Nepal Dalit Formal Apology Controversy: નેપાળની બાલેન શાહ સરકાર દલિતો પાસે માફી માંગવાના પોતાના પ્રસ્તાવથી ચુપકેથી પલટી ગઈ છે. સરકારે છુપી રીતે દલિતો પાસે માફી માંગવાનો પ્રસ્તાવ લગભગ છોડી દીધો છે. બાલેન શાહની સરકારે ગત મહિને કહ્યું હતું કે દેશ એક એવો પ્રસ્તાવ લાવવા જઈ રહ્યો છે જેમાં ‘સદીઓથી સતાવાયેલા દલિતો પાસે માફી માંગવામાં આવશે.’ કાઠમંડુ પોસ્ટના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર તરફથી માફી માંગવાના પ્રસ્તાવ પર હવે કોઈ પણ ચર્ચા નકામી બની ગઈ છે કારણ કે તેને ચુપકેથી છોડી દેવામાં આવ્યો છે. અખબારે લખ્યું છે કે ‘રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટી (RSP) ની સરકારે બેશરમીથી પોતાનો વાયદો તોડી નાખ્યો છે અને રવિ લામિછાનેના ભાવુક ભાષણ દ્વારા આ મામલાને ટાળી દીધો છે.’
અખબારે સવાલ ઉઠાવતા પૂછ્યું છે કે બાલેન સરકારે દલિતો પાસે ઔપચારિક માફી માંગવાના પોતાના જ નિર્ણયને કેવી રીતે અને કેમ પાછો ખેંચી લીધો? અખબારે લખ્યું છે કે કેટલાક લોકો તર્ક આપી રહ્યા છે કે રવિ લામિછાનેએ 2 એપ્રિલના રોજ સંસદમાં દલિતો પાસે માફી માંગી હતી અને તેમણે દેશની જનતાને વાયદો કર્યો હતો કે જૂના જમાનાની જેમ હવે કોઈ પણ જ્ઞાતિ અને કોઈ પણ વ્યક્તિ સાથે ભેદભાવ નહીં થાય. પરંતુ એક વ્યક્તિના માફી માંગવામાં અને સરકારના માફી માંગવામાં ઘણો તફાવત હોય છે.
બાલેન શાહની સરકારે શું વાયદો કર્યો હતો?
વાસ્તવમાં માર્ચ 2026 માં જ્યારે બાલેન શાહના નેતૃત્વમાં નેપાળમાં નવી સરકાર બની તો તેમણે પોતાના 100 મુદ્દાના સહિયારા કાર્યક્રમમાં જાહેરાત કરી હતી કે સરકાર ઐતિહાસિક ભેદભાવ માટે દલિત સમુદાય પાસે 15 દિવસની અંદર ઔપચારિક રાજકીય ક્ષમા માંગશે. આને એક ક્રાંતિકારી પગલું માનવામાં આવ્યું હતું. વાયદા મુજબ 2 એપ્રિલના રોજ સંસદમાં ગૃહ મંત્રી અને RSP અધ્યક્ષ રવિ લામિછાનેએ એક ભાવુક ભાષણ આપ્યું અને દલિતો પ્રત્યે થયેલા અન્યાય પર માફી માંગી. પરંતુ નેપાળી નિષ્ણાતો અને અખબારોનું કહેવું છે કે આ માત્ર એક ‘રાજકીય ભાષણ’ હતું ન કે સત્તાવાર ‘રાજકીય ક્ષમા’.
એવું એટલા માટે કારણ કે એક ઔપચારિક રાજકીય ક્ષમા માટે કેબિનેટનો નિર્ણય હોય છે અને પછી તેના પર રાષ્ટ્રપતિની મહોર લાગે છે અને અંતમાં તેને સરકારી ગેઝેટમાં પ્રકાશિત કરવું જરૂરી હોય છે. સરકારે આમાંથી કોઈ પણ કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી નથી. માત્ર સંસદમાં માફી માંગી લેવામાં આવી જે અધૂરી છે. આના માટે કોઈ કાનૂની પ્રસ્તાવ લેવામાં આવ્યો ન હતો. કાઠમંડુ પોસ્ટના જણાવ્યા અનુસાર, 15 દિવસ વીતી ગયા પછી પણ સરકારે કોઈ લેખિત દસ્તાવેજ રજૂ કર્યો નથી. આરોપ છે કે સત્તાધારી ગઠબંધનની અંદરના રૂઢિચુસ્ત જૂથો અને જૂના રાજકીય પક્ષોના દબાણમાં સરકાર આ પગલાથી પાછળ હટી ગઈ.
રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટીની અંદર વિરોધ
સરકારના દલિતો પાસે માફી માંગવાથી પલટવાના નિર્ણય પાછળ રવિ લામિછાનેની પાર્ટીમાં વિરોધ શરૂ થઈ ગયો છે. RSP ના પ્રમુખ દલિત નેતા સંતોષ પરિયારે ભાવુક થઈને પાર્ટી અને પોતાની ભૂમિકાઓથી અંતર બનાવી લીધું છે. તેમણે કહ્યું કે ‘કોઈ નક્કર નીતિ અને કાનૂની દસ્તાવેજ વગર માત્ર શબ્દોની માફીનો કોઈ અર્થ નથી.’ જ્યારે પાર્ટીની દલીલ છે કે તેણે માફી માંગી છે. રવિ લામિછાનેએ સંસદમાં કહ્યું, “હું એક ગૃહ મંત્રી તરીકે નહીં પરંતુ આ દેશના એક નાગરિક તરીકે તે તમામ દલિતો પાસે માફી માંગું છું જેમને અપમાનિત કરવામાં આવ્યા.” પરંતુ દલિત કાર્યકરો આને એક દગો અને છેતરામણ કહી રહ્યા છે.
અહેવાલો મુજબ, ઘણા લોકોએ સરકારને સલાહ આપી હતી કે જો સરકારી સ્તરે દલિતો પાસે માફી માંગી તો તેનો અર્થ એ થશે કે દેશ તે અત્યાચારની વાત સ્વીકારી રહ્યો છે અને એવામાં વળતરની માંગ ઉઠી શકે છે. આ ઉપરાંત સરકારને એ વાતનો પણ ડર હતો કે જો એકવાર ‘ઐતિહાસિક અન્યાય’ ને સત્તાવાર રીતે સ્વીકારી લેવામાં આવ્યો તો દલિત સમુદાય નોકરીઓમાં અનામત અને જમીનના હક માટે મોટા કાનૂની દાવા રજૂ કરી શકે છે.
