Asylum Application Rejection: ન્યૂઝીલેન્ડ અને કેનેડામાં ભારતીયો દ્વારા કરવામાં આવી રહેલી શરણ (આશ્રય) ની અરજીઓ હવે મોટી સંખ્યામાં રદ કરવામાં આવી રહી છે. બંને દેશોની એજન્સીઓ ઘણા કિસ્સાઓમાં એવું તારણ કાઢીને અરજીઓ ફગાવી રહી છે કે તે “ખોટી, મનઘડત, કોઈ હેતુથી પ્રેરાયેલી અથવા અત્યાચારના વિશ્વસનીય પુરાવાઓથી રહિત” છે.
રદ થનારી અરજીઓની સંખ્યા એવા સમયે વધી છે, જ્યારે ઈમિગ્રેશન અધિકારીઓએ ભારતથી આવતી આશ્રયની અરજીઓ, ખાસ કરીને ધાર્મિક અત્યાચારનો દાવો કરતા કિસ્સાઓની તપાસ વધુ કડક કરી દીધી છે.
કડક તપાસથી તે એજન્ટો અને સલાહકારોના મજબૂત નેટવર્કને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે, જેઓ અરજદારો પાસેથી મોટી રકમ લઈને અત્યાચારની વાર્તા તૈયાર કરતા હતા અને તેમને વિદેશ મોકલવામાં મદદ કરતા હતા.
કથિત રીતે આવા ચરમપંથી નેટવર્ક, જે ખાસ કરીને પંજાબના યુવાનોને શરણ અને બાદમાં નાગરિકતા અપાવવાના નામે આ દેશોમાં મોકલતા હતા જેથી પોતાના એજન્ડાને આગળ વધારી શકે, તેમને પણ ઝટકો લાગ્યો છે. હવે અધિકારીઓ આવી અરજીઓને સતત રદ કરી રહ્યા છે. આ વલણ દિપ્રિન્ટ દ્વારા જોવામાં આવેલા સત્તાવાર ઈમિગ્રેશન આંકડાઓમાં પણ દેખાય છે.
ન્યૂઝીલેન્ડમાં 2023-2024 (1 જુલાઈથી 30 જૂન) દરમિયાન ભારતીય નાગરિકોએ શરણાર્થી અથવા સુરક્ષિત વ્યક્તિનો દરજ્જો મેળવવા માટે 1,169 અરજીઓ કરી હતી.
આ જ સમયગાળામાં 199 કિસ્સાઓ પર નિર્ણય લેવાયો, જેમાં માત્ર 3 મંજૂર કરવામાં આવી, 116 (58 ટકા) રદ કરવામાં આવી અને 80 પાછી ખેંચી લેવામાં આવી.
આ જ રીતે 2024-2025ના સમયગાળામાં ભારતીય નાગરિકોએ 887 અરજીઓ કરી, જેમાંથી 378 પર નિર્ણય લેવાયો. આમાં માત્ર 3 મંજૂર થઈ, 246 (65 ટકા) રદ કરવામાં આવી અને 129 પાછી ખેંચી લેવામાં આવી.
2025-2026 (1 જુલાઈથી 30 એપ્રિલ) દરમિયાન 550 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી.
આ જ સમયગાળામાં 555 કિસ્સાઓ પર નિર્ણય લેવાયો, જેમાં માત્ર 8 મંજૂર થઈ, 348 (63 ટકા) રદ કરવામાં આવી અને 199 પાછી ખેંચી લેવામાં આવી.
કેનેડામાં પણ ભારતીયોની ઘણી આશ્રયની અરજીઓ રદ કરવામાં આવી રહી છે, કારણ કે અધિકારીઓને લાગ્યું કે અરજદાર પોતાના દાવાને સાબિત કરી શક્યા નથી.
2023માં જે 5,024 આશ્રયના કિસ્સાઓ પર નિર્ણય લેવાયો, તેમાં 2,500 સ્વીકારવામાં આવ્યા, જ્યારે 2,051 (41 ટકા) રદ થયા. 220 કિસ્સાઓ છોડી દેવામાં આવ્યા અને 253 પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા.
