GOBARdhan Scheme: કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં સ્વચ્છ ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા અને કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG)ના ઉત્પાદનને મોટા પાયે વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્રીય કેબિનેટે ₹23,731 કરોડના બજેટ સાથે દેશની રાષ્ટ્રીય એકીકૃત GOBARdhan (Galvanizing Organic Bio-Agro Resources Dhan) યોજનાને મંજૂરી આપી છે. સરકારનો હેતુ આગામી વર્ષોમાં દેશમાં CBGના ઉત્પાદનમાં લગભગ 10 ગણો વધારો કરવાનો છે, જેથી ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત બને અને આયાતી ઇંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટે. સરકાર 10 ઓગસ્ટે ‘વિશ્વ જૈવ-ઈંધણ દિવસ’ના અવસરે આ યોજનાની સત્તાવાર શરૂઆત કરી શકે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
GOBARdhan યોજના શું છે?
GOBARdhan યોજના ભારત સરકારની મહત્વાકાંક્ષી પહેલ છે, જેની શરૂઆત વર્ષ 2018માં ‘સ્વચ્છ ભારત મિશન (ગ્રામીણ)’ હેઠળ કરવામાં આવી હતી. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ પશુઓના છાણ, કૃષિ અવશેષો, ખેતરના કચરા અને અન્ય જૈવિક કચરાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે ઉપયોગ કરીને તેને બાયોગેસ, કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) અને જૈવિક ખાતરમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે.
આ પહેલથી માત્ર સ્વચ્છતા જ નહીં, પરંતુ કચરાનું યોગ્ય સંચાલન, પર્યાવરણનું સંરક્ષણ અને ખેડૂતો તથા ગ્રામીણ પરિવારો માટે વધારાની આવકના નવા સ્ત્રોત પણ ઉભા થશે.
10 વર્ષ માટે અમલમાં રહેશે યોજના
સરકારના આયોજન મુજબ GOBARdhan યોજના નાણાકીય વર્ષ 2026-27થી લઈને 2035-36 સુધી અમલમાં રહેશે. આ 10 વર્ષ દરમિયાન દેશમાં મોટા પાયે નવા બાયોગેસ અને CBG પ્રોજેક્ટ્સને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
યોજના હેઠળ નવા પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે વધુ કેપિટલ સબસિડી, યોગ્ય ખરીદી કિંમત અને અન્ય પ્રોત્સાહનો આપવામાં આવશે. કૃષિ કચરો, પશુઓનું છાણ અને શહેરોમાંથી નીકળતો જૈવિક કચરો હવે ઊર્જા અને જૈવિક ખાતરમાં પરિવર્તિત થઈ શકશે, જે પર્યાવરણ અને અર્થતંત્ર બંને માટે લાભદાયી બનશે.
CBG ઉત્પાદન 10 ગણું વધારવાનો લક્ષ્ય
કેન્દ્ર સરકારનું લક્ષ્ય દેશમાં કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસના ઉત્પાદનમાં લગભગ 10 ગણો વધારો કરવાનો છે. સાથે જ આ ક્ષેત્રમાં મોટા પ્રમાણમાં ખાનગી રોકાણ આકર્ષવાનો પણ પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
હાલમાં દેશમાં પરિવહન, ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર અને ઘરેલુ ઉપયોગ માટે નેચરલ ગેસની માંગ સતત વધી રહી છે. CBGનું ઉત્પાદન વધવાથી આ વધતી માંગને સ્થાનિક સ્તરે પૂરી કરવામાં મદદ મળશે અને આયાતી પેટ્રોલિયમ તેમજ અન્ય ફોસિલ ફ્યુઅલ પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ફાળો મળશે.
CNGમાં બાયોગેસનું મિશ્રણ, નવા પ્લાન્ટ સ્થાપાશે
યોજના હેઠળ આગામી સમયમાં CNGમાં બાયોગેસનું મિશ્રણ વધારવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવશે. આ માટે દેશભરમાં અંદાજે 600થી 700 નવા બાયોગેસ પ્લાન્ટ સ્થાપવાની યોજના છે.
સરકાર આ ક્ષેત્રને ગતિ આપવા માટે ગેરંટીયુક્ત માંગ, યોગ્ય ખરીદી કિંમત, સબસિડી, પાઇપલાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને અન્ય જરૂરી સહાય પૂરી પાડશે. તેના પરિણામે બાયોગેસ ઉદ્યોગનો ઝડપી વિકાસ થશે અને દેશની ઊર્જા વ્યવસ્થામાં સ્વચ્છ ઇંધણનો હિસ્સો પણ વધશે.
ખેડૂતો, પર્યાવરણ અને અર્થતંત્રને થશે સીધો લાભ
GOBARdhan યોજના દ્વારા ખેડૂતોને કૃષિ કચરો અને પશુઓના છાણમાંથી વધારાની આવક મેળવવાની તક મળશે. બીજી તરફ જૈવિક કચરાના યોગ્ય ઉપયોગથી પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થશે અને જૈવિક ખાતરના ઉત્પાદનને પણ પ્રોત્સાહન મળશે.
વિશેષજ્ઞોના મતે, આ યોજના ભારતને સ્વચ્છ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં વધુ આત્મનિર્ભર બનાવવાની સાથે ગ્રામ વિકાસ, રોજગાર સર્જન અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં લાંબા ગાળે મહત્વપૂર્ણ ફાયદો પહોંચાડી શકે છે.
