National Education Policy: આજે ભારતની શિક્ષણ વ્યવસ્થા એક ઐતિહાસિક પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહી છે. જૂની ‘ગોખણપટ્ટી’ અને ફક્ત માર્ક્સ લાવવાની પદ્ધતિને પાછળ છોડીને હવે
કૌશલ્ય (Skills) અને પ્રેક્ટિકલ નોલેજ પર ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. ૨૦૨૬ માં આ નીતિના ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર બહુ મોટા પોઝિટિવ બદલાવ જોવા મળી રહ્યા છે..
૧૦+૨ ની જગ્યાએ નવું માળખું (૫+૩+૩+૪)
હવે સ્કૂલનું જૂનું માળખું બદલાઈ ગયું છે. બાળકના શરૂઆતના વિકાસથી લઈને બોર્ડની પરીક્ષાઓના ટેન્શનને ઘટાડવા માટે નવું ફોર્મેટ લાગુ થઈ ચૂક્યું છે:
ફાઉન્ડેશન સ્ટેજ (૫ વર્ષ): પ્લે-ગ્રુપથી ધોરણ ૨ સુધી, જેમાં બાળકો રમતા-રમતા શીખે છે (કોઈ પરીક્ષાનું ભારણ નહીં).
પ્રિપેરેટરી સ્ટેજ (૩ વર્ષ): ધોરણ ૩ થી ૫, જેમાં બેઝિક વાચન, લેખન અને ગણિત પર ભાર મૂકાય છે.
મિડલ સ્ટેજ (૩ વર્ષ): ધોરણ ૬ થી ૮, જ્યાંથી જ કોડિંગ (Coding) અને વોકેશનલ ટ્રેનિંગ (જેમ કે સુથારીકામ, ઈલેક્ટ્રિકલ કામ વગેરે)
શરૂ થઈ જાય છે.
સેકન્ડરી સ્ટેજ (૪ વર્ષ): ધોરણ ૯ થી ૧૨, જેમાં વિદ્યાર્થીઓ પોતાની મરજીના વિષયો પસંદ કરી શકે છે.
આર્ટ્સ, કોમર્સ અને સાયન્સના ભેદભાવ ખતમ
પહેલાં એવું હતું કે સાયન્સનો વિદ્યાર્થી ઈતિહાસ ન ભણી શકે, કે આર્ટ્સનો વિદ્યાર્થી ફિઝિક્સ ન શીખી શકે. હવે એવું નથી. ન્યૂ એજ્યુકેશન પોલિસી હેઠળ મલ્ટિડિસિપ્લિનરી’ (Multidisciplinary) અભિગમ આવ્યો છે. હવે જો કોઈને કેમિસ્ટ્રીની સાથે ફેશન ડિઝાઈનિંગ કે મ્યુઝિક શીખવું હોય, તો તે રાખી શકે છે.
૩. માતૃભાષામાં શિક્ષણને પ્રાધાન્ય
વિદ્યાર્થીઓ પોતાના વિચારો માતૃભાષામાં વધુ સારી રીતે રજૂ કરી શકે છે. તેથી પ્રાથમિક શિક્ષણ ગુજરાતી કે જે-તે પ્રાદેશિક ભાષામાં આપવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. એટલું જ નહીં, હવે એન્જિનિયરિંગ અને મેડિકલ જેવા ઉચ્ચ અભ્યાસક્રમોના પુસ્તકો પણ ગુજરાતી અને અન્ય ભારતીય ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ થવા લાગ્યા છે.
૪. ‘એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ’ (ABC) અને મલ્ટીપલ એન્ટ્રી-એક્ઝિટ
જો કોઈ વિદ્યાર્થી આર્થિક કે અન્ય કારણોસર કોલેજના બીજા વર્ષ પછી ભણવાનું છોડી દે, તો પહેલાં તેનું વર્ષ બગડતું. હવે એવું નથી:
૧ વર્ષ પૂરું કરવા પર: સર્ટિફિકેટ
૨ વર્ષ પૂરા કરવા પર: ડિપ્લોમા
૩ કે ૪ વર્ષ પૂરા કરવા પર: ડિગ્રી
વિદ્યાર્થી ગમે ત્યારે અધવચ્ચેથી છોડેલું ભણવાનું ત્યાંથી જ ફરી શરૂ કરી શકે છે, કારણ કે તેના પોઈન્ટ્સ ડિજિટલ લોકરમાં (Academic Bank of Credits) સુરક્ષિત રહે છે.
નિષ્કર્ષ:
ટૂંકમાં, આજનું નવું શિક્ષણ ભારતના યુવાનોને માત્ર ‘ડિગ્રી હોલ્ડર’ નહીં પણ જોબ ક્રિએટર’ અને વૈશ્વિક સ્તરે સક્ષમ બનાવી રહ્યું છે. આ આધુનિક ભારતની નવી ઓળખ છે.
