Chandipura Virus Awareness: ગુજરાતમાં ચાંદીપુરા વાયરસ ફરી એકવાર માથું ઊંચકી રહ્યો છે, જેણે રાજ્યના વાલીઓમાં ભારે ચિંતા પ્રસરાવી દીધી છે. ઉત્તર ગુજરાતના સાબરકાંઠાથી શરૂ થયેલું આ સંક્રમણ હવે મધ્ય ગુજરાતના મહીસાગર, પંચમહાલ અને ગાંધીનગર બાદ સૌરાષ્ટ્રના વિસ્તારો સુધી પહોંચ્યું હોવાની આશંકા છે. આ વાયરસ ખાસ કરીને 0 થી 15 વર્ષના બાળકો માટે અત્યંત ઘાતક સાબિત થઈ રહ્યો છે. ઘણી વખત સ્થિતિ એટલી ગંભીર બની જાય છે કે મેડિકલ રિપોર્ટ આવે તે પહેલાં જ બાળકનું મૃત્યુ નીપજે છે. વર્ષ 2024 બાદ ફરી એકવાર 2026માં આ વાયરસનો પ્રકોપ જોવા મળતા આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા કડક પગલાં ભરવામાં આવી રહ્યા છે.
વાયરસ કેવી રીતે ફેલાય છે અને કોને વધુ જોખમ?
ચાંદીપુરા વાયરસ મુખ્યત્વે ‘સેન્ડફ્લાય’ એટલે કે રેતીની માખી દ્વારા ફેલાતો એક વિષાણુજન્ય રોગ છે. આ માખી મુખ્યત્વે ગંદકી, ભેજવાળા વિસ્તારો અને કાચા કે તિરાડવાળા ઘરોમાં જોવા મળે છે. જ્યારે આ સંક્રમિત માખી બાળકને કરડે છે, ત્યારે વાયરસ બાળકના શરીરમાં પ્રવેશ કરીને સીધી મગજ પર અસર કરે છે, જેને તબીબી ભાષામાં ‘એક્યુટ એન્સેફેલાઈટિસ’ કહેવામાં આવે છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ વાયરસ વ્યક્તિથી વ્યક્તિમાં ફેલાતો નથી, એટલે કે ખોરાક, પાણી કે સંપર્કથી તે ફેલાતો નથી. વરસાદ પહેલા અને પછીના ગાળામાં આ માખીઓની સંખ્યામાં વધારો થતો હોવાથી આ સમયગાળા દરમિયાન ખાસ સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે.
લક્ષણો અને તાત્કાલિક સાવચેતી
આ વાયરસનો ઇન્ક્યુબેશન સમયગાળો સામાન્ય રીતે બે થી સાત દિવસનો હોય છે. શરૂઆતમાં બાળકને તાવ આવવો, માથાનો દુખાવો, ઉલટી થવી, નબળાઈ લાગવી કે અતિશય ચીડિયાપણું અનુભવવું જેવા સામાન્ય લક્ષણો દેખાય છે. જો કે, ખૂબ જ ઝડપથી આ સ્થિતિ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. મગજમાં સોજો આવવાને કારણે બાળકને આંચકી આવવી, બેભાન થઈ જવું કે કોમામાં જતું રહેવું જેવી જીવલેણ સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે. હાલમાં આ વાયરસની કોઈ ચોક્કસ રસી કે એન્ટીવાયરલ દવા ઉપલબ્ધ નથી, તેથી લક્ષણો દેખાય કે તરત જ બાળકને નજીકની હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવું એ જ બચવાનો એકમાત્ર ઉપાય છે.
અટકાયતી પગલાં અને સાવચેતી
બચાવ જ આ રોગનો શ્રેષ્ઠ ઇલાજ છે. વાલીઓએ સાંજ અને રાત્રિના સમયે બાળકોને શરીર સંપૂર્ણ ઢંકાય તેવા કપડાં પહેરાવવા જોઈએ અને મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. ઘરની આસપાસ સ્વચ્છતા રાખવી, તિરાડો પૂરી દેવી, ભેજ અને કચરાનો યોગ્ય નિકાલ કરવો જરૂરી છે. પશુઓના છાણ અને ગંદકીથી ઘરને દૂર રાખવું જોઈએ. જો કોઈપણ બાળકને અચાનક તાવ કે અસામાન્ય સુસ્તી જણાય, તો તેને સામાન્ય તાવ સમજીને અવગણવાને બદલે તાત્કાલિક ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. સાવચેતી અને જાગૃતિ જ આ જીવલેણ વાયરસ સામે લડવાનું મુખ્ય હથિયાર છે.