2024માં અધિકારીઓએ 5,994 કિસ્સાઓ પર નિર્ણય કર્યો. આમાં 2,175 સ્વીકારવામાં આવ્યા, 1,688 (28 ટકા) રદ કરવામાં આવ્યા, 1,377 કિસ્સાઓ છોડી દેવામાં આવ્યા અને 754 પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા.
2025માં 9,252 કિસ્સાઓ પર નિર્ણય લેવાયો. આમાં 2,040 સ્વીકારવામાં આવ્યા, 2,309 (25 ટકા) રદ કરવામાં આવ્યા, 3,914 કિસ્સાઓ છોડી દેવામાં આવ્યા અને 989 પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા.
2026માં 31 માર્ચ સુધી 2,866 કિસ્સાઓ પર નિર્ણય લેવાયો. આમાં 443 સ્વીકારવામાં આવ્યા, 688 (24 ટકા) રદ કરવામાં આવ્યા, 1,406 કિસ્સાઓ છોડી દેવામાં આવ્યા અને 329 પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા.
દેશનિકાલ (ડિપોર્ટેશન) ના આંકડા જણાવે છે કે કેનેડામાંથી કાઢી મુકવામાં આવેલા લોકોમાં ભારતીય નાગરિકો સતત ટોચના દેશોમાં સામેલ રહ્યા છે.
2023માં 1,132 ભારતીયોને કેનેડામાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યા હતા. આ સંખ્યા 2024માં વધીને 2,004 અને 2025માં 3,779 થઈ ગઈ.
માર્ચ 2026 સુધી 1,712 ભારતીય નાગરિકોને કેનેડામાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યા હતા.
આંકડા અનુસાર, કેનેડામાં પેન્ડિંગ દેશનિકાલ કિસ્સાઓની યાદીમાં પણ ભારત સૌથી ઉપર છે. ભારતીય નાગરિકોના 6,980 દેશનિકાલના કિસ્સાઓ પેન્ડિંગ છે. આ પછી મેક્સિકોનું સ્થાન છે, જ્યાં 5,311 કિસ્સાઓ પેન્ડિંગ છે.
‘એક્સટ્રીમિસ્ટ ગ્રુપ્સ દ્વારા મોટિવેટેડ, ખોટો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો’
ન્યૂઝીલેન્ડની રિફ્યુજી સ્ટેટસ યુનિટના હેડ ઓફ ઓપરેશન્સ, ગ્રેગ યંગે કહ્યું કે “ભારતીય નાગરિકોના ક્લેમની સક્સેસ રેટ પહેલી વારમાં અને અપીલ પર પણ ખૂબ ઓછી છે”.
યંગે કહ્યું, “મોટી સંખ્યામાં ક્લેમ બેબુનિયાદ (પાયાવિહોણા) મળી રહ્યા છે અને હોઈ શકે છે કે તેઓ ઇન્ટરનેશનલ પ્રોટેક્શન મેળવવાની અસલી જરૂરિયાત કરતા ઇમિગ્રેશનના હેતુથી મોટિવેટેડ હોય.”
યંગે સમજાવ્યું કે રિફ્યુજી અને પ્રોટેક્શન ક્લેમ પ્રોટેક્શન મેળવવાના હેતુથી હોય છે અને તેનો ઉપયોગ ન્યૂઝીલેન્ડમાં રહેવાની અવધિ વધારવા કે અધિકારો અને સર્વિસેઝ સુધી પહોંચવાના માધ્યમ તરીકે ન થવો જોઈએ. યંગે કહ્યું, “રિજેક્ટેડ ક્લેમ ન માત્ર ન્યૂઝીલેન્ડમાં પણ પાર્ટનર દેશોમાં પણ કોઈ વ્યક્તિના ભવિષ્યના ઇમિગ્રેશનની શક્યતાઓને ખૂબ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.”
