Body Lump: દરેક ગાંઠ કેન્સર નથી, પરંતુ આ લક્ષણો દેખાય તો તરત ડૉક્ટરને બતાવો

Body Lump: શરીરમાં ગાંઠ દેખાય તો ક્યારે સાવચેત થવું? નિષ્ણાતોએ જણાવ્યા ગંભીર ચેતવણીના સંકેતો

Body Lump: શરીરના કોઈપણ ભાગમાં અચાનક ગાંઠ અનુભવવી સ્વાભાવિક રીતે ચિંતા વધારી શકે છે. ઘણા લોકો તેને સીધી કેન્સર સાથે જોડીને જુએ છે, જ્યારે કેટલાક લોકો મહિનાઓ સુધી તેને અવગણતા રહે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, શરીરમાં બનતી મોટાભાગની ગાંઠો સૌમ્ય (બેનાઇન) હોય છે અને તેનો કેન્સર સાથે કોઈ સંબંધ હોતો નથી. તેમ છતાં દરેક નવી અથવા સતત રહેનારી ગાંઠનું સાચું કારણ જાણવા માટે ડૉક્ટર પાસે તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. સમયસર ઓળખ થવાથી ચેપ, સિસ્ટ, ફેટી ટ્યુમર, લિમ્ફ નોડની સોજા અથવા કેન્સર જેવી ગંભીર સ્થિતિઓનો સમયસર ઉપચાર શક્ય બની શકે છે.

શરીરમાં ગાંઠ શા માટે બને છે?

ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિકના જણાવ્યા અનુસાર ગાંઠ બનવાના ઘણા કારણો હોઈ શકે છે અને દરેક કારણ ગંભીર હોય એવું જરૂરી નથી. ઘણી વખત ત્વચાની નીચે ચરબી જમા થવાથી લિપોમા (લિપોમા) બની જાય છે, જે સામાન્ય રીતે નરમ અને દુખાવા વગરનું હોય છે. જ્યારે ત્વચામાં પ્રવાહી ભરાઈ જવાથી સિસ્ટ બની શકે છે. આ ઉપરાંત ચેપ દરમિયાન લિમ્ફ નોડ્સમાં સોજો, ઈજા થયા પછી લોહી જમા થવું (હેમેટોમા), હોર્મોનલ ફેરફાર અથવા કેટલાક કિસ્સાઓમાં ટ્યુમર પણ ગાંઠ બનવાનું કારણ બની શકે છે.

નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ગાંઠનો પ્રકાર, તેનું કદ, સ્થાન, વધવાની ગતિ અને તેની સાથે જોડાયેલા અન્ય લક્ષણો એ નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે કે સ્થિતિ સામાન્ય છે કે આગળ તપાસ કરવાની જરૂર છે.

કઈ ગાંઠ સામાન્ય હોય છે અને કઈ નથી?

ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિક અને કેન્સર રિસર્ચ યુકેના જણાવ્યા અનુસાર દરેક ગાંઠ એક જેવી હોતી નથી. કેટલીક ગાંઠો વર્ષો સુધી કોઈપણ તકલીફ વગર રહે છે, જ્યારે કેટલીક ગંભીર બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે.

સામાન્ય (બેનાઇન) ગાંઠની વિશેષતાઓ

ધીમે-ધીમે વધે છે.
સ્પર્શ કરતાં સરળતાથી અહીં-ત્યાં ખસી જાય છે.
નરમ અથવા રબર જેવી લાગે છે.
લાંબા સમય સુધી તેના કદમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
અન્ય કોઈ ગંભીર લક્ષણો જોવા મળતા નથી.

ગંભીર તપાસની જરૂરિયાત ધરાવતી ગાંઠ

ઝડપથી કદ વધવું.
ખૂબ જ કઠોર હોવી.
ત્વચા અથવા અંદરના ઉતકો સાથે ચોંટેલી હોવી.
ઘણા અઠવાડિયા સુધી યથાવત રહેવી.
દુખાવો વગર સતત વધતી રહેવી.
ત્વચાનો રંગ બદલાઈ જવો અથવા ઘા બની જવો.

