India Russia Tank Modernization: રશિયાના ટોચના ડિઝાઇનરે ભારતના ૩૬૦૦ થી વધુ ટેન્કોને આગામી પેઢીના (નેક્સ્ટ જનરેશનના) કરવાની ઓફર આપી છે. રશિયાના ટોચના ટેન્ક ડિઝાઇનર ભારતના ટેન્ક કાફલાને વધુ શક્તિશાળી બનાવવામાં મદદ કરવા માટે તૈયાર છે. ભારત પાસે અત્યારે ૩૬૦૦ થી વધુ રશિયન મૂળના ટેન્કો છે જેમાં ૨૪૦૦ થી વધુ T-72 અજેય અને ૧૨00 થી વધુ T-90 ભીષ્મ ટેન્કો છે જેનાથી તે દુનિયાના સૌથી મોટા ટેન્ક ઓપરેટરોમાંથી એક બની ગયું છે. આ ટેન્કો દાયકાઓથી ભારતમાં જ પરવાના (લાઇસન્સ) હેઠળ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. સ્પુતનિક ઇન્ડિયાને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં આન્દ્રેઈ તેરલિકોવ જે જનરલ ડિરેક્ટર અને યુરાલ ડિઝાઇન બ્યુરો ઓફ ટ્રાન્સપોર્ટ એન્જિનિયરિંગના ચીફ ડિઝાઇનર છે, તેમણે ટેન્કોના આધુનિકીકરણ અને ભવિષ્યમાં થનારા સહયોગ વિશે મહત્વની માહિતી આપી છે.
ખરેખર તો આધુનિક યુદ્ધોમાં ટેન્કોની ભૂમિકા ઘણી બદલાઈ ગઈ છે. યુક્રેન યુદ્ધમાં જોવા મળ્યું છે કે ડ્રોન હુમલાઓએ ટેન્કોને તદ્દન નબળા પાડી દીધા છે. યુક્રેનના ડ્રોનોએ સેંકડો ટેન્કોનો ખૂબ જ સરળતાથી શિકાર કર્યો છે એટલા માટે જ આધુનિક લડાઈમાં ટેન્કોની ઉપયોગિતા પર સવાલો ઊભા થયા છે. આ ઉપરાંત ચીને આગામી પેઢીનું ટેન્ક તૈયાર કરી લીધું છે જેની સામે ભારતનું T-90 ટેન્ક હવે ક્ષમતાની બાબતમાં કદાચ પાછળ રહી ગયું છે એટલા માટે જ ભારતીય ટેન્કોને આધુનિક બનાવવાની વાત ચાલી રહી છે. તમને જણાવી દઈએ કે ૧૯૯૦ ના દાયકામાં ભારતે રશિયન ટેન્ક ઉદ્યોગને (ઇન્ડસ્ટ્રીને) બરબાદ થતો બચાવવામાં મદદ કરી હતી.
રશિયન ટેન્ક ડિઝાઇનરનો પ્રસ્તાવ શું છે?
યુરાલ ડિઝાઇન બ્યુરોના મહાનિર્દેશક અને મુખ્ય ડિઝાઇનર આન્દ્રેઈ તેરલિકોવે ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં ભારત સાથે સહયોગની દરખાસ્ત (ઓફર) મૂકી છે.
પહેલું- ભારતના જૂના થઈ રહેલા T-72 અને વર્તમાન T-90 ટેન્કોને આધુનિક યુદ્ધ જેમ કે ડ્રોન હુમલા, એન્ટી-ટેન્ક મિસાઇલોને અનુકૂળ બનાવવા માટે નવા સંરક્ષણ (પ્રોટેક્શન) અને ફાયર કંટ્રોલ સિસ્ટમ આપવાનો પ્રસ્તાવ છે.
બીજું- ભારત પોતાના ભવિષ્યના ટેન્ક એફઆરસીવી (Future Ready Combat Vehicle – FRCV) પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યું છે. રશિયા આમાં પોતાની અદ્યતન ટેકનોલોજી (જેમ કે T-14 આર્માટા પ્લેટફોર્મ) દ્વારા ભારત સાથે સંયુક્ત વિકાસ કરવા ઈચ્છે છે.
