India Sri lanka Relations: ભારત સમય-સમય પર શ્રીલંકાની મદદ કરતું રહ્યું છે. દવાથી લઈને ખાવા સુધી, ઘર બનાવવા સુધી ભારત સરકારે મદદ કરી. આ જ કારણ છે કે શ્રીલંકાથી આજે 30 ભારતીય માછીમારો સ્વદેશ પરત ફર્યા છે. સોશિયલ મીડિયા એક્સ પર જાણકારી આપતા ભારતીય દૂતાવાસે કહ્યું, ‘આજે શ્રીલંકાથી 30 ભારતીય માછીમારોને દેશ મોકલી દેવામાં આવ્યા છે અને તેઓ પોતાના ઘરે પરત ફરી રહ્યા છે.’ શ્રીલંકન અધિકારીઓ દ્વારા ભારતીય માછીમારોને અટકાયતમાં લેવા એક સામાન્ય સમસ્યા રહી છે, જે અવારનવાર પાક ખાડી અને પાક જલડમરુમધ્ય વિસ્તારમાં આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સીમા રેખા ઓળંગવાને કારણે ઉદ્ભવે છે.
શ્રીલંકા કેવી રીતે પહોંચી જાય છે ભારતીય માછીમારો?
આ મામલો માછીમારી સાથે જોડાયેલા વિવાદોને કારણે લાંબા સમયથી ચિંતાનો વિષય બનેલો છે. ભારતીય અધિકારીઓની નિયમિત રાજદ્વારી પહેલ અને તમિલનાડુ સરકારની અપીલોને લીધે સમય-સમય પર માછીમારોની મુક્તિ અને સ્વદેશ વાપસી શક્ય બની શકે છે. આ પહેલા 14 માર્ચે 14 ભારતીય માછીમારોના એક જૂથને શ્રીલંકાથી ચેન્નાઈ લાવવામાં આવ્યું હતું. આ લોકોને શ્રીલંકન કોસ્ટ ગાર્ડ દ્વારા દરિયાઈ સીમા ઉલ્લંઘનના આરોપમાં અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. ભારતીય હાઈકમિશનના રાજદ્વારી હસ્તક્ષેપથી તેમની મુક્તિ શક્ય બની હતી. ત્યારબાદ 7 માર્ચે 3 અને 20 માર્ચે 9 ભારતીય માછીમારોને પરત મોકલવામાં આવ્યા હતા.
શ્રીલંકાની એક અદાલતે મુક્ત કરવાનો આપ્યો હતો આદેશ
માર્ચની શરૂઆતમાં શ્રીલંકાની એક અદાલતે રામેશ્વરમના આઠ માછીમારોને મુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો, જેમને 13 જાન્યુઆરીએ IMBL ના કથિત ઉલ્લંઘનના આરોપમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. જોકે, આ જ મામલામાં અન્ય બે ને જેલ અને દંડની સજા સંભળાવવામાં આવી, જ્યારે સાત માછીમારોને સ્વદેશ વાપસી સુધી એક વિશેષ શિબિરમાં રાખવામાં આવ્યા. ફેબ્રુઆરીમાં પણ આ મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો હતો, જ્યારે તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી એમ. કે. સ્ટાલિને કેન્દ્ર સરકારને શ્રીલંકન અદાલતો દ્વારા મુક્ત કરાયેલા ભારતીય માછીમારોની વાપસીમાં તેજી લાવવાનો આગ્રહ કર્યો હતો.
દરિયાઈ સીમા ઓળંગનારા માછીમારોનો મુદ્દો કેમ મહત્વનો?
સીએમ દ્વારા મંડપમ અને મયિલાદુથુરાઈના 12 માછીમારોને મુક્ત કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી, જેમને 2025 ના અંત અને 2026 ની શરૂઆતની વચ્ચે ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. આમાંથી કેટલાકને બાદમાં અદાલતી આદેશો પછી નજરકેદ કેન્દ્રોમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા હતા. દરિયાઈ સીમા ઓળંગનારા માછીમારોનો મુદ્દો ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચે દ્વિપક્ષીય ચર્ચાઓમાં અવારનવાર ઉઠાવવામાં આવે છે, જેમાં બંને પક્ષો ‘માનવીય અભિગમ’ ની આવશ્યકતા પર ભાર મૂકે છે અને સાથે જ વૈકલ્પિક આજીવિકાના વિકલ્પો અને બહેતર સીમા વ્યવસ્થાપન તંત્ર જેવા લાંબા ગાળાના ઉકેલો પર પણ વિચાર કરે છે.
