UNSCની અસ્થાયી બેઠક માટે તાજિકિસ્તાને નોંધાવી ઉમેદવારી, ભારત સાથે સીધી ટક્કર
Tajikistan India UNSC bid 2028: તાજિકિસ્તાને સત્તાવાર રીતે 2028-2029ના કાર્યકાળ માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC)માં અસ્થાયી બેઠક માટે પોતાની ઉમેદવારી રજૂ કરી છે. ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના 81મા સત્ર દરમિયાન તાજિકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી સિરોજિદ્દીન મુહરિદ્દીને સત્તાવાર રીતે UNSCની દાવેદારી રજૂ કરવાની જાહેરાત કરી છે. ઇતિહાસમાં પહેલી વખત તાજિકિસ્તાન પરિષદની ચૂંટણીમાં સામેલ થવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે અને તેનો મુકાબલો ભારત સાથે થવાનો છે, જેને અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડનું સમર્થન મળેલું છે.
UNની શક્તિશાળી ટેબલ પર તાજિકિસ્તાનની નજર
- UNSCમાં આ ચૂંટણી જૂન 2027માં UN જનરલ એસેમ્બલીમાં ગુપ્ત મતદાન દ્વારા થશે. બેઠક મેળવવા માટે ઉમેદવારને હાજર અને મતદાન કરનારા સભ્ય દેશોના બે તૃતીયાંશ બહુમતીની જરૂર પડશે.
- તાજિકિસ્તાન પહેલી વખત ઉમેદવાર તરીકે મેદાનમાં છે અને શાંતિ સ્થાપિત કરવાના પોતાના ઇતિહાસ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષામાં પોતાના યોગદાન પર ભાર આપી રહ્યું છે. તેને 57 સભ્યો ધરાવતા ‘ઓર્ગેનાઇઝેશન ઑફ ઇસ્લામિક કોઓપરેશન’ (OIC)નું સમર્થન મળ્યું છે.
- ભારતે જુલાઈ 2026માં ‘શાંતિ’ (SHANTI) થીમ હેઠળ પોતાનું અભિયાન સત્તાવાર રીતે શરૂ કર્યું હતું. ભારત કાઉન્સિલમાં પોતાનો નવમો કાર્યકાળ મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
શા માટે રાજદ્વારી સ્પર્ધા રસપ્રદ બની?
- ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે જુલાઈ 2026માં 2028-29ના કાર્યકાળ માટે UN સુરક્ષા પરિષદમાં ચૂંટાયેલી બેઠક મેળવવાના હેતુથી ભારતનું અભિયાન શરૂ કર્યું.
- તાજિકિસ્તાનના દાવા સાથે જ અલગ-અલગ ક્ષેત્રોમાં ભારતની રાજદ્વારી પહોંચની કસોટી થશે, ખાસ કરીને ગ્લોબલ સાઉથ, OIC સભ્યો, SCO દેશો, આફ્રિકન દેશો, દ્વીપીય દેશો અને મુખ્ય પશ્ચિમી ભાગીદારો વચ્ચે.
- ઓર્ગેનાઇઝેશન ઑફ ઇસ્લામિક કોઓપરેશન (OIC)એ તાજિકિસ્તાનને સમર્થન આપવાની જાહેરાત કરી છે, જેના કારણે આ મુકાબલો વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે, જ્યારે ભારતે ફિજી, અમેરિકા, ઑસ્ટ્રિયા અને શ્રીલંકા જેવા દેશો પાસેથી આગળ વધીને પોતાનું સમર્થન વધારવું પડશે.
- એસ જયશંકરે તાજેતરમાં ખાડી દેશો, કેરિબિયન અને અન્ય ક્ષેત્રો સાથે સંપર્ક સાધવાનું શરૂ કર્યું છે. આ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની ચૂંટણી પહેલાં વ્યાપક સમર્થન એકત્ર કરવાની ભારતની કોશિશ દર્શાવે છે. કેટલાક ઇસ્લામિક દેશો જેમ કે UAE, ઇજિપ્ત અને બહેરીન ભારતનું સમર્થન કરી શકે છે.
- જોકે ફિલિપાઇન્સ પર કિર્ગિઝસ્તાનની તાજેતરની જીત દર્શાવે છે કે UNSCની ચૂંટણીઓ વધુ સ્પર્ધાત્મક બની રહી છે અને બદલાતા વૈશ્વિક ગઠબંધનોથી પ્રભાવિત થઈ રહી છે.
