Sunken ships pollution: આ વાત કોઈ વિનાશકારી ફિલ્મની કહાની જેવી લાગી શકે છે, પરંતુ સંપૂર્ણપણે સાચી છે કે દુનિયાભરમાં સમુદ્રની નીચે 8,500થી વધુ જહાજો ડૂબેલા પડ્યા છે, જેમાં ભારે માત્રામાં ઇંધણ ભરાયેલું છે. આ દરિયાઈ પર્યાવરણ માટે ખૂબ મોટો ખતરો બનતો જઈ રહ્યો છે. તેમાંના મોટાભાગના જહાજોના અવશેષ પ્રથમ અને દ્વિતીય વિશ્વ યુદ્ધના સમયના છે. સમુદ્રની તળિયે કાટ ખાતા આ જહાજોમાં હજુ પણ લગભગ 6 અબજ ગેલન ઇંધણ ભરાયેલું છે.
જહાજોના અવશેષોમાં છુપાયેલો છે મોટો ખતરો
આ જહાજોને ડૂબીને 100 વર્ષ થઈ ગયા છે અથવા થવાના છે. સંશોધકોએ ચેતવણી આપી છે કે જેમ જેમ તેમના સ્ટીલના માળખાં નબળા થતા જાય છે, તેમ તેમ આ અવશેષોમાંથી થતું પ્રદૂષણ ચરમસીમાએ પહોંચી શકે છે. ગયા વર્ષે માઇક્રોનેશિયામાં આવું જોવા મળ્યું હતું, જ્યારે એક જહાજમાંથી તેલ લીક થઈને તે પાણીમાં ભળી રહ્યું હતું, જેના પર સ્થાનિક પરિવારો પોતાના ભોજન માટે નિર્ભર છે.
આ ઘટના પછી લોકોને તે વિસ્તારમાંથી હટાવવા પડ્યા હતા અને માછીમારી પર પ્રતિબંધ મૂકવો પડ્યો હતો. આ ઘટનાથી એવા ખતરાનો સંકેત મળે છે કે જો કોઈ મોટું વાવાઝોડું અથવા ભૂકંપ એકસાથે ઘણા અવશેષોને તોડી નાખે, તો મોટા પાયે નુકસાન થઈ શકે છે.
સમુદ્રની નીચે 8,500 જહાજોથી ખતરો
ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફૉર કન્ઝર્વેશન ઑફ નેચર (IUCN) અનુસાર, દુનિયાભરમાં સમુદ્રની તળિયે લગભગ 30 લાખ ડૂબેલા અને ત્યજી દેવાયેલા જહાજો છે. તેમાંના 8,500 જહાજોને વધુ પ્રદૂષણ ફેલાવતા અવશેષ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. મોટાભાગના અવશેષો બંને વિશ્વ યુદ્ધના સમયના છે. આ જહાજોના અવશેષોમાં 6 અબજ ગેલન ભારે ઇંધણ ઉપરાંત હાનિકારક કેમિકલ્સ અને મોટા પ્રમાણમાં વિસ્ફોટ ન થયેલા હથિયારો પણ હાજર છે.
મરીન પૉલ્યુશન બુલેટિન જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસ મુજબ, આવા લગભગ અડધા અવશેષો પ્રશાંત મહાસાગરમાં આવેલા છે. તેમની સૌથી વધુ સંખ્યા સોલોમન દ્વીપસમૂહ, માઇક્રોનેશિયા અને માર્શલ દ્વીપસમૂહની આસપાસ જોવા મળે છે. આ જહાજોથી થનારા સંભવિત ખતરા વિશે સૌપ્રથમ 1990ના દાયકામાં નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી હતી.
અત્યાર સુધી બની ચૂકી છે અનેક ઘટનાઓ
માઇક્રોનેશિયામાં બનેલી ઘટનાઓ એ વાતનો સ્પષ્ટ પુરાવો છે કે આ ખતરો કોઈ કલ્પિત નથી. વર્ષ 2001માં અમેરિકી નેવીના તેલ ટેન્કર USS મિસિસિનેવામાં લીકેજ થયું હતું, જેના કારણે 24,000 ગેલન તેલ બહાર આવ્યું હતું. આ ટેન્કર 1944માં દ્વિતીય વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન ડૂબ્યું હતું. આ લીકેજના કારણે વિસ્તારમાં આપાતકાલ જાહેર કરવો પડ્યો હતો અને માછીમારી પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવો પડ્યો હતો. બાદમાં અમેરિકી સેનાએ 18,00,000 ગેલન તેલ બહાર કાઢ્યું હતું. તેના પર લગભગ 60 લાખ ડોલરનો ખર્ચ આવ્યો હતો.
સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ સમસ્યા ઝડપથી વધી રહી છે. IUCNએ ચેતવણી આપી છે કે લાંબા સમયથી લાગતા કાટ અને જલવાયુ સંબંધિત વાવાઝોડાંની વધતી પ્રવૃત્તિઓને કારણે આ દાયકામાં ડૂબેલા જહાજોમાંથી થતું પ્રદૂષણ ચરમસીમાએ પહોંચવાની શક્યતા છે. પ્રાદેશિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ સૌથી વધુ ખતરનાક ડૂબેલા જહાજોની મેપિંગ અને પ્રાથમિકતા નક્કી કરવા માટે પગલાં લેવાનું શરૂ કરી દીધું છે.
