Cigarette Smoking Harmful: ૬૦-૭૦ ના દાયકાની બોલિવૂડ અને હોલીવૂડ ફિલ્મોમાં તમે અભિનેતા અને અભિનેત્રીઓને સિગારેટ પીતા જોયા હશે. તે સમયગાળામાં સિગારેટ પીવી એ માત્ર એક આદત ન હતી, પરંતુ તે ગ્લેમરનું પણ પ્રતીક હતી. હજુ પણ ઘણી ફિલ્મોમાં સેલિબ્રિટીઝને સિગારેટના ધુમાડાના છલ્લા બનાવતા જોઈ શકાય છે. સિગારેટ પર અનેક ગીતો પણ છે. પરંતુ જેમ જેમ સમાજને સ્મોકિંગના જોખમો વિશે ખબર પડી, ફિલ્મોમાં પણ તેને જોવાનો નજરિયો બદલાઈ ગયો. પછી એક સમય આવ્યો કે સિગારેટ પીવાથી થતા કેન્સર વિશે ફિલ્મ શરૂ થતા પહેલા ચેતવણી આપવામાં આવવા લાગી, જે અત્યારે પણ આવે છે. સિગારેટના પેકેટ પર પણ ચેતવણી છાપેલી હોય છે.
ગ્લેમરસથી જીવલેણ જાહેર થઈ સિગારેટ
આજના જ દિવસે એટલે કે ૧૧ જાન્યુઆરી ૧૯૬૪માં અમેરિકાના ડો. લૂથર ટેરી (Luther Terry) એ તમાકુને કેન્સર સાથે જોડતો એક રિપોર્ટ જારી કર્યો હતો. આશરે ૭૦૦૦ વૈજ્ઞાનિક લેખોની સમીક્ષા પછી, રિપોર્ટે પહેલીવાર સત્તાવાર રીતે સ્વીકાર્યું કે ધૂમ્રપાન ફેફસાના કેન્સરનું મુખ્ય કારણ છે. ત્યારબાદ જ સિગારેટના પેકેટો પર ચેતવણી અનિવાર્ય થઈ અને ટીવી જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ લાગ્યો. આ ઘટનાએ તમાકુને ‘ગ્લેમરસ’ છબીમાંથી હટાવીને ‘જીવલેણ’ જાહેર કર્યું.
આવી રીતે ચાલી સિગારેટની ટાઈમ ટેબલ
૧૧ જાન્યુઆરી ૧૯૬૪: લૂથર ટેરીના રિપોર્ટે સત્તાવાર રીતે કહ્યું કે ધૂમ્રપાન બીમારી અને મોતનું કારણ બને છે, જેનાથી જાહેર અને રાજકીય દબાણ ઊભું થયું.
૧૯૬૫: કોંગ્રેસે ફેડરલ સિગારેટ લેબલિંગ અને એડવર્ટાઈઝિંગ એક્ટ પસાર કર્યો.
૧૯૬૬: સિગારેટના પેકેટો પર પહેલીવાર ચેતવણી લેબલ ‘CAUTION: Cigarette Smoking May Be Hazardous to Your Health’ (સાવધાન: સિગારેટ પીવી તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે) દેખાયું.
૧૯૭૦: પબ્લિક હેલ્થ સિગારેટ સ્મોકિંગ એક્ટ દ્વારા ટીવી અને રેડિયો પર સિગારેટની જાહેરાત પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો.
૭૦ લાખ કરોડ રૂપિયાની ઇન્ડસ્ટ્રી
દુનિયાભરમાં સિગારેટ ઇન્ડસ્ટ્રીનું કદ આશરે ૭૭૦ અબજ ડોલર (આશરે ૭૦ લાખ કરોડ રૂપિયા) છે. માર્કેટ ઇન્ટેલિજન્સ ફર્મ Mordor Intelligence અનુસાર તેમાં વાર્ષિક ૨.૨૫ ટકાના દરે તેજી આવી રહી છે. વર્ષ ૨૦૩૧ માં આ ઇન્ડસ્ટ્રીનું કદ આશરે ૮૨૧ અબજ ડોલર થઈ શકે છે. બીજી તરફ ભારતની વાત કરીએ તો તેનું કદ ૨૯.૨ અબજ ડોલર (આશરે ૨.૬૪ લાખ કરોડ રૂપિયા) છે. વર્ષ ૨૦૩૪ માં આ ઇન્ડસ્ટ્રી ૬૬ અબજ ડોલરથી વધુની થઈ શકે છે.
મોંઘી થવાની છે સિગારેટ
ભારતમાં સિગારેટ અને અન્ય તમાકુ ઉત્પાદનોની કિંમતો ટૂંક સમયમાં આસમાનને આંબવાની છે. સંસદે સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ (સુધારા) બિલ, ૨૦૨૫ ને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ બિલ હેઠળ સિગારેટ, સિગાર, હુક્કા અને ખૈની જેવા તમાકુ ઉત્પાદનો પર લાગતી એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ નવા સુધારા મુજબ, સિગારેટ પર લાગતી એક્સાઇઝ ડ્યુટી પ્રતિ ૧,૦૦૦ સ્ટિક પર ૨૦૦-૭૩૫ રૂપિયાથી વધીને ૨,૭૦૦-૧૧,૦૦૦ રૂપિયા થઈ જશે. અધિકારીઓનો અંદાજ છે કે આજે ૧૮ રૂપિયાની સિગારેટની કિંમત ટૂંક સમયમાં ૭૨ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે.
સિગારેટ પીવા પર કેટલો દંડ?
દેશમાં સિગારેટ પીવા પર દંડ પણ છે. જોકે એવું નથી કે કોઈ વ્યક્તિ પોતાના ઘરમાં સિગારેટ પી રહી છે તો તેણે પણ દંડ ભરવો પડશે. જો તમે જાહેર સ્થળોએ બીડી-સિગારેટ પીવો છો તો તે શિક્ષાપાત્ર ગુનાની શ્રેણીમાં ગણાય છે. આ નિયમનું ઉલ્લંઘન કરનાર પર ઓછામાં ઓછો ૨૦૦ રૂપિયાનો દંડ લાગે છે. તેને ૫૦૦ રૂપિયા સુધી વધારી શકાય છે. જો કોઈ વ્યક્તિ આ દંડ ભરી શકતી નથી તો તેની સામે કોર્ટમાં કેસ પણ નોંધાઈ શકે છે.
