5 Days Banking India: બેંક કર્મચારીઓ છેલ્લા ઘણા સમયથી 5-દિવસ બેંકિંગ (5-Days Banking)ની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે, કામનો ભાર ઘણો વધી ગયો છે અને વર્ક-લાઇફ બેલેન્સ માટે આ જરૂરી છે. સાથે જ તેઓ આ સવાલ પણ ઉઠાવે છે કે જ્યારે RBI, LIC જેવી અન્ય સરકારી સંસ્થાઓમાં અઠવાડિયામાં 5 દિવસ કામકાજ (5 વર્કિંગ દિવસ) ચાલે છે, તો બેંકોમાં તેને શા માટે અમલમાં ન મૂકી શકાય?
થોડા સમય પહેલાં બેંક યુનિયનએ એક પ્રસ્તાવ રજૂ કરતાં એવું પણ જણાવ્યું હતું કે 5-દિવસની બેંકિંગ સિસ્ટમથી કામકાજ પર કોઈ અસર નહીં થાય, કારણ કે બેંક કર્મચારીઓ થોડીવાર સુધી વધારે કામ કરશે (કર્મચારીઓ દરરોજ 40-40 મિનિટ વધારે કામ કરશે). આ પ્રસ્તાવ હવે ઔપચારિક રીતે સરકાર પાસે વિચારણા હેઠળ છે. જો આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી મળશે તો નવા નાણાકીય વર્ષથી બેંકોમાં 5 દિવસ વર્કિગની સિસ્ટમ શરૂ થઈ શકે છે. એટલે કે સોમવારથી શુક્રવાર સુધી બેંક ખુલ્લી રહેશે અને તમામ શનિવાર તથા રવિવારે બેંકો બંધ રહેશે.
પ્રસ્તાવ ઘણો જૂનો છે – બેંક કર્મચારીઓના 5-દિવસીય બેંકિંગનો પ્રસ્તાવ ઘણો જૂનો છે. 2023માં ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશન (IBA) અને બેંક યુનિયનો વચ્ચે આ મુદ્દે સહમતિ થઈ હતી. આ જ વર્ષે જુલાઈ 2025માં લોકસભામાં એક લેખિત જવાબમાં નાણા મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશને તમામ શનિવારે રજા જાહેર કરવાનો પ્રસ્તાવ આપ્યો છે. બેંક યુનિયનોએ સરકારને આ બાંહેધરી પણ આપી છે કે 5-દિવસીય બેંકિંગથી કામકાજ પર કોઈ અસર નહીં પડે. પ્રસ્તાવમાં કહેવાયું છે કે બેંક કર્મચારીઓ દરરોજ 40 મિનિટ વધારાનું કામ કરશે. ઓલ ઇન્ડિયા બેંક ઓફિસર્સ કન્ફેડરેશન (AIBOC)નું માનવું છે કે 5-દિવસીય બેંકિંગથી કર્મચારીઓનો મનોબળ વધશે, કામની ગુણવત્તા (કામની ક્વોલિટી) સુધરશે અને બેંકિંગ સેક્ટરની ક્વોલિટી સારી થશે.
અત્યાર સુધીમાં શું-શું થયું? – આ વર્ષે માર્ચ મહિનામાં 5 વર્કિંગ દિવસની માંગે જોર પકડ્યું, જ્યારે IBA અને મોટા બેંક યુનિયનોએ સંયુક્ત નોટ પર સહી કરીને સરકારને ભલામણ મોકલી. જુલાઈ 2025માં નાણા મંત્રાલયે સંસદમાં જણાવ્યું કે, આ પ્રસ્તાવ હજુ વિચારણા હેઠળ છે. આ પહેલા એપ્રિલ 2025માં મંત્રાલયે સંકેત આપ્યો હતો કે નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં આ પ્રસ્તાવ લાગુ થવાની સંભાવના ઓછી છે. આ ફેરફાર માટે નાણા મંત્રાલય અને RBI બંનેની મંજૂરી જરૂરી છે અને હજુ સુધી બંનેમાંથી કોઈએ અંતિમ મંજૂરી આપી નથી.
હાલમાં બેંકિંગ સિસ્ટમ કેવી છે? – હાલમાં બેંકો ઓગસ્ટ 2015માં લાગુ કરાયેલા નિયમો હેઠળ કામ કરે છે. તે મુજબ દર મહિને બીજા અને ચોથા શનિવારે બેંકો બંધ રહે છે. બાકીના શનિવારે બેંકો ખુલ્લી રહે છે અને સામાન્ય કામકાજના દિવસો (સામાન્ય વર્કિંગ ડેઝ)ની જેમ કામ થાય છે.
શું સ્ટાફની અછતના કારણે વિલંબ થઈ રહ્યો છે? – સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સ્ટાફની અછત આ પ્રસ્તાવ અટકવાનું કારણ નથી. કોંગ્રેસ સાંસદ કે.સી. વેણુગોપાલના સવાલના જવાબમાં નાણા મંત્રાલયે જણાવ્યું કે જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોમાં 96% પદો ભરાયેલા છે. બાકીના ખાલી પદો સામાન્ય નિવૃત્તિ અને અન્ય અનિયમિત કારણોસર ખાલી થયા છે. પરંતુ તેને આ પ્રસ્તાવમાં અડચણ ગણવામાં આવી નથી.
5-દિવસીય બેંકિંગ વીક ક્યારથી શરૂ થશે? – સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે 5 દિવસ વર્કિંગના પ્રસ્તાવને કયાં સુધીમાં મંજૂરી મળી શકે છે? આ સવાલનો જવાબ હાલ કોઈની પાસે નથી. આ પ્રસ્તાવ પર હજુ પણ વિચારણા ચાલી રહી છે. સરકાર અને RBI બંને પાસે આ પ્રસ્તાવ સમીક્ષા હેઠળ છે.
