Global Education Statistics: આખી દુનિયામાં જેટલા પણ દેશો છે, બધા શિક્ષણને વિશેષ મહત્ત્વ આપે છે કારણ કે બધાને ખબર છે કે શિક્ષિત નાગરિક જ કોઈ દેશનું નિર્માણ કરે છે અને દેશનું ભવિષ્ય બનાવે છે. દુનિયાભરમાં શિક્ષણને વિકસિત દેશોનો પાયો માનવામાં આવે છે અને આ જ કારણોસર અલગ-અલગ રાષ્ટ્ર પોતાના સ્તરે સ્કૂલો અને કૉલેજોનું વિશાળ નેટવર્ક તૈયાર કરે છે. જોકે, એક રસપ્રદ સવાલ હંમેશા ચર્ચામાં રહે છે, આખરે દુનિયામાં સૌથી વધારે સ્કૂલ અને કૉલેજ કયા દેશમાં છે? અને આ સૂચિમાં ભારત કયા સ્થાન પર આવે છે?
ભારતની જનસંખ્યા અને શિક્ષણની જરૂરિયાત
ભારત વિશ્વનો સાતમો અને જનસંખ્યાના મામલામાં દુનિયામાં નંબર 1 પર આવે છે. સર્વેક્ષણ મુજબ, ભારતની કુલ જનસંખ્યામાં 46.9% લોકો એવા છે, જેમની ઉંમર 25 વર્ષથી ઓછી છે, જે ભારતને યુવા દેશ બનાવે છે. આટલી મોટી શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરનારી જનસંખ્યા હોવા પર, શું આપણા દેશમાં શિક્ષણ સંસ્થાઓનું નેટવર્ક કે સંખ્યા પણ એટલી જ મોટી છે કે આપણે આટલી વિશાળ જનસંખ્યાને શિક્ષણ પૂરું પાડી શકીએ.
ભારતમાં સૌથી વધારે શિક્ષણ સંસ્થાન
તમને જાણીને ગર્વ થશે કે ભારતની અંદર દુનિયામાં સૌથી વધારે શિક્ષણ સંસ્થાન (સ્કૂલ, કૉલેજ, વિશ્વવિદ્યાલય) છે. ભારત પછી સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા અને ચીનનો નંબર આવે છે. ગિનીસ બુક ઑફ વર્લ્ડ રિકોર્ડ્સમાં નોંધાયેલ છે કે ભારતમાં માધ્યમિક શાળાઓની સંખ્યા પૂરા વિશ્વમાં સૌથી વધારે છે, જ્યાં 9માથી 12મા ધોરણ સુધીના બાળકો કે સ્ટુડન્ટ્સ માટે 139,539 શિક્ષણ સંસ્થાન ઉપલબ્ધ છે, જે એ દર્શાવે છે કે ભારત શિક્ષણ પ્રત્યે પૂરી રીતે જાગૃત છે.
ભારતમાં સ્કૂલોની કુલ સંખ્યા
ભારતમાં લગભગ 15 લાખ સ્કૂલો હાજર છે, જેમાં પ્રાથમિક, ઉચ્ચ પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક દરેક સ્તરની સ્કૂલ શામેલ છે, જે ભારતની વિશાળ વસ્તીને શિક્ષણ પ્રદાન કરી રહી છે.
ભારતના ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાન
ભારતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાન (કૉલેજ અને યુનિવર્સિટી) પણ મોટી માત્રામાં હાજર છે, જે ભારતનાં વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય માટે ઉત્તરદાયી છે, જેમાં IITs, IIMs, NITs અને IISC બેંગ્લોર જેવી વિશિષ્ટ અને પૂરી દુનિયામાં પોતાની ગુણવત્તા (Quality) ઑફ એજ્યુકેશન માટે જાણીતી સંસ્થાઓ શામેલ છે. દેશમાં 12,700 થી વધુ ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાન છે, જેમાં 4,000 થી વધુ માન્યતા પ્રાપ્ત વિશ્વવિદ્યાલયો છે. કેટલાક સ્રોતોમાં આ સંખ્યા 5,000 થી 8,000 વિશ્વવિદ્યાલયો સુધી પણ જણાવવામાં આવી છે.
અમેરિકાના શિક્ષણ સંસ્થાન
સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓની સંખ્યા લગભગ 4,000 છે, પરંતુ 2023-24 ની રિપોર્ટ અનુસાર અમેરિકામાં ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાન, જેમાં સ્નાતક (Bachelor’s Degree) અને ઘણીવાર સ્નાતકોત્તર (Master’s) અને ડોક્ટરેટ (PhD) જેવી ઉચ્ચ ડિગ્રીઓ પ્રદાન કરનારા સંસ્થાઓની સંખ્યા લગભગ 5,819 છે. અમેરિકા ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરનારા દુનિયાના દરેક વિદ્યાર્થીની પહેલી પસંદ છે. અહીં પૂરી દુનિયામાં વિખ્યાત શિક્ષણ સંસ્થાન, જેમાં હાર્વર્ડ, MIT, સ્ટેનફોર્ડ, પ્રિન્સટન, યેલ, કોલંબિયા જેવી વિશ્વ વિખ્યાત યુનિવર્સિટીઓ શામેલ છે.
ચીનના ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાન
ચીન ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓની સંખ્યામાં દુનિયામાં ત્રીજા નંબર પર છે. ચીનના શિક્ષણ મંત્રાલય અનુસાર 3,117 વિશ્વવિદ્યાલય, કૉલેજ અને ઉચ્ચ શિક્ષણના અન્ય સંસ્થાન હાજર છે, જેમાં 1,308 વિશ્વવિદ્યાલય અને કૉલેજ તથા 1,560 વ્યાવસાયિક અને તકનીકી કૉલેજ શામેલ છે, જેમાં સિંઘુઆ વિશ્વવિદ્યાલય અને પેકિંગ વિશ્વવિદ્યાલય જેવા પ્રમુખ શિક્ષણ સંસ્થાન શામેલ છે.