ભારતે શ્રીલંકાની મદદ માટે ખોલી દીધો ખજાનો
શ્રીલંકા મોકલ્યું પેટ્રોલ-ડીઝલ: ભારતે ઈરાન-અમેરિકા-ઈઝરાયેલ યુદ્ધની વચ્ચે શ્રીલંકાને 38,000 મેટ્રિક ટન પેટ્રોલિયમ પેદાશોનો કટોકટીનો જથ્થો મોકલ્યો હતો. જેમાં 20,000 મેટ્રિક ટન ડીઝલ અને 18,000 મેટ્રિક ટન પેટ્રોલ સામેલ હતું. આ માટે તેણે આભાર પણ માન્યો હતો.
આર્થિક પેકેજ (ડિસેમ્બર 2025): ભારતે શ્રીલંકા માટે 450 મિલિયન ડોલરના એક નવા આર્થિક પેકેજની જાહેરાત કરી હતી. આમાં 350 મિલિયન ડોલરની રાહત દરની લોન અને 100 મિલિયન ડોલરની સીધી મદદ સામેલ છે.
બજેટ 2026-27: ભારત સરકારે પોતાના તાજા બજેટમાં શ્રીલંકા માટે નાણાકીય સહાય વધારીને 400 કરોડ રૂપિયા કરી દીધી, જે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં આશરે 33% વધારે છે.
ઓપરેશન સાગર બંધુ (2025): ડિસેમ્બર 2025 માં આવેલા ‘દિત્વાહ’ ચક્રવાત પછી ભારતે 1100 ટન રાહત સામગ્રી મોકલી. આમાં દવાઓ અને તબીબી ઉપકરણો સામેલ હતા.
2022 માં શ્રીલંકા માટે ઉભા રહેનારો પ્રથમ દેશ બન્યો ભારત
આ પહેલા જ્યારે 2022 માં શ્રીલંકા પોતાના ઇતિહાસના સૌથી ખરાબ આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું ત્યારે ભારતે આશરે 4 બિલિયન ડોલર (આશરે 33,000 કરોડ રૂપિયા) ની કુલ મદદ આપી હતી. આમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ખાવા-પીવાની જરૂરી ચીજવસ્તુઓ માટે ક્રેડિટ લાઇન. શ્રીલંકાના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારને ટેકો આપવા માટે 400 મિલિયન ડોલરનો સપોર્ટ આપ્યો. ભારત પ્રથમ એવો દેશ હતો, જેણે શ્રીલંકાના દેવાને પુનર્ગઠિત કરવા માટે સત્તાવાર રીતે IMF ને આશ્વાસન આપ્યું, જેનાથી શ્રીલંકાને આંતરરાષ્ટ્રીય મદદ મળવાનો રસ્તો સાફ થયો.
શ્રીલંકા ભારત માટે કેમ મહત્વનું છે?
હિંદ મહાસાગરમાં શ્રીલંકાની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત ઈચ્છે છે કે શ્રીલંકા દેવાના જાળમાં ફસાઈને ચીન પર પૂરી રીતે નિર્ભર ન થઈ જાય. આ જ કારણ છે કે ભારત ત્યાં આવાસ નિર્માણ (50,000 ઘર), સૌર ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ અને બંદરો (જેમ કે ત્રિંકોમાલી અને કોલંબો પોર્ટ) ના વિકાસમાં રોકાણ કરી રહ્યું છે જેથી બંને દેશો વચ્ચે વેપાર વધે. બીજી તરફ, ભારતે શ્રીલંકાને ન માત્ર રોકડ અને સામાન આપ્યો છે, પરંતુ તેને દુનિયાની સામે એક વિશ્વાસપાત્ર દેવાદાર તરીકે ફરીથી ઉભું કરવામાં સૌથી મોટી ભૂમિકા ભજવી છે.
