India Netherlands Relations: ભારતે નેધરલેન્ડ્સના વડાપ્રધાનની તે કથિત ટિપ્પણીને ફગાવી દીધી છે જેમાં ભારતમાં પ્રેસની આઝાદીમાં ઘટાડો અને ધાર્મિક તેમજ અલ્પસંખ્યક અધિકારો નબળા થવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.
નોંધનીય છે કે ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પાંચ દેશોના વર્તમાન પ્રવાસ અંતર્ગત નેધરલેન્ડ્સ પહોંચ્યા હતા, રવિવારે તેઓ સ્વીડન ગયા જ્યાં તેમને ‘રોયલ ઓર્ડર ઓફ પોલર સ્ટાર કમાન્ડર ગ્રાન્ડ ક્રોસ’ ના સર્વોચ્ચ સન્માનથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
એક ડચ અખબાર ડી વોલ્ક્સક્રાંતના જણાવ્યા અનુસાર, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના શનિવારે નેધરલેન્ડ્સ પહોંચતા પહેલા ડચ વડાપ્રધાને કહ્યું કે ‘ડચ સરકાર ભારતમાં થઈ રહેલી ઘટનાઓને લઈને ચિંતિત છે અને આ ચિંતા પૂરા યુરોપમાં છે.’
પીએમ મોદીના નેધરલેન્ડ્સ પ્રવાસને લઈને રવિવારે ભારતના વિદેશ મંત્રાલયની બ્રીફિંગમાં જ્યારે નેધરલેન્ડ્સના પીએમની આ ટિપ્પણી પર એક ડચ પત્રકાર તરફથી સવાલો કરવામાં આવ્યા તો ભારતે કહ્યું કે આ દર્શાવે છે કે ભારત વિશે લોકોમાં જાણકારીનો અભાવ છે.
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયની બ્રીફિંગમાં પીએમ મોદીના નેધરલેન્ડ્સ પ્રવાસના અંતમાં બંને દેશના વડાપ્રધાનો તરફથી સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સ ન કરવા પર પણ સવાલો કરવામાં આવ્યા.
જોકે બંને દેશોએ પીએમ મોદીના પ્રવાસને ઐતિહાસિક ગણાવ્યો છે. મોદીની યાત્રાથી ઘણા નક્કર પરિણામો નીકળ્યા. ગુજરાતમાં એક ચિપ મશીન ફેક્ટરી નિર્માણમાં ચિપ બનાવનારી દુનિયાની અગ્રણી કંપની એએસએમએલ (ASML) ની સાથે ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સની સમજૂતી થઈ.
આ સિવાય, લીડેન યુનિવર્સિટીએ ભારત સરકારને સંસ્થાનવાદી (ઔપનિવેશિક) જમાનાનો વારસો પરત કરવાની જાહેરાત કરી, જેમાં ચોલ વંશના સમયની તાંબાની વસ્તુઓ છે જેને ડચ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના સમયમાં પરવાનગી વગર નેધરલેન્ડ્સ લઈ જવામાં આવી હતી.
ભારતે શું કહ્યું
ભારતમાં અલ્પસંખ્યક સમુદાયો, ખાસ કરીને મુસ્લિમોના અધિકારો પર ડચ પીએમની ચિંતાને લઈને કરવામાં આવેલા એક ડચ પત્રકારના સવાલના જવાબમાં ભારતના વિદેશ મંત્રાલયમાં સચિવ (પશ્ચિમ) સીબી જ્યોર્જે કહ્યું, “આપણને આ પ્રકારના સવાલો મૂળભૂત રીતે એટલા માટે ભોગવવા પડે છે કારણ કે સવાલ પૂછવા વાળી વ્યક્તિને જાણકારીનો અભાવ હોય છે.”
જ્યોર્જે કહ્યું કે ભારત પાંચ હજાર વર્ષ જૂની સભ્યતા વાળો દેશ છે અને અહીં સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક અને ભાષાયી વિવિધતા મોજૂદ છે.
તેમણે કહ્યું, “ભારત ૧.૪ અબજ લોકોનો દેશ છે, દુનિયાની સૌથી મોટી વસ્તી વાળો દેશ છે. આ વિવિધતાઓ વાળો દેશ છે. અહીં સંસ્કૃતિની વિવિધતા છે, ભાષાઓની વિવિધતા છે, ખાનપાનની વિવિધતા છે, ધર્મોની વિવિધતા છે.”
“દુનિયામાં એવો કોઈ બીજો દેશ નથી જ્યાં ચાર ધર્મોની ઉત્પત્તિ થઈ હોય. હિન્દુ ધર્મ, બૌદ્ધ ધર્મ, જૈન ધર્મ અને શિખ ધર્મ. આ ધર્મોની ઉત્પત્તિ ભારતમાં થઈ અને આ આજે પણ ભારતમાં ફલી-ફૂલી રહ્યા છે.”