એક રેગ્યુલેટેડ કેનેડિયન ઇમિગ્રેશન કન્સલ્ટન્ટ, કુંવર સિયરાએ કહ્યું કે આશ્રયની અરજી રિજેક્ટ થવાના કિસ્સાઓ વધી રહ્યા છે કારણ કે સરકારને અહેસાસ થઈ ગયો છે કે તેમાંના ઘણા ખોટા ઇરાદાથી કરવામાં આવે છે અને આશ્રય સિસ્ટમનો ફાયદો અમુક ખાસ લોકો, અલગ રાય રાખનારા, કટ્ટરપંથી ગ્રુપ્સ અને ઇમિગ્રેશન કન્સલ્ટન્ટ ઉઠાવી રહ્યા છે.
સિયરાએ કહ્યું, “કેનેડિયન અધિકારીઓએ જોયું કે ભારતથી આવતા આશ્રયના ઘણા દાવા ઓર્ગેનાઈઝ્ડ ઇમિગ્રેશન ફ્રોડ સાથે જોડાયેલા હતા, ખાસ કરીને પંજાબ અને હરિયાણાના એપ્લિકન્ટ સાથે જોડાયેલા હતા. કેટલાક ઇમિગ્રેશન કન્સલ્ટન્ટે લોકોને વિઝિટર વિઝા માટે અપ્લાય કરવા માટે ઉશ્કેર્યા, જેનો હેતુ માત્ર પછીથી આશ્રયનો દાવો કરવાનો હતો, તેને જુલમથી સુરક્ષાના બદલે પરમનન્ટ રેસિડેન્સીનો સરળ રસ્તો બતાવ્યો.”
સિયરાએ આગળ કહ્યું કે આ મુદ્દાને કેનેડાના ઇમિગ્રેશન મિનિસ્ટરે એક પાર્લામેન્ટ્રી કમિટીની મીટિંગ દરમિયાન માન્યો હતો, જ્યાં આશ્રય સિસ્ટમનો ઉપયોગ “પરમનન્ટ રેસિડેન્સીના રસ્તા” તરીકે કરવામાં આવી રહ્યો હતો, જ્યારે તેનો હેતુ અસલી જુલમનો સામનો કરી રહેલા લોકોની સુરક્ષા કરવાનો છે.”
સિયરાએ કહ્યું કે અધિકારીઓએ એ પણ જોયું કે કેટલાક ઇન્ટરનેશનલ સ્ટુડન્ટ્સ અને ટેમ્પરરી વિદેશી વર્કર્સ જેમની પરમિટ એક્સપાયર થવાની હતી, તેમને સલાહ આપવામાં આવતી હતી કે તેઓ પોતાનો અભ્યાસ ચાલુ ન રાખે કે લીગલ ઇમિગ્રેશન ઓપ્શન ન શોધે, પણ તેના બદલે આશ્રયનો ક્લેમ ફાઇલ કરે. બાદમાં તપાસથી જાણવા મળ્યું કે આ “કન્સલ્ટન્ટ્સ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા પેકેજ્ડ ડીલ્સ” હતા, જેનાથી આ વધતી “રિફ્યુજી સ્કેમ ઇન્ડસ્ટ્રી” નો પર્દાફાશ થયો.
સિયરાના અનુસાર, કેટલાક ફ્રિંજ અને એક્સટ્રીમિસ્ટ ગ્રુપ્સે પણ એપ્લિકન્ટ્સને પોલિટિકલ અત્યાચારના દાવાઓને મજબૂત કરવા માટે ભારત વિરોધી પ્રદર્શનોમાં ભાગ લેવા માટે ઉશ્કેરીને આશ્રય સિસ્ટમનો ફાયદો ઉઠાવ્યો.
સિયરાએ જણાવ્યું, “એપ્લિકન્ટ્સને પ્રદર્શનોમાં સૌથી આગળ રહેવા, ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર કરવા અને પુરાવા બનાવવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી, જેનો ઉપયોગ બાદમાં આશ્રય પ્રોસીડિંગ્સમાં કરી શકાય.”
