Fenugreek Water Diabetes: Blood Sugar Control માટે મેથીનું પાણી પીવું જોઈએ? જાણો Research, ફાયદા અને સાચી રીત
Fenugreek Water Diabetes: ડાયાબિટીસ આજે દુનિયાભરમાં સૌથી ઝડપથી વધી રહેલા રોગોમાંનો એક છે. બ્લડ શુગરને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે દવાઓ, સંતુલિત આહાર અને નિયમિત વ્યાયામની સાથે ઘણા લોકો ઘરગથ્થુ ઉપાયો પણ અપનાવે છે. તેમાંનો એક છે મેથીનું પાણી. આયુર્વેદમાં મેથી (મેથિકા)ને પાચન સુધારવા, કફ અને વાતને સંતુલિત રાખવા તેમજ મધુમેહ (ડાયાબિટીસ સંબંધિત રોગો)માં સહાયક માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, આધુનિક Research દર્શાવે છે કે મેથીમાં રહેલા દ્રાવ્ય ફાઇબર અને કેટલાક જૈવ સક્રિય તત્ત્વો ગ્લુકોઝના અવશોષણ અને ઇન્સ્યુલિનની કાર્યક્ષમતાને પ્રભાવિત કરી શકે છે. જોકે, તેને દવાનો વિકલ્પ માનવામાં આવી શકતો નથી.
ડાયાબિટીસમાં મેથીનું પાણી શા માટે ચર્ચામાં છે?
NCBI અનુસાર મેથીના બીજમાં દ્રાવ્ય ફાઇબર, પ્રોટીન, આયર્ન, મેગ્નેશિયમ અને અનેક ફાઇટોકેમિકલ્સ જોવા મળે છે. માનવામાં આવે છે કે આ તત્ત્વો ભોજન પછી ગ્લુકોઝના અવશોષણની ગતિ ધીમી કરી શકે છે, જેના કારણે બ્લડ શુગર અચાનક વધતું નથી. આ કારણસર ઘણા લોકો સવારે ખાલી પેટે મેથીનું પાણી પીવાની સલાહ આપે છે.
જોકે, નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે તેની અસર વ્યક્તિની જીવનશૈલી, આહાર, દવાઓ અને ડાયાબિટીસની સ્થિતિ પર આધારિત રહે છે. તેથી તેને માત્ર સહાયક ઉપચાર (Supportive Therapy) તરીકે જ જોવું જોઈએ.
મેથીના કયા તત્ત્વો બ્લડ શુગર પર અસર કરે છે?
મેથીના બીજમાં અનેક એવા કુદરતી તત્ત્વો જોવા મળે છે, જેમનો અભ્યાસ બ્લડ શુગર નિયંત્રણના સંદર્ભમાં કરવામાં આવ્યો છે.
દ્રાવ્ય ફાઇબર (Galactomannan)
NCBI અનુસાર આ ફાઇબર કાર્બોહાઇડ્રેટના પાચન અને ગ્લુકોઝના અવશોષણની ગતિ ધીમી કરી શકે છે, જેના કારણે ભોજન પછી બ્લડ શુગર ઝડપથી વધતું નથી.
હાઇડ્રોક્સીઇસોલ્યુસાઇન (4-Hydroxyisoleucine)
NCBI અનુસાર આ એક વિશિષ્ટ એમિનો એસિડ છે, જેના વિશે કેટલાક અભ્યાસોમાં જણાવાયું છે કે તે ઇન્સ્યુલિનના સ્રાવને વધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
ટ્રાઇગોનેલિન (Trigonelline)
Study અનુસાર આ એક કુદરતી એલ્કલોઇડ છે, જેના પર ઇન્સ્યુલિન સેન્સિટિવિટી (Insulin Sensitivity) વધારવાની સંભાવનાઓ અંગે હજુ પણ Research ચાલુ છે.
ધ્યાન રાખો કે આ અસરો અંગે હજુ વધુ મોટા માનવ અભ્યાસોની જરૂર છે.
Research અને આયુર્વેદ શું કહે છે?
આયુર્વેદમાં મેથીને દીપન, પાચન અને પ્રમેહહર ગુણ ધરાવતી માનવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ લાંબા સમયથી મધુમેહ જેવી પરિસ્થિતિઓમાં સહાયક આહાર તરીકે કરવામાં આવે છે.
બીજી તરફ, Science Direct અનુસાર અનેક ક્લિનિકલ ટ્રાયલ અને મેટા-એનાલિસિસમાં જાણવા મળ્યું છે કે મેથીના નિયમિત સેવનથી ફાસ્ટિંગ બ્લડ શુગર અને HbA1cમાં હળવો સુધારો જોવા મળ્યો હતો. જોકે, સંશોધકોએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઉપલબ્ધ વૈજ્ઞાનિક પુરાવાની ગુણવત્તા મધ્યમ સ્તરની છે અને તેને દવાઓનો વિકલ્પ માનવામાં આવી શકતો નથી.
મેથીનું પાણી પીવાની સાચી રીત અને સમય
જો ડૉક્ટરે તેની મંજૂરી આપી હોય, તો મેથીનું પાણી નીચે મુજબ લઈ શકાય છે.
બનાવવાની રીત
- રાત્રે એકથી બે ચમચી મેથીના બીજ લો.
- તેને એક ગ્લાસ પાણીમાં આખી રાત પલાળી રાખો.
- સવારે પાણીને ગાળી લઈને પી લો.
- ઇચ્છો તો પલાળેલા બીજ પણ ચાવી શકો છો.
મેથીનું પાણી ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે એક સહાયક ઘરગથ્થુ ઉપાય બની શકે છે, કારણ કે તેમાં રહેલા દ્રાવ્ય ફાઇબર અને કેટલાક જૈવ સક્રિય તત્ત્વો બ્લડ શુગર નિયંત્રણમાં મર્યાદિત સ્તરે મદદરૂપ થઈ શકે છે. આયુર્વેદ પણ તેને પ્રમેહના સંચાલનમાં ઉપયોગી માને છે. જોકે, હાલના વૈજ્ઞાનિક પુરાવા એવું નથી કહેતા કે માત્ર મેથીનું પાણી ડાયાબિટીસને નિયંત્રિત કરી શકે છે અથવા દવાઓનો વિકલ્પ બની શકે છે. તેથી તેને માત્ર સંતુલિત આહાર, નિયમિત વ્યાયામ, તબીબી સલાહ અને નિર્ધારિત દવાઓની સાથે જ અપનાવવું જોઈએ. જો તમે પહેલાથી ડાયાબિટીસની દવા લઈ રહ્યા હો અથવા અન્ય કોઈ રોગથી પીડાઈ રહ્યા હો, તો મેથીનું પાણી નિયમિત રીતે પીવાનું શરૂ કરતા પહેલાં તમારા ડૉક્ટર અથવા લાયક આયુર્વેદાચાર્યની સલાહ અવશ્ય લો.