તેમણે કહ્યું, “યહૂદી ધર્મ ભારતમાં ૨૫૦૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી રહ્યો. સતત સહ-અસ્તિત્વમાં રહ્યો. ભારત કદાચ એવા બહુ ઓછા દેશોમાંનો એક છે જ્યાં યહૂદી સમુદાયને ક્યારેય ઉત્પીડનનો સામનો કરવો પડ્યો નથી.”
“ઈસાઈ ધર્મ (ખ્રિસ્તી ધર્મ) ઈસુ ખ્રિસ્તના પુનર્જીવિત થયાના તરત જ પછી ભારત આવ્યો અને અહીં ફલતો-ફૂલતો રહ્યો. ઈસ્લામ પેગંબર મોહમ્મદના સમયમાં જ ભારત આવ્યો અને અહીં વિકસિત થયો.”
સીબી જ્યોર્જે ભારતને ‘જીવંત લોકશાહી’ ગણાવતા કહ્યું, “તાજેતરમાં જ અમારે ત્યાં ચૂંટણીઓ થઈ, જેમાં મતદાનનું સ્તર ૯૦ ટકા હતું. આ જ ભારતની સુંદરતા છે.”
જ્યોર્જે કહ્યું કે ભારતે લોકતાંત્રિક સિદ્ધાંતો સાથે સમજૂતી કર્યા વિના આર્થિક સફળતા હાંસલ કરી છે, “આપણે દુનિયાની કુલ વસ્તીનો છઠ્ઠો ભાગ છીએ, પરંતુ દુનિયાની સમસ્યાઓનો છઠ્ઠો ભાગ નથી. આ જ ભારતની સુંદરતા છે, જેના પર આપણને ગર્વ છે. એટલા માટે અહીં દરેક અલ્પસંખ્યક સમુદાય ફલે-ફૂલે છે.”
તેમણે કહ્યું, “જ્યારે આપણે આઝાદ થયા હતા ત્યારે ભારતમાં અલ્પસંખ્યક વસ્તી ૧૧ ટકા હતી. હવે આ ૨૦ ટકાથી વધુ છે. એવો કયો દેશ છે જ્યાં અલ્પસંખ્યકોની વસ્તી વધી હોય? તમને ભારત સિવાય ક્યાંય નહીં મળે.”
તેમણે કહ્યું, “આ જ ભારતની સુંદરતા છે. તેથી હું આપને વિનંતી કરીશ કે ભારત વિશે વધુ જાણો જેથી આપ ભારત અને તેની પ્રગતિને વધુ સારી રીતે સમજી શકો.”
ડચ વડાપ્રધાને શું કહ્યું હતું
ડચ અખબાર ડી વોલ્ક્સક્રાંતના મુતાબિક, શનિવારે વડાપ્રધાન મોદીનું સ્વાગત કરતા પહેલા ડચ પીએમ જેટને કહ્યું હતું કે ડચ સરકારને પણ ‘ભારતમાં થઈ રહેલી ઘટનાઓ’ ને લઈને ચિંતા છે.
પીએમ જેટને કહ્યું, “આ માત્ર પ્રેસની સ્વતંત્રતાની બાબત નથી, પરંતુ અલ્પસંખ્યકોના અધિકારોની પણ છે, જે ત્યાં ગંભીર દબાણ હેઠળ છે, ખાસ કરીને મુસ્લિમ સમુદાય, પરંતુ ઘણા અન્ય નાના સમુદાયો પર પણ આ લાગુ પડે છે.”
તેમણે કહ્યું, “ચિંતાનો વિષય એ છે કે શું ભારત હજુ પણ એક સમાવેશી સમાજ બનેલું રહ્યું છે જ્યાં બધાને સમાન અધિકાર પ્રાપ્ત છે?”
અખબારના મુતાબિક જેટને કહ્યું, “ભારતીય સરકાર સમક્ષ આ ચિંતાઓ નિયમિત રૂપે ઉઠાવવામાં આવે છે. મને એવું પણ લાગે છે કે યુરોપીય સંઘ અને ભારત વચ્ચે મુક્ત વ્યાપાર સમજૂતી આ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત કરે છે…”
તેમના મુતાબિક આનાથી ભારતમાં માનવાધિકાર અને લોકશાહી તેમજ કાયદાના શાસનને મજબૂત કરવા જેવા વ્યાપક વિષયો પર ચર્ચા કરવાની તકો મળે છે.
ભારતમાં પ્રેસની આઝાદીની સ્થિતિ
એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ અને હ્યુમન રાઇટ્સ વોચ (HRW) જેવા માનવાધિકાર સંગઠનો મોદી સરકાર પર નાગરિક અધિકારોનું હનન કરવાનો અને એક્ટિવિસ્ટો તેમજ પત્રકારોના દમનનો આક્ષેપ લગાવતા રહ્યા છે.
રિપોર્ટર્સ વિધાઉટ બોર્ડર્સની વૈશ્વિક પ્રેસ સ્વતંત્રતા રેન્કિંગમાં ભારત સતત નીચે સરકતું ગયું છે.
આ રેન્કિંગમાં ભારત ૧૮૦ દેશોમાંથી ૧૫૭મા સ્થાન પર પહોંચી ગયું છે. ૨૦૨૫ માં ભારત ૧૫૧મા નંબર પર હતું.
