Census 2027 Budget: આશરે ૬ વર્ષની લાંબી રાહ જોયા બાદ દેશમાં આગામી વસ્તી ગણતરીની તૈયારીઓ તેજ થઈ ગઈ છે. યુનિયન બજેટમાં સરકારે વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ માટે ૬,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની મોટી જોગવાઈ કરી છે. કોવિડ મહામારીના કારણે ટળેલી દેશની ૧૬મી વસ્તી ગણતરી હવે ૧ એપ્રિલથી શરૂ થવાના માર્ગ પર છે. નિર્મલા સીતારમણે સંસદમાં રજૂ કરેલા ૨૦૨૬-૨૭ ના બજેટમાં વસ્તી ગણતરી, સર્વેક્ષણ અને આંકડાશાસ્ત્ર/રજિસ્ટ્રાર જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા (RGI) માટે ૬,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા નિર્ધારિત કર્યા છે. આ રકમ ૨૦૨૫-૨૬ ના સુધારેલા અંદાજમાં ફાળવવામાં આવેલા ૧,૦૪૦ કરોડ રૂપિયાની સરખામણીમાં લગભગ છ ગણી વધારે છે.
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ માટે બજેટમાં શું-શું સામેલ છે?
બજેટ ડોક્યુમેન્ટ મુજબ, વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ માટે કરવામાં આવેલી ફાળવણી ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસ્તી ગણતરી કમિશનરની ઓફિસ સાથે જોડાયેલી જરૂરિયાતોને પૂરી કરશે. આ અંતર્ગત રજિસ્ટ્રાર જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા (RGI) ની વિવિધ યોજનાઓ, નેશનલ પોપ્યુલેશન રજિસ્ટર (NPR) અને વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ પર થનારા ખર્ચ માટે જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ ક્યારે થશે? જાણો રેફરન્સ ડેટ
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ આખા દેશમાં કરવામાં આવશે, પરંતુ તેના માટે અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં અલગ રેફરન્સ ડેટ નક્કી કરવામાં આવી છે. લદ્દાખ અને બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારો માટે વસ્તી ગણતરીની રેફરન્સ ડેટ ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ અને દેશના બાકીના ભાગો માટે રેફરન્સ ડેટ ૧ માર્ચ ૨૦૨૭ નક્કી કરી છે. સરકારે ગયા વર્ષે બહાર પાડેલી અધિસૂચનામાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જમ્મુ-કાશ્મીરના બરફીલા નોન-સિંક્રનસ વિસ્તારો, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ વાળી તારીખ લાગુ થશે.
કેટલા લોકો કરશે વસ્તી ગણતરીનું કામ?
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ એક ખૂબ જ મોટો રાષ્ટ્રીય અભ્યાસ હશે. આ અંતર્ગત અંદાજે ૩૦ લાખ ગણતરીકારો અને સુપરવાઈઝરો અને લગભગ ૧.૩ લાખ વસ્તી ગણતરી અધિકારીઓ દેશભરમાં લોકો પાસેથી વસ્તી સંબંધિત ડેટા એકઠો કરશે. આ તમામ અધિકારીઓ ડિજિટલ ડિવાઈસની મદદથી માહિતી નોંધશે.
૨૦૨૧ ની વસ્તી ગણતરી કેમ ન થઈ શકી?
દર દસ વર્ષે થતી આ વસ્તી ગણતરી મૂળરૂપે ૨૦૨૧ માં પ્રસ્તાવિત હતી, પરંતુ કોવિડ-૧૯ મહામારીને કારણે તેને ટાળી દેવામાં આવી હતી. હવે લગભગ ૬ વર્ષના વિલંબ બાદ વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ ની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે.
આ વખતે વસ્તી ગણતરીમાં નવું શું હશે?
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ માં ઘણી બાબતો પ્રથમ વખત જોવા મળશે. વસ્તી ગણતરી સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ હશે. નાગરિકોને સેલ્ફ-એન્યુમરેશન એટલે કે જાતે માહિતી ભરવાનો વિકલ્પ મળશે. વળી, આ વખતે જાતિ ગણતરી પણ વસ્તી ગણતરીનો ભાગ હશે. આ તમામ નવી વ્યવસ્થાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેબિનેટે વસ્તી ગણતરી માટે કુલ ૧૧,૭૧૮ કરોડ રૂપિયા ફાળવ્યા છે.
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ ના બે તબક્કા કયા કયા છે?
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ ને બે તબક્કામાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે.
પહેલો તબક્કો: હાઉસ લિસ્ટિંગ ઓપરેશન (HLO)
આ તબક્કામાં દરેક ઘર સાથે જોડાયેલી માહિતી મેળવવામાં આવશે, જેમ કે- મકાનની સ્થિતિ, ઘરમાં હાજર સુવિધાઓ, મિલકત અને અન્ય પાયાની માહિતી. આ તબક્કા દરમિયાન રજિસ્ટ્રાર જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા સૂચિત ૩૩ સવાલો નાગરિકોને પૂછવામાં આવશે.
બીજો તબક્કો: જનસંખ્યા ગણતરી
બીજા તબક્કામાં દરેક ઘરમાં રહેતા દરેક વ્યક્તિની માહિતી નોંધવામાં આવશે, જેમાં વસ્તી વિષયક વિગતો, સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિ, સાંસ્કૃતિક અને અન્ય વ્યક્તિગત માહિતી સામેલ હશે. આ તબક્કો ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ થી શરૂ થવાનો છે. જાતિ ગણતરી પણ આ જ તબક્કામાં કરવામાં આવશે, જેવું કે ગૃહ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે.
