Porbandar News: પોરબંદરના મોચા ગામમાં મરીન બાયોટેક્નોલોજી કેન્દ્ર બનશે, સીવીડ પ્રોસેસિંગ અને સ્ટાર્ટઅપ્સને મળશે પ્રોત્સાહન
Gujarat Marine Biotech Corridor: ગુજરાત સરકારે પોરબંદર જિલ્લાના મોચા ગામમાં મરીન બાયોટેક્નોલોજી રિસર્ચ એન્ડ ઇનોવેશન કોરિડોર (M-BRIC) સ્થાપવા માટે આગામી પાંચ વર્ષમાં ₹100 કરોડનું રોકાણ કરવાની યોજના બનાવી છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ દરિયાઈ સંશોધન, બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને દરિયાકાંઠાના આજીવિકા કાર્યક્રમોને એક જ મંચ પર લાવવામાં આવશે. આ પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી વિભાગ હેઠળ કાર્યરત ગુજરાત સ્ટેટ બાયોટેક્નોલોજી મિશન (GSBTM)ની પહેલ છે. તેનો હેતુ ગુજરાતના દરિયાઈ જૈવિક સંસાધનોને ઊંચા મૂલ્ય ધરાવતાં ઉત્પાદનોમાં રૂપાંતરિત કરવાનો અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ટેક્નોલોજી આધારિત ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
મોચા ગામ પ્રોજેક્ટનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનશે
M-BRICની સ્થાપના માટે GSBTM અને CSIR-CSMCRI (સેન્ટ્રલ સોલ્ટ એન્ડ મરીન કેમિકલ્સ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ) વચ્ચે સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે. આ કરાર વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયા તથા કૃષિ, ખેડૂત કલ્યાણ, સહકારિતા અને પશુપાલન મંત્રી જીતુ વાઘાણીની હાજરીમાં કરવામાં આવશે. મોચા ગામને આ પ્રોજેક્ટના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યું છે. અહીં 30 એકરમાં સંશોધન સુવિધાઓ, ઔદ્યોગિક માળખું, નિદર્શન ક્ષેત્રો, પ્રોસેસિંગ એકમો અને સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ક્યુબેશન સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવશે.
આગળની યોજના શું છે?
આ પ્રોજેક્ટની પ્રવૃત્તિઓ અને ભાગીદારીઓનો વિસ્તાર સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તાર અને સમગ્ર ગુજરાતના દરિયાકાંઠા સુધી પણ કરી શકાય છે. પ્રસ્તાવિત કોરિડોરમાં મરીન બાયોટેક્નોલોજીની સમગ્ર પ્રક્રિયાશૃંખલાનો સમાવેશ થશે. તેમાં દરિયાઈ જૈવવિવિધતાની શોધ, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, ટેક્નોલોજી વિકાસ, પરીક્ષણ, ઔદ્યોગિક વિસ્તરણ અને વ્યાપારીકરણનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં દરિયાઈ શેવાળ (સીવીડ), માઇક્રોએલ્ગી, દરિયાઈ સૂક્ષ્મજીવો અને ખારા પરિસ્થિતિતંત્ર જેવા સંસાધનો પર કામ કરવામાં આવશે.
કઈ સુવિધાઓ મળશે?
સરકાર આ સંસાધનોનો ઉપયોગ જૈવિક ખાતર, બાયોસ્ટિમ્યુલન્ટ, પોષણ ઉત્પાદનો, સૌંદર્ય પ્રસાધનો, માછલીના આહાર, પશુ પોષણ ઉત્પાદનો, એન્ઝાઇમ, બાયોસર્ફેક્ટન્ટ, દવાઓના ઉત્પાદન માટેની સામગ્રી અને દરિયાઈ જૈવિક સામગ્રી વિકસાવવા માટે કરવા માગે છે. દરિયાઈ શેવાળમાંથી બનતાં અગર, એલ્જિનેટ અને કેરેજીનન જેવા ઉત્પાદનોનો પણ મૂલ્યવર્ધન માટે સમાવેશ કરવામાં આવશે. મોચામાં વિશેષ સીવીડ પ્રોસેસિંગ ક્લસ્ટર સ્થાપવાની યોજના છે, જ્યાં કાચા માલની પ્રાપ્તિ, ધોવાની પ્રક્રિયા, પ્રાથમિક પ્રક્રિયા, નિષ્કર્ષણ, સૂકવણી, પાવડર બનાવવાની પ્રક્રિયા, પેકેજિંગ, સંગ્રહ અને ગુણવત્તા પરીક્ષણ જેવી સુવિધાઓ હશે.
