Therian Movement Gender Identity Debate: OMG! ઓળખની આઝાદી કે ઓળખનું નવું યુદ્ધ? He, She પછી They અને હવે માણસને પ્રાણી બનવું છે! નવી પેઢીના આ સામાજિકરણની દિશા આખરે ક્યાં જઈ રહી છે?
By: Reena Brahmbhatt
એક જમાનામાં માણસની ઓળખ તેના નામ, અટક, પરિવાર, વ્યવસાય અને સામાજિક સ્થાનથી થતી હતી. પછી દુનિયાએ સ્ત્રી અને પુરુષની ઓળખથી આગળ વધીને લિંગ ઓળખના અધિકારની ચર્ચા શરૂ કરી. હવે વાત એટલી આગળ વધી રહી છે કે He અને She પૂરતાં નથી, They પણ જોઈએ છે! અને કેટલાક યુવાનો તો પોતાની ઓળખ માણસ તરીકે નહીં, પરંતુ કૂતરા, બિલાડી કે અન્ય પ્રાણી તરીકે અનુભવે છે!
સાંભળવામાં આ કોઈ કાર્ટૂન ફિલ્મની વાર્તા લાગે, પરંતુ વિશ્વના કેટલાક દેશોમાં આ પ્રકારની ઓળખ અને વર્તનની ચર્ચા ખરેખર શરૂ થઈ ચૂકી છે. સવાલ એ છે કે આ વ્યક્તિગત પસંદગીનો વિષય છે, નવી પેઢીની માનસિક અભિવ્યક્તિ છે કે પછી સોશિયલ મીડિયા દ્વારા જન્મી રહેલું એક નવું સામાજિક વલણ?
આખરે ઓળખની સ્વતંત્રતાની સીમા ક્યાં છે?
ભારતની સંસદમાં ઓળખનો પ્રશ્ન અને વિશ્વમાં ઓળખની નવી વ્યાખ્યાઓ!
હાલમાં કેન્દ્ર સરકારે લોકસભામાં ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ (અધિકારોનું રક્ષણ) સુધારા બિલ, 2026 પસાર કર્યું હોવાની ચર્ચા છે. આ બિલે ફરી એકવાર લિંગ ઓળખ અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો મુદ્દો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધો છે.
2019ના કાયદામાં વ્યક્તિની સ્વ-ઓળખને માન્યતા આપવાની જોગવાઈ હતી. જ્યારે 2026ના સુધારા બિલમાં ઓળખની વ્યાખ્યા અને પ્રમાણપત્ર મેળવવાની પ્રક્રિયામાં ફેરફારો સૂચવવામાં આવ્યા છે. જિલ્લા સ્તરના તબીબી બોર્ડની ભૂમિકા વધારવા જેવી જોગવાઈઓને કારણે વિવાદ ઊભો થયો છે.
સરકારનું કહેવું છે કે કાયદામાં સ્પષ્ટતા લાવવી અને ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ સામેના ગુનાઓ માટે સજાઓ કડક બનાવવી જરૂરી છે. બીજી તરફ વિપક્ષ અને અધિકાર જૂથોનો આરોપ છે કે આ ફેરફારો વ્યક્તિના સ્વ-ઓળખના અધિકારને નબળો પાડે છે.
અહીં એક વાત સ્પષ્ટ સમજવાની છે કે લોકસભામાં બિલ પસાર થવું એટલે કાયદો બની જવો નહીં. રાજ્યસભાની મંજૂરી અને રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ બાદ જ તે કાયદાનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે.
પરંતુ આ ચર્ચા માત્ર કાયદા પૂરતી મર્યાદિત નથી. દુનિયામાં ઓળખની વ્યાખ્યા કેટલી ઝડપથી બદલાઈ રહી છે તે સમજવા માટે થોડું આગળ જોવું પડશે.
He, She જૂનું થયું? હવે Theyની નવી સામાજિક ઓળખ!
પશ્ચિમી દેશોમાં અને ખાસ કરીને યુવાનોમાં Gender Neutral Language એટલે કે લિંગનિરપેક્ષ ભાષાનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે.
