Indian National River Ganga: ભારતની રાષ્ટ્રીય નદી ગંગા વિશે જાણો મહત્વપૂર્ણ માહિતી, બાંગ્લાદેશમાં બદલાઈ જાય છે નામ
Indian National River Ganga: ભારતમાં સેંકડો નદીઓ છે, જે અહીંના ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ, ખેતી અને સભ્યતાને આકાર આપી રહી છે. તેમાંની કેટલીક નદીઓની કહાની ખૂબ અલગ છે તો કેટલીકનો ઇતિહાસ ખૂબ રસપ્રદ છે. એવી જ એક નદી છે, જેને દેશની રાષ્ટ્રીય નદી કહેવામાં આવે છે. વર્ષ 2008માં ગંગા નદીને ભારતની રાષ્ટ્રીય નદી જાહેર કરવામાં આવી હતી. ખાસ વાત એ છે કે આ નદીનું નામ પડોશી દેશ બાંગ્લાદેશમાં બદલાઈ જાય છે.
નદીઓ સાથે જોડાયેલા પ્રશ્નો સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ અને મુલાકાતોમાં પૂછવામાં આવે છે. તેથી આ લેખમાં ભારતની રાષ્ટ્રીય નદી અને તેની સાથે જોડાયેલી સામાન્ય જ્ઞાનની મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપવામાં આવી રહી છે, જે તમારા માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
ભારતની રાષ્ટ્રીય નદી છે ગંગા
ગંગાને ભારતની રાષ્ટ્રીય નદીનો દરજ્જો પ્રાપ્ત થયો છે. archivepmo.nic.in પર ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, 4 નવેમ્બર 2008ના રોજ ભારત સરકારે સત્તાવાર રીતે તેને રાષ્ટ્રીય નદી જાહેર કરી હતી. આ નિર્ણય એટલા માટે લેવામાં આવ્યો હતો કારણ કે ગંગા ભારતની સંસ્કૃતિ, આસ્થા, ઇતિહાસ, ખેતી, અર્થવ્યવસ્થા અને કરોડો લોકોના દૈનિક જીવન સાથે જોડાયેલી છે.
ગંગા માત્ર એક નદી કરતાં ઘણી વધારે છે. આ નદી ભારતીય સભ્યતા અને ઓળખનું પ્રતીક છે. તેને સૌથી પવિત્ર નદીનો દરજ્જો પ્રાપ્ત છે. દેશભરના કરોડો લોકો તેને પવિત્ર માને છે અને સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા સાથે તેની પૂજા પણ કરે છે.
ભારતની રાષ્ટ્રીય નદી ગંગાનો ઇતિહાસ
દેશની સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને પ્રાચીન નદીઓમાં ગંગાનું નામ સામેલ છે. તેનો ઉલ્લેખ પ્રાચીન ભારતીય ગ્રંથો જેમ કે ઋગ્વેદ, મહાભારત, રામાયણ અને અન્ય પુરાણોમાં મળે છે. પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, રાજા ભગીરથની કઠોર તપસ્યા બાદ ગંગા સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર અવતરિત થઈ હતી. ગંગાને ભાગીરથી પણ કહેવામાં આવે છે.
પડોશી દેશ બાંગ્લાદેશમાં બદલાઈ જાય છે ગંગાનું નામ, કહે છે પદ્મા
ભૌગોલિક દૃષ્ટિએ ગંગાનો ઉદ્ભવ ઉત્તરાખંડમાં ગંગોત્રી હિમનદમાંથી નીકળતી ભાગીરથી નદીમાંથી માનવામાં આવે છે. ભાગીરથી અને દેવપ્રયાગમાં અલકનંદાના સંગમ બાદ નદીનું નામ ગંગા થઈ જાય છે. ત્યારબાદ તે ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઝારખંડ અને પશ્ચિમ બંગાળમાંથી પસાર થાય છે અને આગળ બાંગ્લાદેશમાં તેનું નામ બદલીને પદ્મા થઈ જાય છે.
