US Iran War: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધને છ મહિના પૂર્ણ થઈ ગયા છે, પરંતુ કોઈ પરિણામ આવ્યું નથી. લડાઈનું આવું પરિણામ આવશે, એવું અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ વિચાર્યું નહોતું. ટ્રમ્પે તો તેને એક નાનું અભિયાન ગણાવીને હુમલા શરૂ કર્યા હતા અને દાવો કર્યો હતો કે ચાર અઠવાડિયામાં ઈરાન ઘૂંટણિયે આવી જશે. થયું તેનાથી વિપરીત અને ઈરાન પર કરવામાં આવેલા હુમલા અમેરિકા અને ટ્રમ્પ બંને માટે મોટો પડકાર બની ગયા. ઈરાને ન તો આત્મસમર્પણ કર્યું અને ન તો એવી કોઈ શરત સ્વીકારી, જે અમેરિકાની જીત સાબિત કરે.
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે આ યુદ્ધ 28 ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થયું હતું, જેને 28 ઓગસ્ટે છ મહિના પૂર્ણ થયા. જોકે હજુ સુધી એ સ્પષ્ટ નથી કે આખરે આ યુદ્ધ ક્યારે સમાપ્ત થશે. કતાર, પાકિસ્તાન અને ઓમાન જેવા દેશો યુદ્ધવિરામ માટે મધ્યસ્થી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જોકે અમેરિકાના દબાણ અને પ્રતિબંધો તથા હોર્મુઝને લઈને ઈરાનની જીદને કારણે વાત બની રહી નથી. બંને તરફથી સતત વધી રહેલો તણાવ અને સૈન્ય કાર્યવાહી આ વાતચીતને જ આગળ વધવા દેતી નથી. ઈરાન કોઈ એવો કરાર કરવા માંગતું નથી, જેનાથી દુનિયાને લાગે કે તેની હાર થઈ છે અને અમેરિકા દરેક સ્થિતિમાં જીતવા માંગે છે. યુદ્ધમાં આગળ શું થવાનું છે, તે સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ આ છ મહિનામાં માત્ર આ બંને દેશોએ જ નહીં, પરંતુ દુનિયાએ પણ આ યુદ્ધની કિંમત ચૂકવવી પડી છે.
1- યુદ્ધે ટ્રંપની લોકપ્રિયતા ઘટાડી
ટ્રમ્પે યુદ્ધ એ વિચારીને શરૂ કર્યું હતું કે તેમની લોકપ્રિયતા વધશે, પરંતુ તે સતત ઘટી રહી છે. રોઇટર્સ/ઇપ્સોસના સર્વેક્ષણ અનુસાર સંઘર્ષ શરૂ થયા પછી ટ્રમ્પની મંજૂરી રેટિંગ 40 ટકાથી ઘટીને 33 ટકા રહી ગઈ. ટ્રમ્પ ચૂંટણીના સમયે સતત મોંઘવારી ખતમ કરવાની વાત કરી રહ્યા હતા, પરંતુ યુદ્ધે તેને વધુ વધારી દીધી. તેઓ સતત ઈરાન વિરુદ્ધ કરવામાં આવેલી આ કાર્યવાહી યોગ્ય અને જરૂરી હોવાનું કહેતા રહ્યા, પરંતુ મોટાભાગના લોકો સતત આ તર્કને નકારતા રહ્યા છે. સ્થિતિ એવી છે કે ટ્રમ્પની પોતાની પાર્ટી રિપબ્લિકન અંદર પણ વિરોધના સ્વરો ઊઠી રહ્યા છે. જો આ સ્થિતિ રહી તો નવેમ્બરમાં યોજાનારી મિડ ટર્મ ચૂંટણીમાં ટ્રમ્પની રિપબ્લિકન પાર્ટીને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે.
2- ઈરાન ઘાયલ, પરંતુ હાર્યું નથી
યુદ્ધને કારણે ઈરાનને આર્થિક રીતે મોટું નુકસાન થયું છે. જોકે તે સંપૂર્ણપણે નબળું પડ્યું નથી. અમેરિકન સૈન્ય કમાન્ડર એડમિરલ બ્રાડ કૂપરે સેનેટમાં આપેલી માહિતી અનુસાર ઈરાનના 161 નૌસૈનિક જહાજો નષ્ટ કરવામાં આવ્યા અને 82 ટકા એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું. ઈરાનની વાયુસેના, જે દિવસ દરમિયાન લગભગ 100 મિશન કરતી હતી, તે ખતમ થઈ ગઈ છે. જોકે ઈરાન એક ઘાયલ સિંહની જેમ સતત અમેરિકા સામે મુકાબલો કરી રહ્યું છે. જાણકારો માને છે કે હજુ પણ ઈરાન પાસે ડ્રોન અને મિસાઇલોનો મોટો ભંડાર હાજર છે. રોઇટર્સના એક અહેવાલ અનુસાર આ ડ્રોન અને હથિયારો ભૂગર્ભ સુરંગો અને બંકરોમાં છુપાયેલા હોઈ શકે છે.