સીવીડ બ્રૂડ બેંક પણ સ્થાપવામાં આવશે
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ રાજ્યસ્તરની સીવીડ બ્રૂડ બેંક પણ સ્થાપવામાં આવશે, જે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી વાવેતર સામગ્રી પૂરી પાડશે. આ ઉપરાંત, દરિયાઈ માઇક્રોએલ્ગી આધારિત બાયોફેક્ટરીઓ સ્થાપવામાં આવશે, જ્યાં ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ અને અન્ય ઊંચા મૂલ્ય ધરાવતા જૈવિક સક્રિય સંયોજનોનું ઉત્પાદન કરવામાં આવશે. બીજી તરફ, એક સંકલિત સીવીડ બાયોરિફાઇનરીમાં ફાઇકોકોલોઇડ્સ, બાયોસ્ટિમ્યુલન્ટ અને અન્ય મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનો બનાવવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટમાં દરિયાઈ જૈવિક શોધ, જીનોમિક્સ, સૂક્ષ્મજીવવિજ્ઞાન, કુદરતી ઉત્પાદનો અને બાયોટેક્નોલોજી વિકાસ માટે વિશેષ સંશોધન સુવિધાઓ પણ વિકસાવવામાં આવશે.
સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગસાહસિકોને પ્રયોગશાળાથી બજાર સુધી ટેક્નોલોજી પહોંચાડવા માટે ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટર, પાયલટ સ્તરની બાયોપ્રોસેસિંગ અને બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગ સુવિધાઓ પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટ પ્રોટોટાઇપ વિકાસ, ટેક્નોલોજી માન્યતા, બૌદ્ધિક સંપદાનું રક્ષણ, નિયમનકારી મૂલ્યાંકન, લાઇસન્સિંગ, ટેક્નોલોજી હસ્તાંતરણ અને ઉદ્યોગો સાથે ભાગીદારીમાં પણ મદદ કરશે. CSIR-CSMCRIને આ પ્રોજેક્ટના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક ભાગીદાર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યું છે. આ સંસ્થાને દરિયાઈ શેવાળ બાયોટેક્નોલોજી, દરિયાઈ જૈવિક ઉત્પાદનો, ખારી જમીનમાં ખેતી, બાયોપ્રોસેસિંગ અને ટેક્નોલોજી હસ્તાંતરણનો વ્યાપક અનુભવ છે.
માઇક્રોએલ્ગી બાયોરિફાઇનરી સ્થાપવાનો પણ પ્રસ્તાવ
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ ભાવનગરમાં CSIR-CSMCRI સાથે સંકળાયેલા મીઠાના ઉત્પાદન ક્ષેત્રોમાં માઇક્રોએલ્ગી બાયોરિફાઇનરી સ્થાપવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે. સીવીડ મિશન હેઠળ દરિયાકાંઠાના યુવાનો, દરિયાઈ શેવાળના ઉત્પાદકો, માછીમાર સમુદાયો, મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકો, MSME, ઉદ્યોગસાહસિકો, વિદ્યાર્થીઓ અને ઉદ્યોગ નિષ્ણાતો માટે ક્ષમતા વિકાસ કાર્યક્રમો પણ ચલાવવામાં આવશે. આ તાલીમ કાર્યક્રમોમાં દરિયાઈ શેવાળની ખેતી, જળચર ખેતી, મરીન બાયોટેક્નોલોજી, જીનોમિક્સ, બાયોઇન્ફોર્મેટિક્સ, દરિયાઈ નિદાન, કુદરતી ઉત્પાદનો, બાયોપ્રોસેસિંગ, પર્યાવરણીય દેખરેખ, ઉદ્યોગસાહસિકતા, બૌદ્ધિક સંપદા અને ટેક્નોલોજીના વ્યાપારીકરણ જેવા વિષયોનો સમાવેશ થશે.
પર્યાવરણીય દેખરેખ, જૈવવિવિધતાનું મૂલ્યાંકન અને પર્યાવરણીય અસરનું મૂલ્યાંકન પણ આ પ્રોજેક્ટનો ભાગ બનાવવામાં આવશે. આ સાથે દરિયાઈ આનુવંશિક સંસાધનોના જવાબદાર ઉપયોગ પર પણ ભાર મૂકવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટમાં બ્લૂ કાર્બન અને આબોહવા પરિવર્તનને અનુકૂળ દરિયાકાંઠાના વિકાસ પર સંશોધન કરવાની પણ યોજના છે, જેમાં દરિયાઈ શેવાળ અને દરિયાકાંઠાના પરિસ્થિતિતંત્રની દેખરેખનો સમાવેશ થશે. આ કોરિડોર ગુજરાતના બાયોટેક્નોલોજી માળખા, બાયોઇ3 નીતિ, ભારતની બ્લૂ ઇકોનોમીની પ્રાથમિકતાઓ અને “વિકસિત ભારત 2047”ના દૃષ્ટિકોણને અનુરૂપ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે.
