US Midterm Elections: અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કરતાં પણ જૂની એક ચર્ચાને ફરીથી ખોલી છે: એક લોકશાહી પોતાના શાસન માટે ચૂંટાયેલા લોકોની વ્યક્તિગત ઇચ્છાઓથી પોતાની સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કેવી રીતે કરે છે? આ સવાલ દરેક લોકશાહી સાથે જોડાયેલો છે, ભલે અમેરિકાના અનુભવનાં પરિણામો દૂર-દૂર સુધી અસર કરતા હોય.
ટ્રમ્પ રાષ્ટ્રપતિ પદની ચૂંટણી હાર્યા નથી. તેમની પાર્ટી કોંગ્રેસ (સંસદ)ની ચૂંટણી હારી છે. આ બંને બાબતોમાં મોટો તફાવત છે અને તેનાથી એવી અપેક્ષા રાખી શકાય નહીં કે વિદેશમાં અમેરિકાના વર્તનમાં કોઈ મોટો ફેરફાર આવશે. તેમ છતાં, રિપબ્લિકન પાર્ટીની હારનું પ્રમાણ આશ્ચર્યજનક છે. ડેમોક્રેટ્સે બંને ગૃહોમાં જીત મેળવી છે અને એવા વિસ્તારોમાં પણ સરસાઈ મેળવી છે, જેને લાંબા સમયથી રિપબ્લિકન પાર્ટીનો મજબૂત ગઢ માનવામાં આવતા હતા. ટેક્સાસ અને કેન્સાસ તેનાં મુખ્ય ઉદાહરણો છે. ચૂંટણીનાં પરિણામોમાં આવેલા આ મોટા ફેરફાર વિશે પહેલેથી જ ઘણું લખાઈ ચૂક્યું હોવાથી, તેને ફરીથી દોહરાવવાથી તમને, પ્રિય વાચક, કોઈ ખાસ નવી માહિતી મળશે નહીં.
તેનાથી પણ વધુ રસપ્રદ બાબત એ છે કે એક જૂની બંધારણીય ચર્ચા ફરીથી સામે આવી છે. અમેરિકાનું રાષ્ટ્રપતિ પદ, જે કદાચ આજના વિશ્વમાં સૌથી શક્તિશાળી ચૂંટાયેલું કાર્યકારી પદ છે, તેની રચના ક્યારેય કોઈ પણ સંસ્થાકીય રોકટોક વિના સત્તાનો ઉપયોગ કરવા માટે કરવામાં આવી નહોતી. ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળનાં શરૂઆતનાં બે વર્ષ દરમિયાન કોંગ્રેસે રાષ્ટ્રપતિની અનિયંત્રિત સત્તા સામે નમતું જોખ્યું હતું. જોકે, મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓએ કોંગ્રેસ રાષ્ટ્રપતિથી અલગ રહીને કામ કરી શકે તેવી વાસ્તવિક શક્યતાને ફરીથી સ્થાપિત કરી છે.
સર્વોચ્ચ સત્તા પ્રત્યેનો જૂનો અવિશ્વાસ
આઠ સદીઓ કરતાં પણ પહેલાં, 1215ના ‘મેગ્ના કાર્ટા’એ એક કાયમી સિદ્ધાંતને લેખિત સ્વરૂપ આપ્યું હતું: તેના અનુસાર, ઇંગ્લેન્ડનો રાજા પણ કાયદાના દાયરામાં આવતો હતો. આ રાજા જ્હોન અને તેના સામંતો (બેરોન્સ) વચ્ચેના સંઘર્ષનું પરિણામ હતું, કોઈ એવું ઘોષણાપત્ર નહોતું જેમાં સૌ માટે રાજકીય અધિકારોની વાત કરવામાં આવી હોય. પરંતુ મેગ્ના કાર્ટામાંથી જન્મેલા રાજકીય વિચારોનો વ્યાપ તે સમયના વિવાદ કરતાં ઘણો વધારે હતો, જેના કારણે તેનું અસ્તિત્વ આવ્યું હતું.