3- પશ્ચિમ એશિયા અસ્થિર, દુનિયાની અર્થવ્યવસ્થા પ્રભાવિત
યુદ્ધને કારણે સીધી અસર તો પશ્ચિમ એશિયા પર પડી, જોકે આખી દુનિયાની અર્થવ્યવસ્થા પ્રભાવિત થઈ. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે યુદ્ધે તેહરાનને આક્રમક બનાવી દીધું છે. તેનાથી ખાડી દેશોની સુરક્ષા માટે ખતરો ઊભો થયો છે. બીજી તરફ હોર્મુઝ પર ઈરાનની નાકાબંધીને કારણે દુનિયામાં કાચા તેલનો પુરવઠો પ્રભાવિત થયો, કારણ કે દુનિયાની કાચા તેલની જરૂરિયાતનો 20 ટકા હિસ્સો હોર્મુઝમાંથી જ પસાર થાય છે. માર્ગ પ્રભાવિત થવાથી તેલના ભાવ વધ્યા અને વૈશ્વિક મંદીના સંજોગો ઊભા થયા. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળે યુદ્ધ શરૂ થયા પછી પોતાના વૈશ્વિક વિકાસ દરના અંદાજને બે વખત ઘટાડ્યો છે. હવે IMFને આશા છે કે 2026માં વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા 3.0 ટકાના દરે વધશે, જ્યારે જાન્યુઆરીમાં નાણાકીય ભંડોળનો આ અંદાજ 3.3 ટકા હતો.
4- ઈરાનના પરમાણુ મિશનને ફટકો
અમેરિકાના આ હુમલાઓનો લક્ષ્ય ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને ફટકો પહોંચાડવાનો હતો. ઈરાન આવા કોઈ મિશનમાં લાગેલું છે કે નહીં, તે સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ હજુ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નિરીક્ષકો ઈરાનના પરમાણુ સ્થળો પર પાછા ફર્યા નથી. અમેરિકા સતત કહી રહ્યું છે કે ઈરાન પરમાણુ હથિયાર બનાવી રહ્યું છે, આ જ કારણથી હુમલો કરવામાં આવ્યો છે.
અમેરિકન ગુપ્તચર એજન્સીઓ અનુસાર ઈરાનનો ન્યુક્લિયર બ્રેકઆઉટ ટાઇમ હવે પરમાણુ બોમ્બ બનાવવા યોગ્ય વિખંડનીય સામગ્રી તૈયાર કરવામાં એક વર્ષથી વધુ સમય લેશે, જ્યારે અગાઉ આ સમય માત્ર છ મહિના માનવામાં આવતો હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી IAEA પણ અત્યાર સુધી 60 ટકા સુધી સમૃદ્ધ કરવામાં આવેલા લગભગ 440 કિલોગ્રામ યુરેનિયમના ઠેકાણાની પુષ્ટિ કરી શકી નથી, જેના કારણે એવી આશંકાને બળ મળી રહ્યું છે કે ઈરાન પરમાણુ બોમ્બ પર કામ કરી રહ્યું છે. જોકે ઈરાનના મુખ્ય પરમાણુ વૈજ્ઞાનિકો અને ઠેકાણાઓને અમેરિકાએ ઘણું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
5- અમેરિકન સૈન્યની તૈયારી અને ક્ષમતા પ્રભાવિત
અમેરિકન સૈન્યને પણ યુદ્ધમાં મોટું નુકસાન થયું છે. અત્યાર સુધી 18 અમેરિકન સૈનિકો માર્યા ગયા છે, જ્યારે 750થી વધુ ઘાયલ થયા છે. અમેરિકન સૈન્યએ અનેક ડ્રોન અને વિમાનો પણ ગુમાવ્યા છે, જેમાં કેટલાક ઈરાનના હુમલાનો ભોગ બન્યા અને કેટલાક અકસ્માતનો શિકાર થયા. મે મહિનામાં કોંગ્રેસનલ રિસર્ચ સર્વિસના એક અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે સંઘર્ષ દરમિયાન અમેરિકાના 42 સૈન્ય વિમાનો નષ્ટ થઈ ચૂક્યા છે. સૌથી મોટી ચિંતા હથિયારોના ભંડારને લઈને છે.
રોઇટર્સના અહેવાલ અનુસાર, અમેરિકન સૈન્ય કેટલીક મિસાઇલોનો લગભગ સંપૂર્ણ વૈશ્વિક ભંડાર ઉપયોગ કરી ચૂક્યું છે. સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝના અંદાજ અનુસાર જુલાઈ સુધીમાં અમેરિકા પોતાના લગભગ 65 ટકા પેટ્રિયટ ઇન્ટરસેપ્ટર અને ઓછામાં ઓછા 38 ટકા THAAD ઇન્ટરસેપ્ટરનો ઉપયોગ કરી ચૂક્યું હતું.
