US Iran Peace Talk: ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલી ગુપ્ત શાંતિ વાર્તાઓની પોલ ખોલીને રાખી દીધી છે. દેશના સરકારી મીડિયાના માધ્યમથી પ્રસારિત એક સત્તાવાર નિવેદનમાં વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બગાઈએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ઉચ્ચ-સ્તરીય મધ્યસ્થતા ચાલુ હોવા છતાં તેહરાન અને વોશિંગ્ટન વચ્ચે કામ કરવાની પદ્ધતિ અને વિચારધારાથી જોડાયેલી દૂરીઓ “ઊંડી અને ઘણી વધારે” બનેલી છે. ઈરાની પ્રવક્તાએ અમેરિકા સાથેની વાતચીતમાં ટૂંક સમયમાં કોઈ મોટી સફળતા મળે તેવા અહેવાલોને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યા છે. એટલે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ જેવો દાવો કરી રહ્યા છે કે ઈરાન ઘૂંટણ ટેકી ચૂક્યું છે અને તેહરાને તેને ‘ખોટો’ ગણાવ્યો છે.
બગાઈએ ટૂંક સમયમાં જ કોઈ મોટી સફળતા મળવાના અહેવાલોને સીધા તોર પર નકારી કાઢતા કહ્યું કે વાતચીત અત્યારે કોઈ અંતિમ ઉકેલની “નજીક” પણ પહોંચી નથી. તેમણે આગળ કહ્યું કે આ અનુમાન લગાવવું ખુબજ મુશ્કેલ છે કે શું કોઈ યુદ્ધવિરામ “કેટલાક અઠવાડિયા કે મહિનાઓની અંદર” સત્તાવાર રૂપ લઈ શકશે. તેમણે આ વાત પર જોર આપ્યું કે બંને પક્ષો વચ્ચે ભરોસાની એક ઊંડી અને જૂની ખામી બનેલી છે જે ભૂતકાળમાં થયેલા યુદ્ધવિરામના ઉલ્લંઘનો અને ખાડી વિસ્તારોમાં સતત ચાલુ સૈન્ય જમાવડાના કારણે વધુ વધી ગઈ છે.
‘અમેરિકા અને ઈરાન કોઈ કરારથી ઘણા દૂર’
શાંતિ પ્રક્રિયા પૂરી રીતે એક પરોક્ષ માળખાના માધ્યમથી આગળ વધી રહી છે. આ ખુબજ સંવેદનશીલ વાતચીતમાં હાલમાં પાકિસ્તાન મધ્યસ્થની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે અને આમાં સત્તાવાર સંદેશ અને રાજદ્વારી દસ્તાવેજો સીધી સામસામેની વાતચીતના બદલે મધ્યસ્થોના માધ્યમથી જ મોકલવામાં-મંગાવવામાં આવી રહ્યા છે. ઈરાની નેતૃત્વ આ સમયે વ્હાઇટ હાઉસથી મળેલા સૌથી તાજા જવાબની સમીક્ષા કરી રહ્યું છે. આ જવાબ તેહરાન તરફથી આ મહિનાની શરૂઆતમાં સંઘર્ષને કાયમી ધોરણે સમાપ્ત કરવા માટે રજૂ કરવામાં આવેલા 14-મુદ્દાના વ્યાપક શાંતિ પ્રસ્તાવના સંદર્ભમાં આવ્યો છે.
વરિષ્ઠ ગુપ્તચર અધિકારીઓએ આ વાતની પુષ્ટિ કરી છે કે વર્તમાન રાજદ્વારી વાતચીતનો દાયરો ખુબજ સીમિત છે. વાતચીતને તાત્કાલિક તૂટવાથી બચાવવા માટે બંને પક્ષોએ પરસ્પર સંમતિથી જટિલ અને લાંબા ગાળાના વિવાદોને હાલમાં કિનારે રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આનો મુખ્ય મકસદ ફરીથી લડાઈ શરૂ થતી રોકવા, સ્થાનિક સ્તર પર સૈનિકોને પાછા ખેંચવા, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી ફરીથી જહાજોની અવરજવર બહાલ કરવા અને પ્રાદેશિક શાંતિ સ્થાપિત કરવાનો છે. આ સિવાય પરમાણુ વિવાદને હાલમાં કિનારે રાખવામાં આવ્યો છે. ઈરાની વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા બગાઈએ સ્પષ્ટ રૂપે પુષ્ટિ કરી છે કે શાંતિ પ્રક્રિયાના આ તબક્કામાં પરમાણુ મુદ્દા સાથે જોડાયેલી વિશિષ્ટ વિગતો પર ન તો સક્રિય રીતે ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે અને ન તો તેનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ઈરાનના સંવર્ધિત યુરેનિયમ પર વિવાદ ચાલુ
ગુપ્તચર સૂત્રોના હવાલાથી જણાવ્યું છે કે મુખ્ય અડચણો હજુ પણ ઈરાનના અતિશય સંવર્ધિત યુરેનિયમના ભંડાર અને પરમાણુ સંશોધનના તેના ઘરેલું અધિકારની આસપાસ જ ઘૂમી રહી છે. અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળે સતત એ માંગ કરી છે કે ઈરાનની વર્તમાન સંવર્ધિત સામગ્રી પર કડક અને ચકાસણી યોગ્ય સીમાઓ લગાવવામાં આવે. ટ્રમ્પ તરફથી શરત રાખવામાં આવી છે કે ઈરાન પરથી પ્રતિબંધો હટાવવા માટે આ દેશમાંથી યુરેનિયમ બહાર કાઢવું મહત્વપૂર્ણ છે. પરંતુ તેહરાનના વાર્તાકારોએ આ શરતોને પૂરી રીતે નકારી કાઢી છે. ઈરાની વિદેશ નીતિ સાથે જોડાયેલા લોકો પોતાની ઘરેલું સંવર્ધન ક્ષમતાઓને એક પૂર્ણ અને બિન-સમજૂતી પાત્ર સાર્વભૌમ અધિકારના રૂપમાં જુએ છે જેને કોઈ અસ્થાયી સૈન્ય વિરામના બદલામાં છોડી શકાય નહીં.
જો કે પાકિસ્તાનની બેકચેનલ રાજદ્વારીતાએ બંને વિરોધીઓ વચ્ચે વાતચીતનો એક રસ્તો સફળતાપૂર્વક બનાવી લીધો છે પરંતુ બગાઈની સાર્વજનિક સાવધાની એ વાતનો સંકેત આપે છે કે કોઈ સત્તાવાર “લેખિત કરાર” હજુ પણ દૂર છે. બીજી તરફ સીએબીસી ન્યૂઝે જણાવ્યું છે કે અમેરિકા શુક્રવારે જ ઈરાન પર નવા હુમલાઓની શરૂઆત કરવાનું હતું અને વોશિંગ્ટનમાં હલચલ તેજ છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાની વીકેન્ડ રજા કેન્સલ કરી દીધી છે અને આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે કે ઈરાન યુદ્ધ ફરી શરૂ થઈ શકે છે.
