Banking sector big changes: બેન્કિંગ સેક્ટર સતત બદલાઈ રહ્યું છે અને આ વર્ષે ગ્રાહકો માટે કેટલાક ખૂબ મોટા ફેરફારો થયા છે. ખાસ કરીને તે લોકો માટે જેઓ તેમના જૂના ખાતાઓમાં જમા પૈસા ભૂલી ગયા હતા અથવા જેમના ખાતામાં લાંબા સમયથી કોઈ લેવડ-દેવડ થઈ નથી. આ ઉપરાંત, નોમિની સાથે જોડાયેલો નિયમ પણ હવે પહેલાં કરતાં ક્યાંય વધારે સરળ અને ફાયદાકારક બની ગયો છે. તો ચાલો જાણીએ કે બેન્કિંગ સેક્ટરમાં આ વર્ષે શું મોટા ફેરફારો થયા અને કેવી રીતે નોમિનીથી લઈને અનક્લેમ્ડ પૈસા કાઢવાનું સરળ બન્યું.
અનક્લેમ્ડ પૈસા કાઢવાનું કેવી રીતે સરળ બન્યું: ભારતમાં ઘણા એવા બેંક ખાતાઓ છે જેમાં વર્ષો સુધી કોઈ લેવડ-દેવડ થઈ નથી અને ખાતાધારકની માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. આ ખાતાઓને અનક્લેમ્ડ ડિપોઝિટ કહેવામાં આવે છે. લાંબા સમય સુધી ઇનએક્ટિવ પડેલા આ પૈસા બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં રહે છે, પણ હવે સરકાર અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની સક્રિય પહેલથી આ પૈસાને સાચા હકદારો સુધી પહોંચાડવામાં ઝડપ આવી છે. સંસદમાં આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, એપ્રિલ ૨૦૨૨ થી નવેમ્બર ૨૦૨૫ ની વચ્ચે ભારતીય બેંકોએ ₹૧૦,૦૦૦ કરોડ થી વધુની અનક્લેમ્ડ રકમ પાછી સાચા માલિકો સુધી પહોંચાડી છે. આ પગલું માત્ર બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા જ નથી લાવતું, પણ સામાન્ય લોકોને તેમના ભૂલાયેલા પૈસા પાછા મેળવવાની તક પણ આપે છે. કેન્દ્રીય નાણાં રાજ્ય મંત્રી પંકજ ચૌધરીએ જણાવ્યું કે સરકારી અને પ્રાઇવેટ બેંક બંનેએ લાખો ઇનએક્ટિવ ખાતાઓની ઓળખ કરીને તેમનો નિકાલ કર્યો. બેંકોએ ડોક્યુમેન્ટની તપાસ, વારસદારોની પુષ્ટિ અને ગ્રાહકોનો સંપર્ક કરીને આ રકમોને તેમના અસલી માલિકો સુધી પહોંચાડી.
DEA ફંડ સ્કીમ: RBI એ ડિપોઝિટર એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ ફંડ (DEA Fund Scheme) લાગુ કરી છે. આ હેઠળ કોઈ પણ બચત, ચાલુ કે સાવધિ જમા ખાતામાં જો ૧૦ વર્ષ સુધી કોઈ પ્રવૃત્તિ ન થાય, તો બેંક તે રકમ RBI ના કેન્દ્રીય ફંડમાં ટ્રાન્સફર કરી દે છે. આનાથી પૈસા સુરક્ષિત રહે છે અને જ્યારે માલિક સામે આવે છે, ત્યારે તેને પાછા આપી શકાય છે. ૩૦ જૂન ૨૦૨૫ સુધીમાં, સરકારી બેંકોએ DEA ફંડમાં ₹૫૮,૦૦૦ કરોડ ટ્રાન્સફર કર્યા છે, જેમાં SBI એકલાએ ₹૧૯,૩૩૦ કરોડ જમા કરીને સૌથી ઉપર છે. પ્રાઇવેટ બેંકોએ પણ કુલ મળીને ₹૯,૦૦૦ કરોડ ફંડમાં ટ્રાન્સફર કર્યા છે. RBI ના નિયમો હેઠળ બેંકોને અનક્લેમ્ડ ખાતાઓની યાદી પોતાની વેબસાઇટ પર પ્રકાશિત કરવાની હોય છે અને મૃત ખાતાધારકોના વારસદારોને સક્રિયપણે શોધવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.
બેન્કિંગ સેક્ટરમાં આ વર્ષે શું મોટા ફેરફારો થયા: ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ થી બેન્કિંગ સેક્ટરમાં નોમિની સાથે જોડાયેલા નિયમો બદલાઈ ગયા છે. હવે તમે તમારા બેંક ખાતા, લોકર કે કોઈપણ સુરક્ષિત આઇટમ માટે એકને બદલે ચાર નોમિની નક્કી કરી શકો છો. પહેલાં મોટાભાગની બેંકો માત્ર એક નોમિનીની જ પરવાનગી આપતી હતી. નવા નિયમ હેઠળ ચાર નોમિની હોવાથી એકાઉન્ટ હોલ્ડરના મૃત્યુ પછી પરિવારના અલગ-અલગ સભ્યો ફંડ ઝડપથી મેળવી શકે છે. ગ્રાહક પોતાની ઇચ્છા મુજબ નોમિનીનો હિસ્સેદારી (Share) નક્કી કરી શકે છે. લોકર માટે પણ ચાર નોમિની અને તેમનો ક્રમ નક્કી કરી શકાય છે. આનો અર્થ છે કે જો પહેલો નોમિની હાજર ન હોય, તો બીજા ક્રમ વાળો નોમિની ક્લેમ કરી શકે છે. આ ફેરફારથી કાનૂની જટિલતાઓમાં ઘટાડો, પરિવારમાં સંપત્તિ વિવાદ ઓછો થવો અને ફંડ ઝડપથી મળવું શક્ય બન્યું છે.