થોડી સદીઓ પછી, રાજાશાહી અને સંસદ વચ્ચેના સંઘર્ષ, 1689ના ‘ઇંગ્લિશ બિલ ઑફ રાઇટ્સ’ અને જ્હોન લોકના રાજકીય દર્શને ધીમે ધીમે ‘મર્યાદિત સરકાર’ (લિમિટેડ ગવર્નમેન્ટ)ની કલ્પનાને વિકસાવી. ફ્રેન્ચ દાર્શનિક મોન્ટેસ્ક્યુએ આ દલીલને સંસ્થાકીય સ્વરૂપ આપ્યું. પોતાના પુસ્તક ‘ધ સ્પિરિટ ઑફ ધ લૉઝ’ (1748)માં તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે કાયદા બનાવવાની, તેનો અમલ કરવાની અને ન્યાય કરવાની સત્તાઓ એક જ વ્યક્તિ અથવા સમૂહના હાથમાં ન હોવી જોઈએ. આ સિદ્ધાંત ક્રાંતિકારી ફ્રાન્સ સુધી પહોંચ્યો: 1789ના ‘માનવ અને નાગરિક અધિકારોના ઘોષણાપત્ર’ (ડેક્લેરેશન ઑફ ધ રાઇટ્સ ઑફ મેન એન્ડ ઑફ ધ સિટિઝન)ની કલમ 16માં સત્તાના વિભાજનને લોકશાહી બંધારણ માટે અનિવાર્ય માનવામાં આવ્યું.
અમેરિકાના સ્થાપકોએ સત્તા એક જ જગ્યાએ કેન્દ્રિત થવા પ્રત્યેના આ જ અવિશ્વાસને પોતાના બંધારણીય વિચારવિમર્શમાં પણ સામેલ કર્યો હતો. તેમાં વર્જિનિયાના યુવાન જેમ્સ મેડિસનનો પણ સમાવેશ થતો હતો, જેઓ 1787ના ફિલાડેલ્ફિયા સંમેલનમાં સંપૂર્ણ તૈયારી સાથે પહોંચ્યા હતા. તેમણે રાજકીય સંઘોની નબળાઈઓ સમજવા માટે પ્રાચીન અને યુરોપીય સંઘો (કોન્ફેડરેશન્સ)નો અભ્યાસ કર્યો હતો. આગળ જતાં તેઓ અમેરિકાના બંધારણના મુખ્ય ઘડવૈયાઓમાંના એક બન્યા, સંમેલનની ચર્ચાઓની વિગતો નોંધી અને અંતે અમેરિકાના ચોથા રાષ્ટ્રપતિ બન્યા.
મેડિસનને આ વાત પર બહુ ઓછો ભરોસો હતો કે માત્ર સારા લોકોને ચૂંટવાથી સારી સરકાર મળી શકે છે. ‘ફેડરલિસ્ટ નંબર 51’માં તેમણે વધુ ટકાઉ ઉપાય સૂચવ્યો હતો: “મહત્ત્વાકાંક્ષાને બીજી મહત્ત્વાકાંક્ષા દ્વારા જ નિયંત્રિત કરવી જોઈએ.” અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ પાસે ઘણી સત્તાઓ હશે, પરંતુ કાયદા બનાવવાનું અને ખર્ચ પર નિયંત્રણ રાખવાનું કામ કોંગ્રેસ કરશે. બંધારણીય વિવાદોનો નિર્ણય અદાલતો કરશે અને સંઘવાદ (ફેડરલિઝમ) દ્વારા સત્તા વૉશિંગ્ટન (કેન્દ્ર) અને રાજ્યો વચ્ચે વહેંચવામાં આવશે. આ સંસ્થાઓ એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરશે, અસહમતી વ્યક્ત કરશે અને ક્યારેક એકબીજાના કામમાં અવરોધ પણ ઊભો કરશે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવી હતી. પ્રજાસત્તાક આ જ રીતે કામ કરવાનું હતું, ભલે આ પ્રક્રિયા ક્યારેક નિરાશાજનક અથવા મુશ્કેલીભરી લાગે. શરૂઆતથી જ આ જ યોજના હતી.
આટલી બધી વ્યવસ્થાઓ હોવા છતાં, અમેરિકાનું શરૂઆતનું પ્રજાસત્તાક સંપૂર્ણપણે ખામીરહિત નહોતું. તેના બંધારણીય માળખામાં ગુલામીને સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું, મહિલાઓને રાજકીય ભાગીદારીથી દૂર રાખવામાં આવી હતી અને વસ્તીના મોટા હિસ્સાને અસરકારક રીતે મતદાન કરવાના અધિકારથી વંચિત રાખવામાં આવ્યો હતો. 1920માં 19મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા મહિલાઓને મતદાનનો અધિકાર મળ્યો હતો. ગૃહયુદ્ધ દરમિયાન આફ્રિકન-અમેરિકન લોકોને ગુલામીમાંથી મુક્તિ મળ્યાના એક સદી પછી પણ ભેદભાવપૂર્ણ કાયદાઓ અને ડરાવવાની પદ્ધતિઓને કારણે ઘણા અશ્વેત નાગરિકો મતદાન કરી શકતા નહોતા. અંતે, 1965ના ‘વોટિંગ રાઇટ્સ એક્ટ’ (મતદાન અધિકાર અધિનિયમ)એ આ અવરોધો દૂર કરવાનું કામ કર્યું.
