Artificial Intelligence: ભારત જ નહીં, સમગ્ર વિશ્વમાં જ્યારે પણ તકનીકી પરિવર્તન થાય છે ત્યારે લોકો આશંકાઓથી ભરાઈ જાય છે. જ્યારે કમ્પ્યુટર આવ્યું હતું અથવા ATM મશીન આવ્યું હતું ત્યારે લોકોના મનમાં આવી જ આશંકા હતી. બજાજ એસેટ મેનેજમેન્ટ લિમિટેડના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ગણેશ મોહન આપણને જણાવી રહ્યા છે કે AIથી નુકસાન નહીં થાય, ફાયદો જ થશે. બસ સાથે મળીને આગળ વધવાની જરૂર છે.
બેંકના ATM આવ્યા હતા ત્યારે…
ભારતમાં જ્યારે ATMની શરૂઆત થઈ ત્યારે બેંકિંગ જગતમાં એક ચિંતા ફેલાઈ ગઈ હતી. તે સમયે આ ચિંતા યોગ્ય પણ લાગતી હતી. જ્યારે એક મશીન બેંક કેશિયર અથવા ટેલરની સરખામણીમાં માત્ર પાંચમા ભાગના ખર્ચે 24 કલાક સતત લેવડદેવડ કરી શકતી હતી. તે સમયે એવું માનવામાં આવતું હતું કે કેશિયરની ભૂમિકા ટૂંક સમયમાં અપ્રસ્તુત બની જશે. પરંતુ થયું કંઈક બીજું જ અને તે ઘણું વધારે રસપ્રદ હતું. બેંકોનું સંચાલન સસ્તું થયું, તો તેમણે વધુ શાખાઓ ખોલી લીધી. બેંક કેશિયરની ભૂમિકા સમાપ્ત થઈ નહીં, પરંતુ નવી તકનીક સાથે તેનું સ્વરૂપ બદલાઈ ગયું. રોકડ સંભાળવા જેવું નિયમિત કામ મશીનો તરફ ચાલ્યું ગયું, જ્યારે લોકો સંબંધો સંભાળવા અને સલાહ આપવા જેવા કામ તરફ આગળ વધ્યા. ટેલરની નોકરીઓમાં ઘટાડો ત્યારે આવ્યો, જ્યારે મોબાઇલ બેંકિંગે લોકોના નાણાં સાથે જોડાવાની રીત જ બદલી નાખી. એટલે કે ટેલરની જગ્યા ATMએ લીધી નહીં, પરંતુ માનવીય વ્યવહારમાં આવેલા એક મોટા પરિવર્તને લીધી.
કમ્પ્યુટરનો પણ થયો હતો વિરોધ
1980ના દાયકાને યાદ કરો. તે સમયે જ્યારે કાર્યાલયોમાં કમ્પ્યુટર આવ્યા, ત્યારે કર્મચારીઓએ આ પરિવર્તનનો વિરોધ કર્યો હતો. આજે કમ્પ્યુટર વિના કાર્યાલયની કલ્પના કરવી પણ મુશ્કેલ છે. તકનીકની દરેક લહેર એક જેવા ચક્રમાંથી પસાર થાય છે: ગભરાટ, આશંકા અને પછી અંતે પોતાને અનુકૂળ બનાવી લેવું. અનેક રીતે, જનરેટિવ AI આજનું નવું ATM છે. તેમાં નિશ્ચિત માળખા અને પેટર્ન પર ચાલતા કામને આપમેળે કરવાની અદ્ભુત ક્ષમતા છે. પરંતુ જે વસ્તુ ટેલરને અનિવાર્ય બનાવતી હતી, એટલે કે સૂઝબૂઝ, વિશ્વાસ અને પરિસ્થિતિને સમજી લેવાની ક્ષમતા, તે હજુ પણ તેની પહોંચની બહાર છે.
AIથી શું થશે?
વાસ્તવિક સવાલ એ નથી કે AIથી કઈ નોકરીઓ સમાપ્ત થશે. વાસ્તવિક સવાલ એ છે કે મૂલ્ય કઈ વસ્તુમાંથી ઊભું થઈ રહ્યું છે. દાયકાઓ સુધી વ્યાવસાયિક મૂલ્યનો અર્થ હતો કામને પૂર્ણ કરવું, એટલે કે માહિતી પર પ્રક્રિયા કરવી, આઉટપુટ તૈયાર કરવું અને વર્કફ્લો ચલાવવો. AI આ કામોમાં અત્યંત કુશળ છે. જે વસ્તુ તેમાં નથી, તે છે આકલન કરવાની ક્ષમતા, અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિમાં યોગ્ય નિર્ણય લેવાની સૂઝબૂઝ અને તે વિશ્વાસ ઊભો કરવાની ક્ષમતા, જે માનવીય નિષ્ણાતીને અનિવાર્ય બનાવે છે. કામને પૂર્ણ કરવાથી આકલન કરવા તરફનું આ પરિવર્તન પહેલેથી જ શરૂ થઈ ગયું છે. એવા વ્યાવસાયિકો આગળ વધશે, જેઓ AIની આસપાસ કામ કરવાને બદલે તેનો વિચારપૂર્વક ઉપયોગ કરશે, એટલે કે નિયમિત કામ મશીનને સોંપીને પોતે તે ગુણોમાં ઊંડાણપૂર્વક રોકાણ કરશે, જે માત્ર મનુષ્યમાં હોય છે. મૂલ્ય સમાપ્ત થઈ રહ્યું નથી, પરંતુ એક સ્થાનથી બીજા સ્થાન પર સ્થાનાંતરિત થઈ રહ્યું છે.
સફળ પ્રોફેશનલ કોણ?
સફળ પ્રોફેશનલ એવા લોકો નથી હોતા, જેઓ સૌથી ઝડપી અથવા સૌથી કાર્યક્ષમ હોય. તેના બદલે તેઓ એવા લોકો હોય છે, જેઓ બદલાતી પરિસ્થિતિઓ સાથે પોતાને સૌથી સારી રીતે અનુકૂળ બનાવી શકે. કારકિર્દીમાં આવેલા અનપેક્ષિત વળાંકો અને આડાવળા રસ્તાઓ જ તે સૂઝબૂઝનું નિર્માણ કરે છે, જેને કોઈ અલ્ગોરિધમ ક્યારેય પુનરાવર્તિત કરી શકતું નથી. જે લોકોએ અનિશ્ચિતતા વચ્ચે માર્ગ બનાવ્યો છે, અધૂરી માહિતી હોવા છતાં નિર્ણયો લીધા છે અને અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓમાં સંબંધો બનાવ્યા છે, તેઓ એવી ક્ષમતાઓ વિકસાવે છે, જે ક્યારેય કોઈ સ્પ્રેડશીટમાં નોંધાતી નથી. તકનીકની સૌથી મોટી મર્યાદા ત્યાંથી શરૂ થાય છે, જ્યાં માનવીની સૌથી મોટી શક્તિ જન્મ લે છે. AI ભૂતકાળને વાંચી શકે છે, પરંતુ ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતાઓને જીવી શકતું નથી. તે ડેટાનું વિશ્લેષણ કરી શકે છે, પરંતુ અનુભવ મેળવી શકતું નથી, પેટર્ન ઓળખી શકે છે. તેથી AIથી ડરશો નહીં. તેને સમજો. સાથે મળીને આગળ વધો.
