India Russia Oil Diplomacy: ઈરાન જંગની વચ્ચે અમેરિકાએ ભારતને રશિયા પાસેથી કાચું તેલ ખરીદવા માટે 30 દિવસની રાહત આપી છે. આ બાબતે કોંગ્રેસ સહિત અન્ય વિરોધ પક્ષોએ કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. વિરોધ પક્ષોનું કહેવું છે કે વર્તમાન સરકારની નબળી વિદેશ નીતિને કારણે હવે ભારતને રશિયા પાસેથી કાચું તેલ ખરીદવા માટે અમેરિકાની પરવાનગીની જરૂર પડી રહી છે. પરંતુ ભૂતકાળમાં જોવામાં આવે તો આ પહેલીવાર નથી, જ્યારે પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો છતાં ભારતને આ પ્રકારની છૂટ મળી હોય. પહેલા પણ ભારતને આવી સ્થિતિમાં પ્રતિબંધો છતાં બીજા દેશો પાસેથી તેલ ખરીદવાની મંજૂરી મળતી રહી છે.
પહેલા પણ તેલ ખરીદવાની મળતી રહી છે રાહત
નવી દિલ્હીને પહેલા પણ આવી રાજદ્વારી છૂટ આપવામાં આવી છે, જેના ઘણા ઉદાહરણો કેન્દ્રમાં સત્તા પર રહેલી અલગ-અલગ સરકારોના સમયમાં મળે છે. ખાસ કરીને જ્યારે ઉર્જા અને સુરક્ષા જેવા વ્યૂહાત્મક મુદ્દાની વાત હોય ત્યારે ફરી એકવાર આ રાજદ્વારી મિસાલ દોહરાવવામાં આવી રહી છે. વર્તમાન છૂટથી ભારતને અસ્થિર બજારમાં ઉર્જા સુરક્ષા જાળવી રાખવામાં મદદ મળશે, અને રશિયન તેલ જે પહેલા આવી રહ્યું છે, તેનાથી ભારતની જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં આવશે.
2012 અને 2013 માં ભારતને મળી હતી છૂટ
2012 અને 2013 માં, યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસિવ એલાયન્સ (UPA) સરકારને અમેરિકાએ ઈરાન પાસેથી ભારતના તેલ આયાત માટે આવી જ રાહત આપી હતી.
તે સમયે, વોશિંગ્ટને નેશનલ ડિફેન્સ ઓથોરાઈઝેશન એક્ટ (NDAA) હેઠળ તેહરાન વિરુદ્ધ પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા.
તે દરમિયાન ભારત, દક્ષિણ કોરિયા, મલેશિયા અને તુર્કી જેવા બીજા દેશોને છૂટ મળી હતી.
અમેરિકાના તત્કાલીન વિદેશ મંત્રી હિલેરી ક્લિન્ટને આ છૂટની જાહેરાત કરી હતી, જેનાથી આ દેશોને અમેરિકી પ્રતિબંધોથી બચીને લિમિટેડ ટ્રેડ (મર્યાદિત વેપાર) ચાલુ રાખવાની મંજૂરી મળી હતી. જૂન 2012 માં, ક્લિન્ટનના નિવેદનમાં ખાસ કરીને ભારતનું નામ તે સાત દેશોમાં સામેલ હતું જેમને રાહત મળી હતી. આ અમેરિકી રાહતથી આ દેશોને ઈરાન પર નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળી હતી. એક વર્ષ પછી અમેરિકાએ આ છૂટ ફરી વધારી દીધી હતી.
ન્યુક્લિયર ડીલ સમયે પણ ભારતને મળી હતી રાહત
UPA સરકારની ન્યુક્લિયર ડીલ માટેની વાતચીત દરમિયાન પણ ભારતને છૂટ આપવામાં આવી હતી. 123 સિવિલ ન્યુક્લિયર ડીલ હેઠળ, ભારતને એક પ્રકારની છૂટ મળી હતી, જેનાથી NPT (પરમાણુ અપ્રસાર સંધિ) થી બહાર રહેવા છતાં સંપૂર્ણ ન્યુક્લિયર ટ્રેડની મંજૂરી મળી, જેમાં ન્યુક્લિયર સપ્લાયર્સ ગ્રુપ (NSG) એ નવી દિલ્હી માટે એક ખાસ દરજ્જો બનાવ્યો.
મોટી શક્તિઓ ફ્લેક્સિબિલિટી જાળવી રાખે છે
એક દાયકા પછી, રશિયા પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધોનું મુખ્ય નિશાન બનીને ઉભર્યું છે, પરંતુ અસલ સિદ્ધાંત તેવો જ છે. જ્યારે એનર્જી સિક્યોરિટી ભૌગોલિક રાજકીય (જીઓપોલિટિકલ) હિતો સાથે જોડાય છે, ત્યારે મોટી શક્તિઓ ફ્લેક્સિબિલિટી (લવચીકતા) જાળવી રાખે છે.
