Coaching dependence in Indian education system: પ્રવેશ પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતી વખતે, મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ ખાનગી કોચિંગનો આશરો લે છે, જ્યારે શાળા સ્તરે, પૂર્વ-પ્રાથમિકથી ઉચ્ચ અભ્યાસ સુધી કોચિંગની નોંધપાત્ર અસર પડી રહી છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા શિક્ષણ પર હાથ ધરવામાં આવેલા વ્યાપક મોડ્યુલર સર્વે (એપ્રિલ-જૂન 2025) માં બહાર આવ્યું છે કે વર્તમાન સત્રમાં, કુલ લગભગ એક તૃતીયાંશ વિદ્યાર્થીઓ (27 ટકા) ખાનગી કોચિંગ લઈ રહ્યા છે.
શહેરી વિસ્તારોમાં ખાનગી કોચિંગ લેતા લોકોની ટકાવારી 30.7 છે, જ્યારે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તે 25.5 ટકા છે. આ અહેવાલ 52,085 ઘરોમાં 57,742 વિદ્યાર્થીઓ પર કરવામાં આવેલા સર્વેના આધારે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. સર્વે રિપોર્ટમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે વિદ્યાર્થીઓની કુલ નોંધણીમાં સરકારી શાળાઓનો હિસ્સો 55 ટકાથી વધુ છે, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સરકારી શાળાઓમાં વધુ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે.
ઉચ્ચ માધ્યમિક સ્તરે ખાનગી કોચિંગ લેતા લોકોની ટકાવારી 44.6 સુધી:
સર્વે દર્શાવે છે કે વર્તમાન શૈક્ષણિક સત્રમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓમાં, દરેક વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ ખાનગી કોચિંગ લે છે. માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક સ્તરે, આ સંખ્યા 40 ટકાથી વધુ થાય છે. માધ્યમિક સ્તરે, શહેરી વિસ્તારોમાં 40.2 ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 36.7 ટકા વિદ્યાર્થીઓ ખાનગી કોચિંગ લે છે. ઉચ્ચતર માધ્યમિક સ્તરે, શહેરી વિસ્તારોમાં 44.6 ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 33.1 ટકા વિદ્યાર્થીઓ કોચિંગ માટે જાય છે.
ખાસ વાત એ છે કે પૂર્વ-પ્રાથમિક એટલે કે શિક્ષણની શરૂઆતમાં પણ બાળકોને કોચિંગ માટે મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. પૂર્વ-પ્રાથમિકમાં, શહેરોમાં 13.6 ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 10.7 ટકા વિદ્યાર્થીઓ કોચિંગ લઈ રહ્યા છે. પ્રાથમિકમાં, આ સંખ્યા 26.6 છે અને મધ્યમ વર્ગમાં તે 31 ટકા છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે તેમાં કોઈ શંકા નથી કે શાળા સ્તરથી જ કોચિંગ પર નિર્ભરતા વધી રહી છે.
પ્રવેશ પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા લોકોની સંખ્યા વધુ વધે છે. જોકે, સરકારે કોચિંગ પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે એક સમિતિની પણ રચના કરી છે, જે શાળા સ્તરે અભ્યાસક્રમથી પ્રવેશ પરીક્ષા સુધીની પ્રક્રિયાને સુધારવા માટે પગલાં સૂચવશે.
સરકારી શાળાઓમાં ઉચ્ચ નોંધણી:
દેશમાં શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની કુલ નોંધણીમાં સરકારી શાળાઓનો હિસ્સો લગભગ 55.9 ટકા છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં, લગભગ બે તૃતીયાંશ એટલે કે 66 ટકા વિદ્યાર્થીઓ સરકારી શાળાઓમાં નોંધાયેલા છે. શહેરી વિસ્તારોની સરકારી શાળાઓમાં, વિદ્યાર્થીઓની નોંધણી 30.1 ટકા છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે, નોંધણીમાં ખાનગી શાળાઓનો હિસ્સો 31.9 ટકા છે. શાળા શિક્ષણ માટેનો મહત્તમ ખર્ચ પરિવાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવે છે.
સરકારી શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા 26.7 ટકા વિદ્યાર્થીઓ કોર્ષ ફી ચૂકવે છે જ્યારે ખાનગી શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા 98 ટકા વિદ્યાર્થીઓ કોર્ષ ફી ચૂકવે છે. સરકારી શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થી પર પરિવાર દ્વારા સરેરાશ ખર્ચ 2863 છે જ્યારે બિન-સરકારી શાળાઓમાં આ ખર્ચ ચાલુ શૈક્ષણિક સત્રમાં 25002 હોવાનો અંદાજ છે.