જે વ્યક્તિ પોતાની ઓળખ માત્ર સ્ત્રી કે પુરુષ તરીકે નથી દર્શાવવા માગતી, તેવા કેટલાક લોકો માટે They શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે. અંગ્રેજીમાં કોઈની લિંગ ઓળખ અજાણી હોય ત્યારે પણ They વપરાય છે.
પરંતુ હવે આ ભાષા માત્ર વ્યાકરણનો વિષય નથી રહી. કેટલાક લોકો માટે તે પોતાની ઓળખ, સન્માન અને સામાજિક સ્વીકારનું પ્રતીક બની ગઈ છે.
અહીંથી જ એક મોટો વૈચારિક પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. શું ભાષામાં બદલાવ સમાજની બદલાતી વિચારધારાનું પ્રતિબિંબ છે કે પછી સમાજને નવી વિચારધારા સ્વીકારવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે?
આજે LGBTQ સમુદાયની ઓળખ અને અધિકારોની ચર્ચા વિશ્વભરમાં થાય છે. પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલી દરેક નવી સામાજિક પ્રવૃત્તિને એક જ શ્રેણીમાં મૂકવી યોગ્ય નથી.
67 જાતિઓની ચર્ચા અને ઓળખની નવી દુનિયા!
કેટલાક પ્રગતિશીલ વર્તુળોમાં લિંગ ઓળખના અનેક પ્રકારોની ચર્ચા થાય છે. સોશિયલ મીડિયા પર 67 કે તેથી વધુ ઓળખોની યાદીઓ પણ ફરતી જોવા મળે છે.
પરંતુ અહીં સમજવું જરૂરી છે કે આવી યાદીઓ કોઈ સર્વમાન્ય વૈજ્ઞાનિક કે કાનૂની વર્ગીકરણ નથી.
તેમ છતાં એક વાત નકારી શકાય તેમ નથી કે આજની પેઢી પોતાની ઓળખને અગાઉની પેઢીઓ કરતાં ઘણી અલગ રીતે સમજવા અને વ્યક્ત કરવા માગે છે.
70 અને 80ના દાયકામાં જન્મેલી પેઢી માટે જે બાબતો અકલ્પનીય હતી, તે આજે Gen Z માટે ચર્ચા, અભિવ્યક્તિ અને ક્યારેક જીવનશૈલીનો ભાગ બની રહી છે.
પરંતુ હવે વાત અહીં અટકતી નથી!
OMG! માણસને હવે પ્રાણી તરીકે ઓળખાવું છે? આર્જેન્ટિનામાં Therian Movementની ચર્ચા!
આર્જેન્ટિનાની રાજધાની બ્યુનોસ એરેસમાં કિશોરોનું એક એવું જૂથ ચર્ચામાં આવ્યું, જ્યાં કેટલાક યુવાનો કૂતરા, બિલાડી અને શિયાળનાં માસ્ક પહેરીને પાર્કમાં ભેગા થતા જોવા મળ્યા.
કેટલાક ચાર પગે દોડતા હતા, કેટલાક પ્રાણીઓ જેવી હરકતો કરતા હતા અને કેટલાક પૂંછડી તથા માસ્ક સાથે પોતાની ઓળખ વ્યક્ત કરતા હતા.
આ પ્રવૃત્તિ Therian Movement તરીકે ઓળખાય છે.
Therian એવા લોકોને કહેવામાં આવે છે જેઓ પોતાની માનસિક, આધ્યાત્મિક અથવા આંતરિક ઓળખને કોઈ બિનમાનવીય પ્રાણી સાથે જોડે છે.
આર્જેન્ટિનામાં આ વલણને સોશિયલ મીડિયા, ખાસ કરીને TikTok દ્વારા પણ લોકપ્રિયતા મળી છે. #Therian હેશટેગ સાથે લાખો પોસ્ટ્સ જોવા મળે છે.
અહીં એક રસપ્રદ બાબત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ આ ઓળખને એકસરખી રીતે લેતી નથી. કેટલાક લોકો તેને પોતાની આંતરિક ઓળખ માને છે, જ્યારે કેટલાક માત્ર માસ્ક, પૂંછડી અને પ્રાણીઓ જેવી હરકતોને મનોરંજન કે સામાજિક પ્રવૃત્તિ તરીકે અપનાવે છે.
