National Science Day: આજે 28 ફેબ્રુઆરીએ રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ (National Science Day) ની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે. 28 ફેબ્રુઆરી, 1928ના રોજ, સર સીવી રમને ‘રમન ઈફેક્ટ’ ની શોધનું અનાવરણ કર્યું હતું. આ દિવસે તેમણે આ મહાન નવીનતાની જાહેરાત કરી હતી. આ મહત્ત્વપૂર્ણ શોધ માટે તેમને નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો હતો. દર વર્ષે, આ મહાન શોધની યાદમાં, 28 ફેબ્રુઆરીને રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
મહાન ભારતીય વૈજ્ઞાનિક ડો. સીવી રમન દ્વારા વિજ્ઞાનની દુનિયાને આપવામાં આવેલી અનોખી ભેટ, રમન ઈફેક્ટની વર્ષગાંઠ નિમિત્તે, દેશમાં વિજ્ઞાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઘણા કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોને તેમના સંશોધન કાર્ય માટે પુરસ્કાર આપવામાં આવે છે. આ દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યુવાનોને, ખાસ કરીને વિદ્યાર્થીઓને, વિજ્ઞાન તરફ પ્રેરણા આપવાનો અને લોકોને વિજ્ઞાન અને વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિઓથી વાકેફ કરવાનો છે.
રમન ઈફેક્ટ શું છે અને તેની શોધ કેવી રીતે થઈ?
ડો. સીવી રમને ‘રમન ઈફેક્ટ’ ની શોધ એક પ્રવાસ દરમિયાન કરી હતી. 1921માં, તેઓ ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીમાં એક કાર્યક્રમમાં હાજરી આપવા માટે વહાણ દ્વારા બ્રિટન જઈ રહ્યા હતા. તેમની નજર પાણીના સુંદર વાદળી રંગ પર પડી. તેમના મનમાં પહેલો પ્રશ્ન એ આવ્યો કે આકાશ અને પાણીનો રંગ વાદળી કેમ છે. પરત ફરતી વખતે તેઓ પોતાની સાથે કેટલાક સાધનો લાવ્યા હતા. તે સાધનોની મદદથી તેમણે સમુદ્રનો રંગ અને તેની આસપાસના વાતાવરણને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
તેમણે જોયું કે જ્યારે સૂર્યના કિરણો પારદર્શક વસ્તુમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે તેનો એક ભાગ વિભાજીત થઈ જાય છે, જેના કારણે સમુદ્રનો રંગ વાદળી દેખાય છે. પ્રકાશના રંગોના વિભાજનની આ અસરને ‘રમન ઈફેક્ટ’ તરીકે ઓળખવામાં આવી.
સીવી રમન કોણ હતા?
સીવી રમનનું પૂરું નામ ચંદ્રશેખર વેંકટ રમન હતું. તેમનો જન્મ 7 નવેમ્બર 1888ના રોજ તમિલનાડુના તિરુચિલાપલ્લીમાં થયો હતો. તેમના પિતા ગણિત અને ભૌતિકશાસ્ત્રના લેક્ચરર હતા. તેમણે વિશાખાપટ્ટનમની સેન્ટ એલોયસિયસ એંગ્લો-ઈન્ડિયન હાઈ સ્કૂલમાં અને ત્યારબાદ મદ્રાસમાં પ્રેસિડેન્સી કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમણે 1907માં પ્રેસિડેન્સી કોલેજમાંથી એમ.એસસી. પૂર્ણ કર્યું હતું. તેમને મદ્રાસ યુનિવર્સિટીમાંથી ફિઝીક્સમાં ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો.
1907થી 1933 દરમિયાન તેમણે કોલકાતામાં ઈન્ડિયન એસોસિએશન ફોર ધ કલ્ટિવેશન ઓફ સાયન્સમાં કામ કર્યું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન, તેમણે ફિઝીક્સને લગતા ઘણા વિષયો પર વ્યાપક સંશોધન કર્યું હતું. નિવૃત્તિ પછી તેમણે બેંગલુરુમાં રમન રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટની સ્થાપના કરી હતી. 1947માં તેઓ પ્રતિષ્ઠિત ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સ (IISc) ના ડિરેક્ટર બન્યા. 1954માં, ભારત સરકારે તેમને સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન, ભારત રત્નથી નવાજ્યા હતા. તેઓ ફિઝીક્સમાં નોબેલ પુરસ્કાર મેળવનારા માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ એશિયાના પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક હતા. 21 નવેમ્બર, 1970ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું.
આ વખતે રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસની થીમ શું છે?
દર વર્ષે, સરકાર દ્વારા રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ માટે કોઈને કોઈ થીમ રાખવામાં આવે છે. આ વખતે તેની થીમ ‘વિકસિત ભારત માટે વિજ્ઞાન અને નવીનતામાં વૈશ્વિક નેતૃત્વ માટે ભારતીય યુવાનોને સશક્ત બનાવવા’ રાખવામાં આવી છે.