૨૦૨૬ માં પડોશી દેશ પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા અને નેપાળ પ્રેસની આઝાદીની બાબતમાં ભારતની તુલનામાં વધુ સારી સ્થિતિમાં છે. જોકે ચીન ૧૭૮મા નંબર પર છે.
વર્ષ ૨૦૨૦ માં ભારત ૧૪૨મા સ્થાન પર હતું.
પેરિસ સ્થિત રિપોર્ટર્સ સેન્સ ફ્રન્ટિયર્સ (RSF) એટલે કે રિપોર્ટર્સ વિધાઉટ બોર્ડર્સ એક નોન-પ્રોફિટ સંગઠન છે જે દુનિયાભરના પત્રકારો અને પત્રકારત્વ પર થતા હુમલાઓને ડોક્યુમેન્ટ કરવાનું અને તેમની વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવવાનું કામ કરે છે.
બીજી તરફ, હ્યુમન રાઇટ્સ વોચે (HRW) પણ વિતેલા ઘણા વર્ષોથી પોતાના અહેવાલોમાં ભારતમાં પ્રેસની આઝાદી અને અલ્પસંખ્યક અધિકારોને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ની પોતાની ‘વર્લ્ડ રિપોર્ટ ૨૦૨૬’ માં HRW એ કહ્યું કે ભારતમાં ધાર્મિક અલ્પસંખ્યક અને આલોચકોને ગેરકાયદેસર રીતે નિશાનો બનાવવામાં આવે છે.
૫૨૬ પાનાના પોતાના આ અહેવાલમાં HRW એ કહ્યું, “ભારતીય સત્તાવાળાઓએ ભેદભાવપૂર્ણ નીતિઓ, નફરત ફેલાવતા ભાષણો અને મુસ્લિમો, ઈસાઈઓ અને અન્ય ધાર્મિક અલ્પસંખ્યકો વિરુદ્ધ ગેરકાયદેસર કાર્યવાહીને ઉશ્કેરનારી પ્રવૃત્તિઓનો અંત લાવવો જોઈએ અને પીડિતોને ઇન્સાફ અપાવવો જોઈએ.”
આમાં સૂચન આપવામાં આવ્યું, “ભારતીય સત્તાવાળાઓએ નાગરિક સમાજ જૂથો, ભાજપના રાજકીય વિરોધીઓ અને શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓને હેરાન કરવાનું અને તેમના પર મુકદ્દમા ચલાવવાનું બંધ કરવું જોઈએ અને કાર્યકર્તાઓ તેમજ અન્ય આલોચકો વિરુદ્ધના તમામ રાજકીય રીતે પ્રેરિત આક્ષેપોને તાત્કાલિક પાછા ખેંચવા જોઈએ.”
પીએમ મોદીએ સ્વીડનમાં લોકશાહી પર શું કહ્યું?
રવિવારે સ્વીડન પહોંચેલા વડાપ્રધાન મોદીએ ત્યાં સીઈઓ (CEO) રાઉન્ડ ટેબલ ફોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ બેઠક દરમિયાન બંને દેશોના સહિયારા લોકતાંત્રિક મૂલ્યોનો ઉલ્લેખ કર્યો.
તેમણે કહ્યું, “ભારત અને સ્વીડન લોકશાહી, પારદર્શિતા, ઇનોવેશન અને સ્થિરતા જેવા સહિયારા મૂલ્યોથી જોડાયેલા છે, જે એક મહત્વાકાંક્ષી અને ભવિષ્ય તરફ જોનારી આર્થિક ભાગીદારી માટે મજબૂત આધાર તૈયાર કરે છે.”
“આજે ભારત-સ્વીડન ભાગીદારી માત્ર આર્થિક સંબંધ નથી, પરંતુ વિચારો, ટેકનિક, ઇનોવેશન અને સહિયારા નિર્માણની ભાગીદારી છે.”
વડાપ્રધાને સુધારાઓ, મજબૂત સ્થાનિક માંગ, ડિજિટલ જાહેર માળખા, ઉત્પાદન (મેન્યુફેક્ચરિંગ) વિસ્તરણ અને નવી પેઢીના પાયાના માળખાના વિકાસથી પ્રેરિત ભારતના ઝડપી આર્થિક પરિવર્તનને પણ રેખાંકિત કર્યું.
તેમણે સ્વીડિશ કંપનીઓને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’, રાષ્ટ્રીય ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન અને રાષ્ટ્રીય ક્રિટિકલ મિનરલ મિશન જેવી પહેલો અંતર્ગત ભારતમાં પોતાની મોજૂદગી વધારવાનું આમંત્રણ આપ્યું.
સાથે જ ક્લીન એનર્જી, સંરક્ષણ, સેમિકન્ડક્ટર અને અદ્યતન ઉત્પાદન જેવા ક્ષેત્રોમાં વધતી તકોનો લાભ ઉઠાવવા માટે પણ કહ્યું.