આથી, આ પ્રજાસત્તાકની વિશેષતા તેની કોઈ એકદમ આદર્શ શરૂઆતમાં નહોતી, પરંતુ તેના એવા બંધારણીય માળખામાં હતી, જેણે નાગરિકતા, પ્રતિનિધિત્વ અને સમાનતા માટેના સંઘર્ષને ચાલુ રાખવાની તક આપી. તેની સંસ્થાઓની રચના એવી રીતે કરવામાં આવી હતી કે તેઓ રાષ્ટ્રપતિ સહિત કોઈ પણ વ્યક્તિની વ્યક્તિગત મહત્ત્વાકાંક્ષાઓ અને ખામીઓ કરતાં વધુ લાંબો સમય ટકી શકે.
આજના લોકપ્રિયતાવાદનું વિચિત્ર ઉદારમતવાદ વિરોધી સ્વરૂપ
છેલ્લા દાયકામાં બંધારણીય લોકશાહીને પોતાની સંસ્થાઓ સામે એક વિચિત્ર પડકારનો સામનો કરવો પડ્યો છે, જે એકસાથે અંદરથી અને બહારથી ઊભો થયો છે. રાજકીય આંદોલનો ચૂંટણીઓ દ્વારા માન્યતા મેળવે છે અને ત્યારબાદ ચૂંટાયેલી સરકારને બંધારણીય બનાવતા નિયંત્રણોની માન્યતા સામે સવાલો ઊભા કરે છે. ત્યારે કોઈ સંસ્થાની ચોક્કસ નિષ્ફળતા માટે તેની ટીકા કરવામાં આવતી નથી, પરંતુ તેને એક એવી ઉચ્ચ વર્ગની વ્યવસ્થાનો ભાગ ગણાવીને વખોડવામાં આવે છે, જેને જનતા પ્રત્યે શત્રુતાભાવ ધરાવતી માનવામાં આવે છે. જો તમને આ વાત હજુ સુધી સમજાઈ ન હોય, તો હું વિશ્વભરમાં લોકપ્રિયતાવાદી રાજકારણના ઉદયની વાત કરી રહ્યો છું.
લોકપ્રિયતાવાદી, ‘જાગૃતિ વિરોધી’ બળવાના વલણે આ આરોપને ખાસ અનુકૂળ બનાવી દીધો છે. ન્યાયિક સ્વતંત્રતા, લઘુમતીઓનું રક્ષણ, પ્રક્રિયાગત સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ, જાહેર સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા અને સ્વતંત્ર પત્રકારત્વને પણ સરળતાથી ઉદાર-ડાબેરી વિચારધારાના ભાગ ગણાવીને નકારી શકાય છે. આ પ્રક્રિયામાં, ઉદારમતવાદી બંધારણીય વ્યવસ્થા એક પક્ષનું લેબલ બની જાય છે, જાણે આજના પ્રગતિશીલ લોકોએ પોતાના લાભ માટે મનસ્વી સત્તા પર મર્યાદાઓ લાદી હોય.
આ એક નોંધપાત્ર ઐતિહાસિક ઊલટફેર છે. જાહેર સત્તા મર્યાદિત હોવી જોઈએ, આ સિદ્ધાંત અંગ્રેજી બંધારણીય પરંપરાથી લઈને અમેરિકાના પ્રજાસત્તાકવાદ સુધીની એક વિશિષ્ટ રૂઢિચુસ્ત વિરાસત ધરાવે છે. કોઈ અદાલતના નિર્ણય અથવા કોઈ સમાચારપત્રના તંત્રીલેખ સાથે અસહમત થવું સંપૂર્ણપણે યોગ્ય છે. પરંતુ કોઈ પણ સંસ્થા રાજકીય આજ્ઞાપાલનનો ઇનકાર કરે એટલે તે સ્વાભાવિક રીતે જનતાની શત્રુ છે, એવો દાવો કરવો એ તદ્દન અલગ બાબત છે.