તેમણે આગળ કહ્યું, “આ મુદ્દાના મોટા સોશિયલ પરિણામો આવ્યા. 2024માં, કેનેડામાં ખાલિસ્તાન સમર્થક ગ્રુપ્સ વચ્ચે ઘણા ટકરાવ થયા, જેમાં મંદિરો અને ગુરુદ્વારાની બહારની ઘટનાઓ પણ સામેલ હતી, જેમને સોશિયલ મીડિયા પર ખૂબ શેર કરવામાં આવી. પોલિટિકલ લીડર્સે ચિંતા વ્યક્ત કરી કે વિદેશોમાં પોલિટિકલ તણાવ કેનેડાની સડકો પર ફેલાઈ રહ્યો છે.”
સિયરાએ એ પણ કહ્યું કે કેનેડિયન અધિકારીઓએ એવા કિસ્સાઓ પણ સામે લાવ્યા છે જ્યાં સેંકડો આશ્રયની અરજીમાં એક જેવી કે લગભગ એક જેવી વાતો વાપરવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું, “એક કિસ્સામાં, 250થી વધારે રિફ્યુજી ક્લેમમાં એક જ વાર્તા સામે આવી, આ કિસ્સાની કેનેડાના ફેડરલ કોર્ટે તપાસ કરી હતી. જેમ જેમ તપાસ વધી, ઘણા આશ્રય ક્લેમ રિજેક્ટ કરી દેવાયા અથવા તેમને અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યા, જ્યારે કેટલાક પાછા ખેંચી લેવાયા કે છોડી દેવાયા.”
સિયરાના મતે, આ કાર્યવાહીને કારણે કેનેડામાંથી ભારતીય નાગરિકોને કાઢવા અને ડિપોર્ટ કરવામાં ઝડપથી વધારો થયો છે.
‘ડિમાન્ડ અને સપ્લાયની રમત’
ભલે ન્યૂઝીલેન્ડ હોય કે કેનેડા, શરણ (આશ્રય) માટે આવતી અરજીઓમાં ભારતીયોની સંખ્યા સૌથી વધુ છે. આમાંની ઘણી અરજીઓ ધાર્મિક કે પોલિટિકલ અત્યાચારનો હવાલો આપે છે.
જોકે, અરજદારો કયા રાજ્યમાંથી હોવાના કોઈ સત્તાવાર આંકડા ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ સુરક્ષા અધિકારીઓનું અનુમાન છે કે આ દાવાઓનો એક મોટો હિસ્સો પંજાબથી આવે છે.
આંકડા દર્શાવે છે કે ન્યૂઝીલેન્ડમાં ભારતીય નાગરિકો દ્વારા કરવામાં આવેલા શરણ સંબંધી દાવાઓમાં ઝડપી વધારો થયો છે. 2020-21માં આ સંખ્યા 89 હતી, જે 2021-22માં 104 અને 2022-23માં 172 થઈ ગઈ. આ પછી 2023-24માં તે વધીને 1,169 સુધી પહોંચી ગઈ.
કેનેડામાં પણ આવું જ વલણ જોવા મળ્યું છે. ત્યાં પ્રોસેસિંગ માટે મોકલવામાં આવેલી આશ્રયની અરજીઓમાં ભારતીય નાગરિક સતત સૌથી મોટી સંખ્યામાં રહ્યા છે.
અરજીઓની સંખ્યા 2023માં 9,060થી વધીને 2024માં 32,563 થઈ ગઈ. 2025માં 17,835 અરજીઓ પ્રોસેસિંગ માટે મોકલવામાં આવી, જ્યારે 31 માર્ચ 2026 સુધી 3,299 અરજીઓ મોકલવામાં આવી ચૂકી હતી.
