નવી દિલ્હી, 12 ડિસેમ્બર, કેન્દ્રીય કેબિનેટે ગુરુવારે ‘એક દેશ, એક ચૂંટણી’ લાગુ કરવા માટેના બિલને મંજૂરી આપી દીધી છે અને વર્તમાન શિયાળુ સત્રમાં ડ્રાફ્ટ કાયદાને સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય કેબિનેટની બેઠકમાં આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
સરકાર આ બિલો પર વ્યાપક ચર્ચા કરવા આતુર છે જેને સંસદીય સમિતિને મોકલવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે સરકાર સમિતિ દ્વારા વિવિધ રાજ્યોની વિધાનસભાના સ્પીકરો સાથે પણ સલાહ લેવા આતુર છે.
સપ્ટેમ્બરમાં, સરકારે ‘એક દેશ, એક ચૂંટણી’ યોજનાને આગળ વધારતા તબક્કાવાર રીતે લોકસભા, રાજ્ય વિધાનસભાઓ અને સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓ એકસાથે કરાવવા માટે ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિની ભલામણો સ્વીકારી હતી.
ઉચ્ચ-સ્તરીય સમિતિની ભલામણોને ટાંકીને, સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે સૂચિત બિલોમાંના એકમાં, નિયત તારીખ સાથે સંબંધિત પેટા-કલમ (1) ઉમેરીને કલમ 82A માં સુધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓના કાર્યકાળને એકસાથે સમાપ્ત કરવા સંબંધિત કલમ 82A માં પેટા-કલમ (2) નો સમાવેશ કરવાનો પણ પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
કલમ 83(2)માં સુધારો કરવા અને લોકસભાના કાર્યકાળ અને તેના વિસર્જનને લગતી નવી પેટા કલમો (3) અને (4) દાખલ કરવાની પણ દરખાસ્ત છે. તેમાં એસેમ્બલીઓના વિસર્જન અને ‘એક સાથે ચૂંટણી’ શબ્દ દાખલ કરવા માટે કલમ 327માં સુધારાને લગતી જોગવાઈઓ પણ છે.
ભલામણમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ બિલને ઓછામાં ઓછા 50 ટકા રાજ્યોની મંજૂરીની જરૂર રહેશે નહીં.
જો કે, લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓ સિવાય સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવા માટેના કોઈપણ પગલાને ઓછામાં ઓછા 50 ટકા રાજ્ય વિધાનસભાઓની મંજૂરીની જરૂર પડશે કારણ કે તે રાજ્યની બાબતોથી સંબંધિત છે.
જ્યારે, અન્ય બિલ એક સામાન્ય બિલ હશે જે વિધાનસભાઓ ધરાવતા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો – પુડુચેરી, દિલ્હી, જમ્મુ અને કાશ્મીરને લગતા ત્રણ કાયદાઓની જોગવાઈઓમાં સુધારો કરશે, જેથી આ ગૃહોની શરતોને અન્ય એસેમ્બલીઓ અને લોકસભાની સાથે સંરેખિત કરી શકાય. તે પ્રથમ બંધારણીય સુધારા બિલમાં પ્રસ્તાવિત છે.
જે કાયદાઓમાં સુધારો કરવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે તેમાં ગવર્નમેન્ટ ઓફ નેશનલ કેપિટલ ટેરિટરી ઓફ દિલ્હી એક્ટ-1991, યુનિયન ટેરિટરી ગવર્નમેન્ટ એક્ટ-1963 અને જમ્મુ અને કાશ્મીર રિઓર્ગેનાઈઝેશન એક્ટ-2019નો સમાવેશ થાય છે.
ઉચ્ચ-સ્તરીય સમિતિએ ત્રણ લેખોમાં સુધારાની દરખાસ્ત કરી હતી, વર્તમાન લેખોમાં 12 નવા પેટા-વિભાગોનો સમાવેશ અને વિધાનસભા સાથે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સંબંધિત ત્રણ કાયદાઓમાં ફેરફાર. સુધારાઓ અને નવી એન્ટ્રીઓની કુલ સંખ્યા 18 છે.
માર્ચમાં સરકારને સુપરત કરવામાં આવેલા તેના અહેવાલમાં, સામાન્ય ચૂંટણીની જાહેરાત પહેલા, સમિતિએ ‘એક દેશ, એક ચૂંટણી’ સિસ્ટમને બે તબક્કામાં લાગુ કરવાની ભલામણ કરી હતી.