MAGAએ આ તફાવતને એક મહત્ત્વપૂર્ણ રાજકીય મુદ્દો બનાવી દીધો છે. આંદોલનની “ઊંડી સત્તા”ની શબ્દાવલિ વિરોધીઓને અમાન્ય ઠરાવવાનું સર્વવ્યાપી અને અસરકારક બહાનું બની ગઈ, જ્યારે ટ્રમ્પના ચૂંટણીજનાદેશનો ઉપયોગ સંસ્થાકીય નિયંત્રણોને અવગણવાના અધિકાર તરીકે કરવામાં આવ્યો. 6 જાન્યુઆરી 2021ના રોજ કેપિટલ હિલમાં થયેલી હિંસક ઘૂસણખોરીએ આ વાતનું ચરમ ઉદાહરણ રજૂ કર્યું હતું કે જ્યારે ચૂંટણીમાં મળેલી હારને જ આ વાતના પુરાવા તરીકે જોવામાં આવે કે લોકશાહી સંસ્થાઓએ જનતા સાથે વિશ્વાસઘાત કર્યો છે, ત્યારે શું થઈ શકે છે.
ટ્રમ્પે આ ધારણાનો અસાધારણ કુશળતા અને સાતત્ય સાથે લાભ ઉઠાવ્યો છે. કાર્યકારી સત્તાઓ વધારવાના, કોંગ્રેસ દ્વારા મંજૂર કરાયેલા ખર્ચ પરની મર્યાદાઓને પડકારવાના અને સ્વતંત્ર નિર્ણયો લેવાની અપેક્ષા ધરાવતી સંસ્થાઓ પાસેથી વફાદારીની માગણી કરવાના તેમના પ્રયાસોએ રાષ્ટ્રપતિ પદ અંગેની તેમની વ્યક્તિગત સમજને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. અદાલતોની સ્વતંત્રતાને વિરોધી દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે છે. વહીવટી સંયમ આજ્ઞાભંગ બની જાય છે અને કોંગ્રેસની દેખરેખને તોડફોડ તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે. MAGAની રાજકીય સત્તાની કલ્પના અને મેડિસનના બંધારણીય પ્રજાસત્તાક વચ્ચેનો તફાવત ઘણો ઊંડો છે.
ટ્રમ્પે ન તો શક્તિશાળી અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ પદનું સર્જન કર્યું છે અને ન તો તેને સર્વશક્તિમાન બનાવ્યું છે. પરંતુ તેમણે એ ચકાસ્યું છે કે બંધારણીય વ્યવસ્થાનો કેટલો હિસ્સો આ વાત પર આધાર રાખે છે કે સંસ્થાઓ અને તેમની અંદર કામ કરતા લોકો પોતાના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા કેટલા તૈયાર છે. મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓએ આ પ્રયોગની એક ગંભીર રાજકીય મર્યાદા ઉજાગર કરી છે. હવે એ જોવાનું બાકી છે કે શું આ ચૂંટણીઓ સંસ્થાકીય મર્યાદાઓને પણ ફરીથી સ્થાપિત કરી શકે છે કે નહીં.
કોંગ્રેસ: એક ‘અસુવિધાજનક’ સંસ્થા
ડેમોક્રેટ્સની જીત આ સંબંધને બદલી નાખશે, જોકે જરૂરી નથી કે આ બદલાવ તેવો જ હોય, જેની આશા રાખીને તેની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે. તેમની પાસે રહેલી મોટી બહુમતી કોંગ્રેસના નેતાઓને તપાસ કરવાની, સમિતિઓ પર નિયંત્રણ રાખવાની, ખર્ચની સમીક્ષા કરવાની અને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા કરવામાં આવેલી નિમણૂકોનો વિરોધ કરવાની વધુ તક આપે છે.