Tajik Foreign Minister Sirojiddin Muhriddin pitches for his country’s bid for non permanent membership for UNSC 2028-29.
Says, “For the first time in his history, Tajikistan is seeking election to UNSC”
PS: India is also in fray for 2028 bid. Elections happen in 2027 pic.twitter.com/DbBJYB52VP
— Sidhant Sibal (@sidhant) September 27, 2026
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ વિશે મુખ્ય બાબતો શું છે?
- સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ચાર્ટર હેઠળ 1945માં સ્થાપિત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC), સંયુક્ત રાષ્ટ્રના છ મુખ્ય અંગોમાંથી એક છે, જેના પર આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષા જાળવવાની મુખ્ય જવાબદારી છે.
- તેના 15 સભ્યો હોય છે, જેમાં 5 કાયમી સભ્યો એટલે કે P5 છે. ચીન, ફ્રાન્સ, રશિયા, યુનાઇટેડ કિંગડમ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તેના કાયમી સભ્યો છે, જેમની પાસે વીટો પાવર છે. તેના 10 અસ્થાયી સભ્યો હોય છે, જેમને UN જનરલ એસેમ્બલી (UNGA) 2 વર્ષના કાર્યકાળ માટે ચૂંટે છે.
- આ અસ્થાયી બેઠકો પ્રાદેશિક આધાર પર ફાળવવામાં આવે છે. આફ્રિકન અને એશિયન દેશો માટે 5, પૂર્વ યુરોપિયન દેશો માટે 1, લેટિન અમેરિકન અને કેરિબિયન દેશો માટે 2 અને પશ્ચિમ યુરોપિયન તથા અન્ય દેશો માટે 2 બેઠકો ફાળવવામાં આવી છે. તેમની પાસે વીટો નથી.
- ચૂંટણી દર વર્ષે ગુપ્ત મતદાન દ્વારા થાય છે અને તેના માટે બે તૃતીયાંશ બહુમતીની જરૂર પડે છે, ભલે ઉમેદવાર બિનહરીફ હોય.
જાણો UNSCના અસ્થાયી સભ્યો કેવી રીતે ચૂંટાય છે
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના કુલ 193 સભ્ય દેશો છે. કોઈપણ દેશને ચૂંટણી જીતવા માટે મહાસભામાં હાજર અને મતદાન કરનારા સભ્યોની ઓછામાં ઓછી બે તૃતીયાંશ બહુમતી મેળવવી અનિવાર્ય હોય છે. જો તમામ 193 દેશો મતદાનમાં ભાગ લે તો ઉમેદવાર દેશે જીતવા માટે ઓછામાં ઓછા 129 મત મેળવવા પડે છે.
ચૂંટણી સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત મતદાન પ્રણાલીથી થાય છે. ભલે કોઈ દેશ કોઈ જૂથ દ્વારા એકમાત્ર ઉમેદવાર તરીકે નામાંકિત કેમ ન હોય, તેને પણ 2/3 મત મેળવવા જ પડે છે. જ્યારે બે દેશો જેવા કે ભારત અને તાજિકિસ્તાન એક જ બેઠક માટે દાવેદારી રજૂ કરે છે ત્યારે કડક મુકાબલો થાય છે અને જ્યાં સુધી કોઈ એક દેશ 129 મતનો આંકડો પાર ન કરી લે ત્યાં સુધી મતદાનના અનેક રાઉન્ડ યોજવામાં આવે છે.
UNSCમાં ભારતનો પ્રવાસ રહ્યો છે મહત્વપૂર્ણ
- ભારતે 1950-51, 1967-68, 1972-73, 1977-78, 1984-85, 1991-92, 2011-12 અને 2021-22ના સમયગાળા દરમિયાન સુરક્ષા પરિષદમાં અસ્થાયી સભ્ય તરીકે ભાગ લીધો છે.
- ભારતે આતંકવાદ વિરોધી પગલાં, દરિયાઈ સુરક્ષા, શાંતિ સ્થાપનામાં સુધારા, વિકાસલક્ષી સુરક્ષા અને બહુપક્ષીય સંસ્થાઓમાં સુધારા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.
- ભારત, બ્રાઝિલ, જર્મની અને જાપાન સાથે G4 જૂથનો ભાગ છે, જે UNSCમાં કાયમી અને અસ્થાયી બેઠકોના વિસ્તરણનું સમર્થન કરે છે.