શરીરમાં ગાંઠ હોય ત્યારે આ સંકેતો દર્શાવે છે કે તરત ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ

ગાંઠ ઝડપથી મોટી થવા લાગે

એનએચએસના જણાવ્યા અનુસાર જો થોડા દિવસો અથવા અઠવાડિયામાં ગાંઠનું કદ સતત વધી રહ્યું હોય, તો તેની તપાસ જરૂરી છે કારણ કે તે ચેપ, ઝડપથી વધતા ટ્યુમર અથવા અન્ય ગંભીર સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે.

ગાંઠ ખૂબ કઠોર હોય અને ખસતી ન હોય

ક્લીવલેન્ડના જણાવ્યા અનુસાર જો ગાંઠ પથ્થર જેવી સખત લાગે અને દબાવવાથી પોતાની જગ્યાએથી ન ખસે, તો ડૉક્ટર તેની વિગતવાર તપાસ કરવાની સલાહ આપી શકે છે.

ત્વચામાં ફેરફાર જોવા મળે

જો ગાંઠ ઉપરની ત્વચા લાલ થઈ જાય, કાળી પડવા લાગે, ઘા બની જાય અથવા તેમાંથી પ્રવાહી નીકળવા લાગે, તો તે ચેપ અથવા કોઈ ગંભીર બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે.

વજન ઘટવું અથવા સતત તાવ રહેવું

નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના જણાવ્યા અનુસાર જો કોઈ કારણ વગર વજન ઘટી રહ્યું હોય, રાત્રે ખૂબ વધારે પરસેવો આવતો હોય અથવા લાંબા સમય સુધી તાવ રહેતો હોય, તો ગાંઠની તપાસ જરૂરી બની જાય છે કારણ કે આ કેટલાક ગંભીર રોગો સાથે જોડાયેલા લક્ષણો હોઈ શકે છે.

ગરદન, બગલ અથવા કમરના લિમ્ફ નોડ્સ લાંબા સમય સુધી સોજાયેલી રહે

અમેરિકન કેન્સર સોસાયટીના જણાવ્યા અનુસાર ચેપ દરમિયાન લિમ્ફ નોડ્સ થોડા દિવસો માટે મોટા થઈ શકે છે, પરંતુ જો સોજો ઘણા અઠવાડિયા સુધી યથાવત રહે અથવા સતત વધતો જાય, તો ડૉક્ટર પાસે તપાસ કરાવવી જોઈએ.

શ્વાસ લેવામાં, ગળવામાં અથવા ચાલવા-ફરવામાં તકલીફ થવી

જો ગાંઠ એવી જગ્યાએ હોય જ્યાં તે આસપાસના અંગો પર દબાણ કરી રહી હોય અને સામાન્ય દૈનિક પ્રવૃત્તિઓ પ્રભાવિત થવા લાગી હોય, તો તરત નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.

શરીરમાં બનતી દરેક ગાંઠ કેન્સર હોતી નથી, પરંતુ દરેક નવી અથવા સતત રહેનારી ગાંઠને અવગણવી પણ યોગ્ય નથી. જો ગાંઠ ઝડપથી વધી રહી હોય, કઠોર હોય, ત્વચામાં ફેરફાર કરી રહી હોય અથવા તેની સાથે વજન ઘટવું, સતત તાવ, રાત્રે પરસેવો આવવો અથવા લિમ્ફ નોડ્સમાં સોજા જેવા લક્ષણો જોવા મળતા હોય, તો તરત ડૉક્ટર પાસે તપાસ કરાવવી જોઈએ. સમયસર તપાસ થવાથી મોટાભાગની સામાન્ય ગાંઠો અને ગંભીર બીમારીઓ વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ કરી શકાય છે અને જરૂર પડે તો સારવાર વહેલી તકે શરૂ કરી શકાય છે. યોગ્ય માહિતી અને સમયસરની તબીબી સલાહ જ બિનજરૂરી ભય અને સંભવિત જટિલતાઓ, બંનેથી બચવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.