તેમ છતાં, બહુમતી હોવાનો અર્થ એ નથી કે તેમની પાસે અમર્યાદિત સત્તાઓ છે. ટ્રમ્પ પાસે હજુ પણ ‘વીટો’નો અધિકાર છે. તેને રદ કરવા માટે કોંગ્રેસનાં બંને ગૃહોમાં બે તૃતીયાંશ બહુમતી જરૂરી છે. સેનેટમાં રજૂ કરવામાં આવતા મોટાભાગના વિવાદાસ્પદ કાયદાઓ પસાર કરવા માટે ચર્ચા પૂર્ણ કરવાની 60 મતોની મર્યાદા પાર કરવી પડે છે. કોંગ્રેસ રાષ્ટ્રપતિની પહેલોને સરળતાથી અટકાવી શકે છે, પરંતુ પોતાના તરફથી કોઈ વ્યાપક વૈકલ્પિક કાર્યક્રમ લાગુ કરવો તેના માટે એટલો સરળ નથી. યુદ્ધ અને વિદેશી બાબતો પર કોંગ્રેસની ઘણી હદ સુધી દેખરેખ રહે છે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ જ ‘કમાન્ડર-ઇન-ચીફ’ હોય છે અને તેમની પાસે રાજદ્વારી તથા વ્યૂહાત્મક બાબતોમાં પોતાના વિવેકથી નિર્ણયો લેવાની ઘણી છૂટ હોય છે.
રિપબ્લિકન પાર્ટી સામે એક બીજો સવાલ પણ છે. ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળના શરૂઆતના તબક્કામાં કોંગ્રેસ બંધારણીય રીતે લાચાર નહોતી, પરંતુ રિપબ્લિકન સાંસદોએ ઘણીવાર કડક સવાલો પૂછવાને બદલે સમાધાનનો માર્ગ પસંદ કર્યો હતો. હવે મતદારોએ આ રાજકીય સમીકરણ બદલી નાખ્યું છે. ઓહાયોમાં ટ્રમ્પ સમર્થિત વિવેક રામાસ્વામીની હાર અને અન્ય સ્થળોએ રિપબ્લિકન પાર્ટીની હારથી એ માન્યતા નબળી પડી છે કે ‘MAGA’ (મેક અમેરિકા ગ્રેટ અગેઇન) પ્રત્યે વફાદાર રહેવાથી ચૂંટણીમાં જીત નિશ્ચિત થઈ જાય છે. રિપબ્લિકન પાર્ટીની હાર પછી તરત જ J.D. વેન્સ દ્વારા ઈરાન યુદ્ધની ખુલ્લેઆમ ટીકા કરવામાં આવતાં આ આંદોલનના ભવિષ્ય અંગે સવાલો ઊભા થયા છે.
આગામી કોંગ્રેસ ટ્રમ્પ પાસેથી જવાબદારી માગવાની ઘણી સારી સ્થિતિમાં હશે. ડેમોક્રેટ્સ આ અધિકારનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે અને ધારાકીય સંઘર્ષને કાયમી ગતિરોધમાં ફેરવ્યા વિના કેવી રીતે આગળ વધે છે, તે પોતે જ એક અલગ પડકાર છે. પ્રજાસત્તાકમાં કાર્યકારી સત્તાઓ પર અંકુશ હોવો જરૂરી છે, પરંતુ સાથે જ એવી સરકાર હોવી પણ જરૂરી છે, જે નિર્ણયો લઈ શકે અને સરળતાથી કામ કરી શકે.
બીજી સવાર
અમેરિકાના આંતરિક રાજકારણ પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ મોટી સંખ્યામાં લોકોની નજર રહે છે. અમેરિકાનું આર્થિક અને નાણાકીય પ્રભુત્વ, વિશ્વની મુખ્ય અનામત ચલણ (રિઝર્વ કરન્સી) તરીકે ડૉલરનું સ્થાન અને તેની સૈન્ય, તકનીકી તથા રાજદ્વારી પહોંચ, આ બધી બાબતો વૉશિંગ્ટનના નિર્ણયોને તેની સરહદોથી દૂર આવેલા દેશોના ભાવિ સાથે જોડી દે છે. ‘વેગાસમાં જે થાય છે તે વેગાસમાં જ રહે છે’, પરંતુ વૉશિંગ્ટનમાં જે થાય છે તે ભાગ્યે જ ત્યાં સુધી સીમિત રહે છે.
