Police Hierarchy and Ranks: DGP થી લઈને SP સુધીના તમામ અધિકારીઓના હોદ્દા અને જવાબદારીઓ વિશે જાણો, સરકારી પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાસ માહિતી

Police Hierarchy and Ranks: દેશના કોઈપણ રાજ્યમાં જ્યારે કાયદો અને વ્યવસ્થા અથવા પોલીસ અધિકારીઓની વાત થાય છે ત્યારે ત્યાંના મોટા અધિકારીઓ જેવા કે- SP, SSP, DGP, DIG અને IG વગેરેના નામ સાંભળવા મળે છે. આ અધિકારીઓ અલગ-અલગ અધિકાર અને જવાબદારી સાથે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવી રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ બધામાં પોલીસના સૌથી મોટા અધિકારી કોણ હોય છે, જેમના કંટ્રોલમાં આખું પોલીસ પ્રશાસન હોય છે.

આ મહત્વની જાણકારી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓને જીકે (GK) ના સવાલ-જવાબ ઉપરાંત સિનિયર પદોના ફુલ-ફોર્મ પણ પૂછવામાં આવી શકે છે. તેથી આ આર્ટિકલમાં રાજ્યના પોલીસ વિભાગમાં સિનિયર પદો વિશે જાણી લો.

DGP કોણ હોય છે અને તેમનું કામ

DGP નું પૂરું નામ ડાયરેક્ટર જનરલ ઓફ પોલીસ (Director General of Police) હોય છે. આ IPS રેન્કના અધિકારી હોય છે, જે UPSC સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષા પાસ કરીને પહેલા ASP બને છે. પછી પ્રમોશનથી SP, ત્યારબાદ SSP, પછી DIGP અને અંતે DGP નિયુક્ત થાય છે. રાજ્યની કાયદો અને વ્યવસ્થા, નીતિઓનું નિર્માણ, કટોકટીની સ્થિતિમાં નિર્દેશો અને આખા પોલીસ પ્રશાસનની જવાબદારી તેમની પાસે જ હોય છે.

પોલીસ વિભાગના સિનિયર પદ

SP અને SSP કોણ હોય છે અને શું કરે છે?

કોઈપણ જિલ્લાના પોલીસ દળના પ્રમુખ અધિકારી સુપરિન્ટેન્ડન્ટ ઓફ પોલીસ (Superintendent of Police) હોય છે. જિલ્લામાં ગુના નિયંત્રણ, કાયદો અને વ્યવસ્થા અને જનતાની સુરક્ષા SP નું મુખ્ય કાર્ય છે. જિલ્લા સ્તરે પોલીસ પ્રશાસનની જવાબદારી તેમની જ હોય છે. SSP એટલે કે સિનિયર સુપરિન્ટેન્ડન્ટ ઓફ પોલીસ (Senior Superintendent of Police) મોટા અથવા સંવેદનશીલ જિલ્લાઓમાં હોય છે. આ પદ માટે કોઈ સીધી ભરતી કે પરીક્ષા હોતી નથી. આ પદ એસપીમાંથી પ્રમોશન પછી મળે છે. તેઓ પણ જિલ્લામાં ગુના રોકવા અને કાયદો જાળવી રાખવાનું કામ કરે છે.

DIG અને IG માં તફાવત શું છે અને તેઓ શું કરે છે?

DIG એટલે કે ડેપ્યુટી ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ (Deputy Inspector General of Police) IPS અધિકારી હોય છે અને તેમનાથી ઉપર IG હોય છે. તેમનું કામ વિસ્તારમાં પોલીસ દળની દેખરેખ અને નિયંત્રણ કરવાનું, શિસ્ત જાળવી રાખવાનું અને IG ની મદદ કરવાનું હોય છે. કોઈપણ રાજ્યમાં DIG ની સંખ્યા પર કોઈ સીમા હોતી નથી.

પોલીસ વિભાગમાં IG એટલે કે ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ (Inspector General of Police) મોટા પદોમાંનું એક છે. આ IPS અધિકારી હોય છે અને ઘણા વર્ષો સુધી SP પદ પર કામ કર્યા પછી તેમને પ્રમોશન આપીને IG બનાવવામાં આવે છે. IG સીધા DGP ને રિપોર્ટ કરે છે.

કોણ હોય છે પોલીસ વિભાગના સૌથી મોટા અધિકારી?

રાજ્યમાં સૌથી મોટા અધિકારી DGP (Director General of Police) હોય છે. તે આખા રાજ્યની પોલીસ વ્યવસ્થાના પ્રમુખ હોય છે. DGP તમામ જિલ્લાઓ, વિભાગો અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ જેવા કે IG, DIG, SSP અને SP ને નિર્દેશ આપે છે. કાયદો, સુરક્ષા અને નીતિઓની છેલ્લી જવાબદારી આ જ અધિકારીની હોય છે.