Annu Kanawat Success Story: અન્નુ કનાવતે રીતિ-રિવાજો સામે જંગ લડીને પોતાની કિસ્મત જાતે લખી છે. તેઓ જયપુરના રહેવાસી છે. તેમણે કૃષિ-ઉદ્યમિતાના ક્ષેત્રમાં મિસાલ કાયમ કરી છે. માત્ર ૫,૦૦૦ રૂપિયાના પ્રારંભિક રોકાણથી અન્નુએ એક નાના રૂમમાં બટન મશરૂમ ઉગાડવાનું શરૂ કર્યું હતું. આજે, તેમનું ‘આમલ્ડા ઓર્ગેનિક ફૂડ્સ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર’ ૧ કરોડ રૂપિયાના રેવન્યુનો ટાર્ગેટ લઈને ચાલી રહ્યું છે. હેલ્થ અને વેલનેસ પર ફોકસ ધરાવતો આ એગ્રી-બિઝનેસ નેચરલ મશરૂમ સપ્લીમેન્ટ્સ અને મશરૂમ ઉગાડવાની તાલીમ આપે છે. અન્નુએ પોતાના દ્રઢ સંકલ્પથી પરંપરાગત ખેતીને એક સફળ ઉદ્યમમાં બદલીને બતાવી છે. એટલું જ નહીં, ખેડૂતો અને મહિલાઓને પણ સશક્ત બનાવ્યા છે. ચાલો, અહીં અન્નુ કનાવતની સફળતાની સફર વિશે જાણીએ.
પડકારોથી ભરેલી હતી શરૂઆતી સફર: રાજસ્થાનના ભીલવાડા જિલ્લાના એક રૂઢિચુસ્ત પરિવારમાંથી આવતા અન્નુ કનાવતને શૈક્ષણિક અને વ્યવસાયિક વિકાસ માટે ઘણો સંઘર્ષ કરવો પડ્યો. ૧૨માં ધોરણ પછી આગળ ભણવાની તેમની ઈચ્છાને પરિવારના વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો. પરંતુ, અન્નુએ હાર માની નહીં. તેમણે પરિવારજનોને કહ્યું કે જો તેમનો કોઈ પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ થઈ જાય તો જ તેઓ તેમના ભણવાનો ખર્ચ ઉઠાવે, નહીંતર પરિવાર જે કહેશે તે કરશે. અન્નુ સફળ થયા. તેમણે મહારાણા પ્રતાપ કૃષિ અને ટેકનોલોજી યુનિવર્સિટીમાંથી બીએસસી (કૃષિ) ની ડિગ્રી લીધી. ત્યારબાદ ગુજરાતની SDAU માંથી એગ્રી-બિઝનેસ મેનેજમેન્ટમાં એમબીએ કર્યું. ગુજરાતમાં ખેડૂતોની પ્રગતિશીલ ખેતી જોઈને તેમનામાં ઉદ્યમિતાનો વિચાર આવ્યો. ૨૦૧૬માં લગ્ન પછી જયપુર શિફ્ટ થયા અને આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસરની નોકરી દરમિયાન પણ તેઓ પોતાનું કામ શરૂ કરવા વિશે વિચારતા રહ્યા. દેહરાદૂનમાં એક કોલેજ ટ્રીપ દરમિયાન તેમણે મશરૂમ તાલીમ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો, જ્યાંથી તેમને પોતાના વ્યવસાય માટે સાચો આઈડિયા મળ્યો.