ત્રીજું- આન્દ્રેઈ તેરલિકોવે T-90M ને દુનિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ ટેન્ક ગણાવ્યું છે. આના યુદ્ધના અનુભવ (યુક્રેન યુદ્ધમાંથી મળેલા પાઠ) ના આધારે તેઓ ભારતના ભીષ્મ ટેન્કોને અપગ્રેડ કરવા માંગે છે.
તેમણે કહ્યું છે કે યુક્રેન યુદ્ધમાં ટેન્કોને કેવી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે અને રશિયાની વ્યૂહરચના ડ્રોન યુદ્ધથી ટેન્કોને બચાવવાની અને અસરકારક બનાવવાની શું છે તે અમે ભારતીય મિત્રો સાથે વહેંચી રહ્યા છીએ. તેમણે કહ્યું કે રશિયા ટેન્કોની નવી ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહ્યું છે અને ભવિષ્યમાં અસરકારક રહેનારા ટેન્કો પર અમે કામ કરી રહ્યા છીએ અને અમે સમજીએ છીએ કે ભારતીય સંરક્ષણ મંત્રાલય માટે પણ આ પરિસ્થિતિ કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે. અમે આ ક્ષેત્રમાં પણ ભારત સાથે સહયોગ કરવા માટે તૈયાર છીએ અને અમને આશા છે કે અમે એક સહયોગવાળી સ્થિતિ સુધી પહોંચવા માટે રસ્તો શોધી લઈશું.
ભારતે કેવી રીતે કરી હતી રશિયાના ટેન્ક ઉદ્યોગની મદદ
તમને જણાવી દઈએ કે ભારતીય સેના પહેલાથી જ રશિયાના T-72 ટેન્કો ચલાવી રહી હતી. T-90 ટેન્ક ઘણે અંશે T-72 નું જ આગામી અને આધુનિક સ્વરૂપ હતું જેના ૬૦% ભાગો (પાર્ટ્સ) પરસ્પર મેળ ખાતા હતા. તેથી સેના માટે આને અપનાવવું અને જાળવણી કરવી (મેઇન્ટેન કરવું) સરળ હતું. થારના રણની કાળઝાળ ગરમી વચ્ચે કડક પરીક્ષણો પછી ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૧ ના રોજ ભારત અને રશિયા વચ્ચે પહેલો સત્તાવાર કરાર થયો. આ કરારથી રશિયાનો ટેન્ક ઉદ્યોગ બરબાદ થતો બચી ગયો હતો. ૧૯૯૦ ના દાયકાના અંતમાં રશિયા ગંભીર આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહ્યું હતું. તેમની પ્રખ્યાત ટેન્ક બનાવતી કંપની ઉરલવાગોનઝાવોડ બંધ થવાના આરે હતી. તેમની પાસે T-90 નામની એક ઉત્તમ ટેન્ક ડિઝાઇન તૈયાર હતી પરંતુ રશિયન સેના પાસે તેને ખરીદવાના પૈસા નહોતા અને તે સમયે ભારતે આ સોદો કર્યો હતો.
ભારતે આશરે ૬૦૦ થી ૭૫૦ મિલિયન ડોલરમાં ૩૧0 T-90S ટેન્કોનો ઓર્ડર આપ્યો. ૧૨૪ ટેન્કો સીધા રશિયાથી સંપૂર્ણ તૈયાર (ફ્લાય-અવે) મળવાના હતા. બાકીના ૧૮૬ ટેન્કોને ‘કિટ્સ’ ના સ્વરૂપમાં ભારત લાવીને એસેમ્બલ કરવાના હતા. ભારતે હેવી વ્હીકલ્સ ફેક્ટરી (HVF) આવડી (ચેન્નઈ) માં ૧,૦૦0 T-90 ટેન્કોના સ્થાનિક ઉત્પાદન માટે રશિયા સાથે ‘ટ્રાન્સફર ઓફ ટેકનોલોજી’ (ToT) કરાર કર્યો હતો. ૧૦૦૦ મા ટેન્કનું ઉત્પાદન વિતેલા દિવસોમાં કરી લેવામાં આવ્યું છે.