બ્યુનોસ એરેસમાં રહેતી અગુઆરા નામની કિશોરી પોતાને Belgian Malinois જાતિના કૂતરા સાથે જોડે છે. તેના સોશિયલ મીડિયા પર મોટી સંખ્યામાં અનુયાયીઓ છે અને તે Therian સમુદાયના મેળાવડાઓનું આયોજન પણ કરે છે.
બીજી તરફ કેટલાક યુવાનો કહે છે કે આ સમુદાય તેમને એવી જગ્યા આપે છે જ્યાં તેઓ પોતાની જાતને સ્વીકારેલી અને સમજાયેલી અનુભવે છે.
આખરે સવાલ એ છે કે આ માત્ર એક અલગ પ્રકારની અભિવ્યક્તિ છે કે પછી સોશિયલ મીડિયાથી પ્રભાવિત થતી નવી પેઢીની ઓળખની શોધ?
શું માતા-પિતાએ ચિંતા કરવી જોઈએ?
મનોવૈજ્ઞાનિકોના મતે પ્રાણી સાથે પ્રતીકાત્મક ઓળખ અનુભવવી અને વાસ્તવિક જીવનમાં પોતાને સંપૂર્ણપણે પ્રાણી માનવા વચ્ચે તફાવત છે.
માત્ર માસ્ક પહેરવું, ચાર પગે ચાલવું કે પ્રાણી જેવી હરકતો કરવી એ કોઈ માનસિક બીમારી હોવાનો પુરાવો નથી.
પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિની આ માન્યતા તેના રોજિંદા જીવન, અભ્યાસ, સંબંધો કે પોતાની અને બીજાની સલામતીને ગંભીર રીતે અસર કરવા લાગે તો નિષ્ણાતની સલાહ જરૂરી બની શકે છે.
એટલે દરેક અસામાન્ય વર્તનને બીમારી ગણવું પણ ખોટું છે અને દરેક બાબતને નવી પેઢીની આઝાદી કહીને આંખ આડા કાન કરવા પણ યોગ્ય નથી.
આખરે આઝાદીની વ્યાખ્યા કોણ નક્કી કરશે?
અહીં સૌથી મોટો મુદ્દો ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાયના અધિકારોનો વિરોધ કરવાનો નથી. દરેક વ્યક્તિને સન્માન, સુરક્ષા અને ભેદભાવમુક્ત જીવનનો અધિકાર છે.
પરંતુ તેની સાથે એ પ્રશ્ન પણ એટલો જ મહત્વનો છે કે વ્યક્તિગત ઓળખ, સામાજિક સ્વીકાર, કાયદાકીય માન્યતા અને માનસિક અભિવ્યક્તિ વચ્ચેની સીમાઓ કેવી રીતે નક્કી થશે?
એક તરફ ભારત જેવા દેશમાં લિંગ ઓળખના અધિકારો માટે હજુ સામાજિક સ્વીકારની લડાઈ ચાલી રહી છે. બીજી તરફ વિશ્વના કેટલાક ભાગોમાં ઓળખની નવીનતમ અભિવ્યક્તિઓ ચર્ચામાં છે.
આજે He, She અને Theyની ચર્ચા છે. આવતીકાલે સામાજિક ઓળખના બીજા કયા સ્વરૂપો સામે આવશે તેની કલ્પના કરવી પણ મુશ્કેલ છે.
દરેક પેઢી પોતાની સામાજિક વ્યવસ્થા ઘડે છે, પરંતુ દરેક નવો બદલાવ પ્રગતિ જ હોય એવું પણ નથી. પ્રગતિની સાથે સમજદારી, વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અને સામાજિક જવાબદારી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
કારણ કે સવાલ માત્ર એટલો નથી કે માણસ પોતાની ઓળખ શું રાખવા માગે છે. સવાલ એ પણ છે કે આવનારી પેઢી માટે સમાજ, સંબંધો, પરિવાર અને માનવીય ઓળખની વ્યાખ્યા આખરે કેવી બનવાની છે?
તમને શું લાગે છે? આ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો વિસ્તાર છે, નવી પેઢીની ઓળખની શોધ છે કે પછી સોશિયલ મીડિયા દ્વારા ઝડપથી બદલાતી સામાજિક માનસિકતાનું પરિણામ?