માત્ર ૫,૦૦૦ રૂપિયાથી કરી શરૂઆત: ૨૦૧૮માં અન્નુએ ૫,૦૦૦ના રોકાણથી ૧૦x૧૦ ફૂટના એક નાના રૂમમાં પ્રયોગ તરીકે બટન મશરૂમ ઉગાડવાનું શરૂ કર્યું. શિયાળાને કારણે આ માટે એસીની જરૂર પડી નહીં. પ્રયોગ સફળ રહ્યો. આનાથી તેમને પોતાની ખેતીની પદ્ધતિ પર વિશ્વાસ આવી ગયો. ત્યારબાદ તેમણે ભીલવાડામાં ત્રણ રૂમની એક મોટી યુનિટ સ્થાપી. રાષ્ટ્રીય કૃષિ વિકાસ યોજના (RKVY) માંથી ૧૫ લાખ રૂપિયાનું અનુદાન મેળવ્યું. તેમણે મહિલાઓના સ્વાસ્થ્ય લાભ અને સરળ ખેતીને કારણે ઓયસ્ટર મશરૂમ ઉગાડવાનું શરૂ કર્યું. જોકે, ૨૦૨૦માં કોરોના મહામારીએ તેમની સામે એક મોટો પડકાર ઉભો કરી દીધો. બિલકુલ તૈયાર ૭૦૦ કિલો ઓયસ્ટર મશરૂમને કોઈ ખરીદનાર મળ્યું નહીં.
સંકટને અવસરમાં બદલી નાખ્યું: બજાર બંધ થવા પર અન્નુએ હાર માની નહીં અને ઓયસ્ટર મશરૂમને પીસીને પાવડર સપ્લીમેન્ટમાં બદલી નાખ્યું. તેમણે આ પાવડર પોતાના ગામની મહિલાઓને વહેંચ્યો, જેમને ઘૂંટણ અને પીઠના દુખાવા જેવી સમસ્યાઓમાં ઘણી રાહત મળી. આ હાથેથી બનાવેલો મશરૂમ પાવડર તેમની નવી ઓળખ અને સ્ટાર્ટઅપનો ‘હીરો પ્રોડક્ટ’ બની ગયો. આ પાવડર વેચીને તેમણે ૩.૫ લાખ રૂપિયાની આવક મેળવી, જેમાં ૧.૫ લાખ રૂપિયાનો નફો થયો. આ સફળતાથી પ્રેરાઈને તેમણે ૨૦૨૧માં આમલ્ડા ઓર્ગેનિક ફૂડ્સ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટરની શરૂઆત કરી. તેમણે પોતાનું ધ્યાન મશરૂમના મોટા પાયે ઉત્પાદનથી હટાવીને મહિલાઓ અને ખેડૂતોને તાલીમ આપવા અને મશરૂમમાંથી બનેલા આયુર્વેદિક સપ્લીમેન્ટ્સના ઉત્પાદન પર ફોકસ કર્યું.
હવે ૧ કરોડ રૂપિયાનો ટાર્ગેટ: આજે આમલ્ડા ઓર્ગેનિક ફૂડ્સ જયપુર સ્થિત એક સફળ હેલ્થ અને વેલનેસ બ્રાન્ડ છે. તે સપ્લીમેન્ટ પાવડર, કેપ્સ્યુલ અને લિક્વિડ એક્સટ્રેક્ટ વેચે છે. અન્નુએ મોટા પાયે ઉત્પાદન કરવાને બદલે ૩૦ થી વધુ મહિલાઓ અને ખેડૂતોને ઓયસ્ટર મશરૂમની ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી ખેતીમાં તાલીમ આપી છે અને હવે તેમની પાસેથી જ ઉત્પાદનો ખરીદે છે. આનાથી તેમને સ્થિર આવક મળે છે. હાલમાં જ તેમણે ૨૦ લાખ રૂપિયાનું રોકાણ કરીને મોંઘા ‘કોર્ડિસેપ્સ મિલિટેરિસ’ મશરૂમની ખેતી પણ શરૂ કરી છે. જેનો ઉદ્દેશ્ય આ ઔષધીય મશરૂમને મધ્યમ વર્ગ માટે પોસાય તેવા બનાવવાનો છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં ૬૦ લાખ રૂપિયાની રેવન્યુ નોંધ્યા પછી, અન્નુ કનાવતનું લક્ષ્ય આવતા વર્ષ સુધીમાં ૧ કરોડથી વધુની વાર્ષિક આવક હાંસલ કરવાનું છે.
