6th-Gen Fighter Jets: ફ્રાન્સ અને જર્મનીના જોઈન્ટ ફાઈટર જેટ ડેવલપમેન્ટ પ્લાનના નિષ્ફળ જવાથી ભારત અને ફ્રાન્સ માટે છઠ્ઠી પેઢીના કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ પર સાથે મળીને કામ કરવાની તક ઊભી થઈ છે. આ વિશે આ વર્ષની શરૂઆતમાં સંરક્ષણ મંત્રીઓના સ્તરે પ્રાથમિક વાતચીત પણ થઈ હતી.
ફ્રાન્સ અને જર્મની વચ્ચે પ્રોગ્રામ રદ
ભવિષ્યના લડાકુ વિમાન બનાવવા માટે ફ્રાન્સ અને જર્મની વચ્ચે ૨૦૧૭ માં ફ્યુચર કોમ્બેટ એર સિસ્ટમ (FCAS) સ્કીમ શરૂ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ એરબસ અને ડસોલ્ટ જેવા સ્ટેકહોલ્ડર્સ વચ્ચે દ્રષ્ટિકોણમાં તફાવતને કારણે આ પ્લાન શરૂઆતી સ્ટેજથી આગળ વધી શક્યો નહીં. હવે આ પ્રોગ્રામને રદ કરી દેવામાં આવ્યો છે અને જર્મનીએ પોતાનો અલગ રસ્તો પસંદ કર્યો છે; ટૂંક સમયમાં એક નવા કન્સોર્ટિયમ વિશે ઔપચારિક જાહેરાત થવાની અપેક્ષા છે.
લડાકુ વિમાન નિર્માણની દિશામાં ભારત માટે નવો રસ્તો
પોતાના સ્વદેશી એડવાન્સ મલ્ટીરોલ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) પ્રોગ્રામથી આગળ વધીને ભવિષ્યના લડાકુ વિમાનો માટે કોઈ વિદેશી પાર્ટનરની શોધમાં રહેલા ભારત માટે આ સાથે મળીને વિકાસ કરવાનો એક રસ્તો ખોલે છે.
ભારતમાં બનશે રાફેલ લડાકુ વિમાન
ભારતને એક અલગ સમજૂતી હેઠળ ફ્રાન્સથી એડવાન્સ ફાઈટર જેટ એન્જિન ટેકનોલોજી પણ મળશે. આ ઉપરાંત, ભારતીય વાયુસેના માટે ૩૫ અબજ ડોલરના કરાર હેઠળ ફ્રેન્ચ રાફેલ લડાકુ વિમાન ભારતમાં બનાવવામાં આવશે. સૂત્રોએ જણાવ્યું કે આ ફેબ્રુઆરીમાં સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહ અને તેમની ફ્રેન્ચ સમકક્ષ કેથરીન વોટ્રિન વચ્ચે થયેલી વાતચીતમાં છઠ્ઠી પેઢીના લડાકુ વિમાનો પર સંભવિત સહયોગનો મુદ્દો પ્રમુખતાથી ઉઠ્યો હતો.
પાંચમી પેઢીના લડાકુ વિમાન
ભારતે FCAS અને જાપાન-ઈટાલી-UK ના ‘ગ્લોબલ કોમ્બેટ એર પ્રોગ્રામ’ (GCAP) બંને પર વિચાર કર્યો છે અને આ પ્રોગ્રામ્સ પર તકનીકી વાતચીત પણ થઈ છે. ઘણા દેશોના સમૂહ (જેમની વચ્ચે મતભેદો હોઈ શકે છે) ના બદલે કોઈ એક ભરોસાપાત્ર પાર્ટનર દેશ સાથે સહયોગ કરવો વધુ સારો વિકલ્પ માનવામાં આવી શકે છે.
જોકે ભારત AMCA પ્રોગ્રામ હેઠળ પાંચમી પેઢીના લડાકુ વિમાનના વિકાસ પર એકલે હાથે કામ કરી રહ્યું છે, પરંતુ હવે એવી રાય બની રહી છે કે ભવિષ્યના છઠ્ઠી પેઢીના લડાકુ વિમાનો માટે સાથે મળીને કામ કરવું વધુ વ્યવહારુ હશે, કારણ કે તેમાં વિકાસનો ખર્ચ અને જરૂરી ટેકનોલોજીનું સ્તર ખૂબ વધારે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ફ્રાન્સની આગામી મુલાકાત વિશે એક બ્રીફિંગમાં, વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે ભારત અને ફ્રાન્સ સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સાથે મળીને વિકાસ કરનારા પ્રોજેક્ટ્સની શોધ કરી રહ્યા છે.
ચીન અને રશિયાએ બનાવ્યા સ્ટેલ્થ વિમાન
જ્યાં ભારત હજુ પણ પાંચમી પેઢીના લડાકુ વિમાન પર કામ કરી રહ્યું છે, ત્યાં અમેરિકા, ચીન અને રશિયા પહેલેથી જ એવા લડાકુ વિમાનોને ઓપરેશનલ કરી ચૂક્યા છે જે ખૂબ વધારે ‘સ્ટેલ્થ’ એટલે કે રડારની પકડમાં ન આવનારા છે અને જૂના લડાકુ વિમાનોની તુલનામાં ભારે હથિયાર લઈ જવામાં સક્ષમ છે.
ફિલહાલ, છઠ્ઠી પેઢીનું કોઈ પણ લડાકુ વિમાન ઓપરેશનલ નથી, પરંતુ ચીને ઓછામાં ઓછા બે પ્રકારના વિમાન બતાવ્યા છે જે એડવાન્સ લેવલના લાગે છે. અમેરિકા પણ પોતાના ‘નેક્સ્ટ જનરેશન એર ડોમિનેન્સ’ પ્રોગ્રામ હેઠળ છઠ્ઠી પેઢીની ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહ્યું છે.