ભારતીય સુરક્ષા તંત્ર સાથે જોડાયેલા એક સૂત્રએ દિપ્રિન્ટને જણાવ્યું કે કેનેડાનો વિઝા અપાવવાનું વચન કથિત રીતે શીખ ચરમપંથી નેટવર્કો દ્વારા પંજાબના યુવા શીખોની ભરતી કરવા અને કેનેડા પહોંચ્યા બાદ તેમને પોતાની ગતિવિધિઓ સાથે જોડવા માટે વાપરવામાં આવતું હતું.
સૂત્રએ કહ્યું, “આ ડિમાન્ડ અને સપ્લાયની રમત બની ગઈ હતી.”
સૂત્રના અનુસાર, શીખ ચરમપંથી સમૂહો કથિત રીતે પંજાબના યુવાનો માટે વિઝા સ્પોન્સર કરતા હતા અને તેમને ટ્રક ડ્રાઈવર, પ્લમ્બર કે ધાર્મિક પદો જેવી મધ્યમ કૌશલ વાળી નોકરીઓની તકો આપવાનું વચન આપતા હતા.
સૂત્રએ આરોપ લગાવ્યો, “તેઓ તેમના વિઝા અને કેનેડાની મુસાફરીનો ખર્ચ ઉઠાવતા હતા. બદલામાં તેમની પાસેથી ખાલિસ્તાન સમર્થક ગતિવિધિઓ, ભારત-વિરોધી પ્રદર્શનો, કાર્યક્રમો અને કટ્ટર ધાર્મિક સભાઓમાં ભાગ લેવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવતી હતી.”
સૂત્રએ આગળ દાવો કર્યો કે શીખ ચરમપંથી સમૂહોના સભ્યો ભારતમાં ધાર્મિક અત્યાચાર ઝીલી રહેલા પાર્ટી કાર્યકર તરીકે ઓળખપત્ર (આઈડેન્ટિટી લેટર) જારી કરવા માટે 1 લાખથી 2 લાખ રૂપિયા સુધી વસૂલતા હતા.
સૂત્રના મતે, આ પત્રોનો ઉપયોગ બાદમાં કેનેડામાં આશ્રયની અરજીને મજબૂત કરવા માટે કરવામાં આવતો હતો.
સૂત્રએ કહ્યું, “આમાંના ઘણા યુવાનો કેનેડા પહોંચ્યા બાદ ત્યાંના ખાલિસ્તાન સમર્થક સમૂહો સાથે જોડાઈ જાય છે. હવે આ આખી રીતનો ખુલાસો થઈ ચૂક્યો છે અને આ દેશોના અધિકારીઓ આવી આશ્રયની અરજીઓને સતત રદ કરી રહ્યા છે.”
વર્ષ 2023માં પૂર્વ સાંસદ સિમરનજીત સિંહ માન પણ આવા આશ્રયના પત્રો જારી કરવાને લઈને વિવાદોમાં આવ્યા હતા. આરોપ હતો કે આ પત્રોનો ઉપયોગ અલગતાવાદી તત્વો દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યો હતો.
તે સમયે વાતચીતમાં માને સ્વીકાર્યું હતું કે જે લોકો તેમની પાસે આવતા હતા, તેમને તેઓ આવા પત્ર આપતા હતા.
તેમની કચેરી આશ્રય માંગનારાઓને આવા પત્ર જારી કરતી હતી, જેમાં શીખો પર કથિત યાતના, હત્યાઓ, ન્યાયિક પ્રક્રિયા બહાર થયેલી હત્યાઓ તથા 1947 અને 1984 પછીની ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ હતો.
માને કહ્યું હતું, “હું તે બધા દેશોનો ખૂબ આભારી છું જે આ પત્રનું સન્માન કરે છે. ભારતમાં અમારી (શીખોની) સુરક્ષા જોખમમાં છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ અમે કાયદેસર રીતે શરણ માંગી શકીએ છીએ, જે લોકો કરી પણ રહ્યા છે. જો રાજ્ય ડરના આધારે શાસન કરે છે અને કેટલાક લોકોને સ્વીકારતું નથી, તો લોકો ત્યાંથી ભાગશે.”
