એટલે કે મલેશિયા અને ઇન્ડોનેશિયાના ટાપુ સુમાત્રા વચ્ચે આવેલું છે. તે હિંદ મહાસાગર (અંડમાન સમુદ્ર) ને પ્રશાંત મહાસાગર (દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર) સાથે જોડે છે. તેની લંબાઈ લગભગ ૯૦૦ કિલોમીટર છે પરંતુ તેની પહોળાઈ કેટલીક જગ્યાએ ૩ કિલોમીટરથી પણ ઓછી છે.
ચીનના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ હૂ જિંતાઓએ વીસ વર્ષ પહેલા ચીનને આના વિશે ચેતવણી આપી હતી. ૨૦૦૩માં તત્કાલીન ચીની રાષ્ટ્રપતિએ ‘મલક્કા દ્વિધા’ નામ આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું હતું કે બીજી તાકતો મલક્કાને બ્લોક કરી ચીનની ઇકોનોમીને ઠપ કરી શકે છે. તેમનો ઈશારો ભારત અને અમેરિકાને લઈને હતો. ચીન પોતાના તેલનો મોટાભાગનો હિસ્સો અને ગેસ આજે પણ મલક્કાના રસ્તેથી જ મંગાવે છે. એટલા માટે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ જો ઇન્ડોનેશિયાના એરસ્પેસને લઈને સમજૂતી કરી રહ્યા છે તો આ કોઈ યોગાનુયોગ નથી.
મલક્કાથી ચીનની કેવી રીતે ઘેરાબંધી કરી રહ્યું છે અમેરિકા?
અમેરિકાના ડિફેન્સ એક્સપર્ટ જેમ્સ થ્રોને લખ્યું છે કે અમેરિકાએ ઇન્ડોનેશિયા સાથેના પોતાના સંરક્ષણ સંબંધોને હંમેશા ‘મુખ્ય સંરક્ષણ ભાગીદારી’ ની જેમ રાજદ્વારી શબ્દોમાં રજૂ કર્યા છે. પરંતુ ઊંડાણપૂર્વક જોતા ખબર પડે છે કે અમેરિકાનો હેતુ કંઈક બીજો છે. આનો હેતુ ઇન્ડોનેશિયાને અને તેના દ્વારા અમેરિકા અને તેના સાથી દેશોને હિંદ મહાસાગર અને દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર વચ્ચે થનારી દરેક હિલચાલની ક્યાંય વધુ વિગતવાર અને સ્પષ્ટ તસવીર ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે. સંકટના સમયે અમેરિકા મલક્કાને પૂરી રીતે બ્લોક કરી ચીનને ઘૂંટણિયે લાવી શકે છે. આ અમેરિકાની પોતાની જાતને ફરીથી નૌકાદળ શક્તિ તરીકે સ્થાપિત કરવાની કોશિશ છે.
ખાડી દેશો અને આફ્રિકાથી આવતું તેલ દરિયાઈ રસ્તેથી જ ચીન સુધી પહોંચે છે. આનો સૌથી ટૂંકો અને સૌથી સસ્તો રસ્તો ભારત પાસેથી થઈને મલક્કા અને ઇન્ડોનેશિયાની આસપાસની સમુદ્રધુનીઓમાંથી પસાર થાય છે અને પછી આ રસ્તો એવા વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે જ્યાં અમેરિકી નૌકાદળ વર્ષોથી પોતાના સાથીઓ સાથે હાજર છે. અહીંથી યુએસ નેવી ચીન જનારા જહાજો પર નજર રાખે છે. આવું કરીને ચીન પર એક અદ્રશ્ય દબાણ બનાવવામાં આવે છે જેનો ઉપાય તે આજ સુધી શોધી શક્યું નથી.
Food for thought.
Trump’s Deal With Indonesia: Mahan at the Strait of Malacca
Hu Jintao warned China about this moment more than twenty years ago. In 2003, the then Chinese president coined the phrase “Malacca dilemma” to describe a simple, brutal fact: the country’s economic… pic.twitter.com/X5PMAn4DNh
— James E. Thorne (@DrJStrategy) April 14, 2026
દરિયાઈ ચોકપોઈન્ટ્સ કેવી રીતે બન્યા હથિયાર?
ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બ્લોક કરીને દરિયાઈ રસ્તાઓને હથિયાર બનાવી દીધા છે. એક સદી કરતા પણ વધુ સમય પહેલા આલ્ફ્રેડ થેર મહાને આ તર્ક આપ્યો હતો કે દરિયાઈ શક્તિ, નૌકાદળના કાફલા, દરિયાઈ માર્ગના સાંકડા નાકા અને દરિયાઈ વેપાર જ દુનિયાની મહાન શક્તિઓનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે. ટ્રમ્પનું ઇન્ડોનેશિયા વાળું પગલું પૂરી રીતે તે જ સિદ્ધાંત પર આધારિત છે. જમીન પર પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરવાની કોશિશ કરવાને બદલે વોશિંગ્ટન તે દરિયાઈ માર્ગો અને સમુદ્રધુનીઓ પર પોતાની પકડ મજબૂત કરી રહ્યું છે જેના રસ્તે ચીનની આર્થિક જીવનરેખા વહે છે.
બેઇજિંગે છેલ્લા બે દાયકામાં આ જાળમાંથી બહાર નીકળવાની ઘણી કોશિશ કરી છે. આના માટે તેણે મધ્ય એશિયા અને રશિયાથી પાઈપલાઈનો બિછાવી, મ્યાનમારના રસ્તે એક કોરિડોર બનાવ્યો અને ગ્વાદરથી લઈને જિબૂતી સુધી બંદરોની એક ‘સ્ટ્રિંગ ઓફ પર્લ્સ’ તૈયાર કરી. છતાં પણ તે મલક્કાની દ્વિધામાંથી પાર મેળવી શક્યું નથી. તેલ અને ગેસની નિકાસ માટે જમીની રસ્તાઓ બહુ ઓછા વપરાય છે અને આ ઘણું વધારે મોંઘું પણ હોય છે. ચીનની મોટાભાગની ઊર્જા આજે પણ ટેન્કરો દ્વારા આવે છે અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દરિયાઈ રસ્તાઓથી જ પસાર થાય છે. આજ કારણ છે કે ઇન્ડોનેશિયા એટલું બધું મહત્વનું છે. આ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પનો વધુ એક દાવ છે જેનાથી ચીન ચોક્કસપણે પરેશાન થશે.