ગંગા નદી સાથે જોડાયેલી સામાન્ય જ્ઞાનની મહત્વપૂર્ણ માહિતી
- ભારતની રાષ્ટ્રીય નદી ગંગાનો ઉદ્ભવ ઉત્તરાખંડના ગોમુખ સ્થિત ગંગોત્રી હિમનદમાંથી નીકળતી ભાગીરથી નદીમાંથી માનવામાં આવે છે.
- દેવપ્રયાગમાં ભાગીરથી અને અલકનંદાના સંગમ બાદ નદીનું નામ ગંગા પડે છે.
- ગંગા નદીની કુલ લંબાઈ અંદાજે 2,525 કિલોમીટર છે.
- ગંગા ભારત અને બાંગ્લાદેશ એમ બે દેશોમાં વહે છે.
- ભારતમાં ગંગા ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઝારખંડ અને પશ્ચિમ બંગાળમાંથી પસાર થાય છે.
- બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશ કર્યા બાદ ગંગાની મુખ્ય ધારાને પદ્મા નદી કહેવામાં આવે છે.
- પદ્મા નદી આગળ જઈને જમુના (બ્રહ્મપુત્ર) સાથે મળે છે.
- ગંગા-બ્રહ્મપુત્ર-મેઘના નદી પ્રણાલી બંગાળની ખાડીમાં મળે છે.
- ગંગા અને બ્રહ્મપુત્ર મળીને વિશ્વનું સૌથી મોટું ડેલ્ટા ‘સુંદરબન ડેલ્ટા’ બનાવે છે.
- યમુના ગંગાની સૌથી લાંબી અને સૌથી મોટી સહાયક નદી છે.
- ગંગાની મુખ્ય સહાયક નદીઓમાં યમુના, ઘાઘરા, ગંડક, કોસી, ગોમતી, સોન અને રામગંગાનો સમાવેશ થાય છે.
- ગંગાનું નદી બેસિન અંદાજે 10.86 લાખ ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે.
ગંગા નદીને દેશની અર્થવ્યવસ્થાનો મજબૂત આધારસ્તંભ કહેવામાં આવે છે. ગંગા નદીના વિશાળ બેસિન અને તેના પાણીથી લાખો હેક્ટર ખેતીની જમીનને સિંચાઈ મળે છે. વારાણસી, પ્રયાગરાજ, હરિદ્વાર, કાનપુર અને પટના ગંગા કિનારે આવેલા મુખ્ય શહેરો છે. ગંગા નદી ડોલ્ફિન ભારતનું રાષ્ટ્રીય જલીય પ્રાણી (નેશનલ એક્વેટિક એનિમલ) છે. ભારત સરકાર અને બાંગ્લાદેશ સરકાર વચ્ચે ગંગાના જળ વહેંચણી સંબંધિત દસ્તાવેજોમાં પણ માન્યતા આપવામાં આવી છે કે જ્યારે ગંગા ભારતમાંથી બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે તેને પદ્મા કહેવામાં આવે છે. સરકારના સંસદીય દસ્તાવેજોમાં પણ તેના પ્રવાહનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
નામ શા માટે બદલાય છે?
દેશ બદલાતા સ્થાનિક નામ બદલાવું સામાન્ય બાબત છે. વિશ્વમાં ઘણી નદીઓ અલગ-અલગ દેશોમાં અલગ નામોથી ઓળખાય છે. તેનાથી નદી બદલાતી નથી, માત્ર તેનું સ્થાનિક નામ બદલાય છે. સદીઓથી બાંગ્લાદેશમાં આ ધારાને પદ્મા કહેવામાં આવે છે. આ તેનું સ્થાનિક અને ઐતિહાસિક નામ છે. આ જ કારણ છે કે ગંગા ભારતમાંથી પશ્ચિમ બંગાળ બાદ બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશ કરે છે અને ત્યાં પદ્મા તરીકે ઓળખાય છે. આગળ જઈને બ્રહ્મપુત્ર (જમુના) સાથે મળ્યા બાદ તે મેઘના પ્રણાલીનો ભાગ બની બંગાળની ખાડીમાં મળી જાય છે.