વ્લાદિમીર પુતિન માટે ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના નિયંત્રણ હેઠળની કોંગ્રેસનો અર્થ એ થઈ શકે છે કે રશિયા પ્રત્યેની અમેરિકાની નીતિની વધુ કડક તપાસ થશે અને યુક્રેનને મદદ કરવા માટે તેમના પર વધુ દબાણ કરવામાં આવશે. યુરોપના સહયોગી દેશોને ‘કેપિટલ હિલ’ (અમેરિકી સંસદ)માં એવા લોકો મળી શકે છે, જેઓ તેમની વાત વધુ ધ્યાનથી સાંભળે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જમણેરી આંદોલનો (જેમ કે જર્મનીની AfD)ને MAGA અને વહીવટી તંત્રની 2025ની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા નીતિથી પ્રોત્સાહન મળ્યું છે. હવે તેમને ટ્રમ્પ સાથે જોડાયેલા રહેવાના રાજકીય ફાયદા અને નુકસાન અંગે ફરીથી વિચારવું પડી શકે છે. જોકે, જમણેરી લોકપ્રિયતાવાદને પ્રોત્સાહન આપતી સ્થાનિક ફરિયાદો અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓ પછી પણ સમાપ્ત થઈ નથી.
હાલમાં સૌથી મોટી કસોટી ઈરાનના મામલે છે. યુદ્ધને કારણે રિપબ્લિકન પાર્ટીએ કોંગ્રેસમાં પોતાની બહુમતી ગુમાવી અને એવું માની લેવું સરળ હોઈ શકે છે કે આ હાર પછી તેઓ પીછેહઠ કરશે. પરંતુ વધુ શક્યતા એ છે કે ટ્રમ્પ તણાવ ફરીથી વધતો અટકાવી શકે છે અથવા વાટાઘાટોને વધુ લાંબી ખેંચવાનું કોઈ નવું કારણ શોધી શકે છે. તેમણે પોતાના શરૂઆતના હસ્તક્ષેપનો બચાવ કર્યો છે અને હજુ સુધી એવો કોઈ સંકેત નથી કે તેમની નીતિની મૂળ દિશામાં કોઈ ફેરફાર આવ્યો છે. નબળા રાષ્ટ્રપતિ કદાચ કોઈ રસ્તો શોધવા માગે, પરંતુ ટ્રમ્પ પોતાની એ ‘વિરાસત’ હાંસલ કરવા માટે વધુ જોર લગાવી શકે છે, જેને તેઓ દુનિયા સમક્ષ રજૂ કરી શકે. કોંગ્રેસ તેમના વિકલ્પોને મુશ્કેલ બનાવી શકે છે, પરંતુ તેમને પીછેહઠ કરવા માટે મજબૂર કરી શકતી નથી. અને તેની અસર ઊર્જાના પુરવઠામાં આવી રહેલા અવરોધો વચ્ચે ફસાયેલા તમામ દેશો પર પડશે, જેમાં ભારત પણ સામેલ છે.
સાથે જ, ડેમોક્રેટિક પાર્ટીની મોટી જીતનો અર્થ એ પણ નથી કે સરકાર સરળતાથી કામ કરશે. આવનારા બે વર્ષમાં કડક દેખરેખ અને કેટલાક ઉપયોગી સમાધાનો જોવા મળી શકે છે, પરંતુ સાથે જ વીટો, બજેટને લઈને ગતિરોધ અને એકતરફી કાર્યકારી નિર્ણયો પર વધુ નિર્ભરતા પણ વધી શકે છે. આ સ્થિતિ ‘સત્તાના વિભાજન’ (સેપરેશન ઑફ પાવર્સ)ની વ્યવસ્થાની કોઈ ખામી દર્શાવતી નથી, પરંતુ એ યાદ અપાવે છે કે બંધારણીય વ્યવસ્થાને ચલાવવા માટે હજુ પણ યોગ્ય રાજકીય સમજની જરૂર છે.
અમેરિકાની જનતાએ વહીવટી તંત્રની કામગીરીને નકારી કાઢી છે, પરંતુ તેમણે ‘ટ્રમ્પવાદ’ સાથે જોડાયેલા દરેક વિચારને પણ નકારી કાઢ્યો છે, એવું કહેવું ઉતાવળભર્યું ગણાશે. માત્ર એક ચૂંટણી દ્વારા સંસ્થાઓને સુધારી શકાતી નથી અને ન તો વર્ષોથી ચાલતા રાજકીય અવિશ્વાસને સમાપ્ત કરી શકાય છે.
ટ્રમ્પે અમેરિકાને ફરીથી મહાન બનાવવાનું વચન આપ્યું હતું. હાલમાં તેમણે તેને ફરીથી ‘બ્લુ’ (ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના રંગમાં) બનાવી દીધું છે. હવે વાસ્તવિક સવાલ એ છે કે શું અમેરિકાનાં રાજકીય પક્ષો તેને ફરીથી યોગ્ય રીતે કામ કરી શકે તેવી સ્થિતિમાં લાવી શકશે?
