Iran Stealth Detection PIR Technology: અમેરિકા અને ઇઝરાયેલે 28 ફેબ્રુઆરીએ ઈરાન પર હુમલો કર્યો હતો અને હવે જઈને તેહરાને તેના વિમાનોને તોડી પાડવાનું શરૂ કરી દીધું છે. આ પહેલા પણ ઈરાને કેટલાક પ્રસંગોએ અમેરિકી વિમાનોને ટ્રેક કરવાની વાત કહી હતી અને તેણે મિડલ ઈસ્ટના એરબેઝ પર ચોક્કસપણે અમેરિકી અવાક્સ વિમાનને તોડી પાડ્યા હતા, પરંતુ એફ-15 લડાયક વિમાનને ઈરાનની અંદર તોડી પાડવું એ બહુ મોટી વાત છે. આ એક ખૂબ જ એડવાન્સ ફાઇટર જેટ છે અને તેને ટ્રેક કરવા તથા તેના પર સચોટ નિશાન લગાવવા માટે જે ટેકનોલોજીની જરૂર હોય છે, ઓછામાં ઓછી તે ઈરાન પાસે અત્યાર સુધી નહોતી. એટલા માટે જ સવાલ એ છે કે આખરે ઈરાને અચાનક અમેરિકી વિમાનોને કેવી રીતે તોડી પાડવાનું શરૂ કરી દીધું છે?
એવિએશન એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે ઈરાને ઘણી વધારે સંભાવના છે કે અમેરિકાના આ એડવાન્સ ફાઇટર જેટને તોડી પાડવા માટે પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ (PIR ટેકનિક) નો ઉપયોગ કર્યો છે. આ એક એવી રીત છે જે પરંપરાગત રડાર સિસ્ટમથી બિલકુલ અલગ છે. જોકે હજુ પણ આ વિશે પૂરી જાણકારી સ્પષ્ટ નથી પરંતુ મિલિટરી એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે ઈરાન માટે પરંપરાગત રડારોથી અમેરિકી જેટને નિશાન બનાવવું અત્યંત મુશ્કેલ છે.
પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમમાં ફસાઈ રહ્યા છે અમેરિકી જેટ?
એક રિપોર્ટ મુજબ ઈરાને અમેરિકી F-15E સ્ટ્રાઈક ઈગલને તોડી પાડવા માટે કદાચ પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમનો ઉપયોગ કર્યો છે. એટલા માટે જ હવે અમેરિકાની હવાઈ તાકાત અને ઈરાનના આકાશમાં તેના વર્ચસ્વ બનાવવાના દાવા પર ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે. ઈરાને અમેરિકાના A-10 ફાઇટર જેટને તોડી પાડ્યું છે જેના પાયલટને સુરક્ષિત રીતે અમેરિકી સૈનિકોએ રેસ્ક્યુ કરી લીધો છે.
સુરક્ષા અને ગુપ્તચર બાબતોના વિશ્લેષક બ્રાયન એલને ઓનલાઇન એક ટ્વિટ શેર કરતા લખ્યું “પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમથી કોઈ રડાર સિગ્નલ નીકળતું નથી. અમેરિકાના ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ ન તો આનો પતો લગાવી શકે છે અને ન તો તેને જામ કરી શકે છે. આ તે ટેકનિક માટે સંપૂર્ણપણે અદ્રશ્ય છે જેના પર અમેરિકાએ પોતાની હવાઈ તાકાતને મજબૂત બનાવવા માટે ખરબો ડોલર ખર્ચ્યા છે.” સરળ ભાષામાં સમજીએ તો પરંપરાગત રડારને અમેરિકી ફાઇટર જેટ બહુ આસાનીથી પકડી શકે છે અને તેને ખતમ કરી શકે છે, પરંતુ પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ તે ટેકનિક છે જેને અમેરિકી ફાઇટર જેટ પકડી જ શકતા નથી. એટલા માટે જ સવાલ એ છે કે ઈરાન પાસે આ આખરે ક્યાંથી આવ્યું? જો આ પહેલાથી હતું તો અત્યાર સુધી ઉપયોગ કેમ ન કર્યો?
પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ શું છે?
પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ પરંપરાગત રડારથી મૌલિક રીતે અલગ હોય છે. પરંપરાગત રડાર-આધારિત પ્રણાલીઓથી વિપરીત, પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન વિમાનમાંથી જે ગરમી નીકળે છે, તેના એન્જિનમાંથી જે ધુમાડો નીકળે છે તેનાથી વિમાનને ટ્રેક કરી લે છે.
આ ટેકનિક હેઠળ વિમાનનો પતો લગાવતી વખતે કોઈ ઇલેક્ટ્રોનિક સંકેત નીકળતો નથી, એટલા માટે ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર દ્વારા તેને જામ પણ કરી શકાતું નથી.
એફ-15ઈ જેવા આધુનિક અમેરિકી વિમાન ફ્લેયર્સ, ચેફ અને સોફિસ્ટિકેટેડ ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ સૂટ જેવી એડવાન્સ ટેકનોલોજીથી સજ્જ છે અને જો ઈરાન પાસે કોઈ સાધારણ રડાર હોત તો તેને ક્યારનુંય ખતમ કરી દેવામાં આવ્યું હોત. અમેરિકા, ઈરાનના તમામ પરંપરાગત રડારોને ખતમ કરી ચૂક્યું છે.
પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ રડાર ઉત્સર્જન પર નિર્ભર કરતી નથી. તેઓ ઘણી એવી ઓળખ અને જેમિંગ મિકેનિઝમની પકડમાં જ આવતા નથી જેનો મુકાબલો કરવા માટે પશ્ચિમી દેશોએ પોતાના વિમાનોને ડિઝાઇન કરી રાખ્યા છે.
ઇન્ફ્રારેડ ટ્રેકિંગનો કોન્સેપ્ટ નવો નથી. હીટ-સીકિંગ મિસાઇલો અને ઇન્ફ્રારેડ સેન્સર્સ દાયકાઓથી મોજૂદ છે. પરંતુ જે વસ્તુ બદલાતી દેખાઈ રહી છે તે છે આ સિસ્ટમ્સનું લેયર્ડ એર ડિફેન્સ નેટવર્ક્સમાં ઇન્ટિગ્રેશન. તાજેતરના રિપોર્ટોએ પહેલા જ આ બદલાવ તરફ ઈશારો કર્યો છે. એનાલિસ્ટ્સે એવું પણ સૂચન કર્યું હતું કે ઈરાને F-35 જેવા સ્ટીલ્થ એરક્રાફ્ટનો પતો લગાવવા માટે પણ આ જ પ્રકારની પેસિવ ટ્રેકિંગ ટેકનિકોનો ઉપયોગ કર્યો હોઈ શકે છે.
આધુનિક એર ડિફેન્સમાં સામાન્ય રીતે એક લેયર્ડ એપ્રોચ સામેલ હોય છે જેમાં રડાર ટ્રેકિંગ, ઇલેક્ટ્રોનિક સર્વેલન્સ, પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ સેન્સર અને સપાટીથી હવામાં માર કરનારી મિસાઇલ બેટરીઓનું મિશ્રણ હોય છે. રિપોર્ટ્સ જણાવે છે કે ઈરાને ઘણી સિસ્ટમ્સનો ઉપયોગ કરીને એરક્રાફ્ટને એટલી વાર સુધી ટ્રેક કર્યું હશે કે તેને મિસાઇલથી તોડી પાડવું શક્ય બની શક્યું. આ પ્રકારના સેટઅપમાં પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ એક સાયલન્ટ ટ્રેકર તરીકે કામ કર્યું હશે જ્યારે બીજી સિસ્ટમ્સે ટાર્ગેટિંગને વધુ બહેતર બનાવવામાં મદદ કરી હશે. એટલા માટે જ સવાલ એ છે કે ચીન કે રશિયા, આખરે તે કયો દેશ છે જે ઈરાની મદદ કરી રહ્યો છે?
