Gujarat Rain: ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી વરસી રહેલા અતિભારે વરસાદે ખાસ કરીને દક્ષિણ ગુજરાત અને અમદાવાદમાં જનજીવનને ગંભીર રીતે અસર કરી છે. દક્ષિણ ગુજરાતમાં અનેક વિસ્તારોમાં પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે, જ્યારે અમદાવાદમાં થોડા કલાકોના ભારે વરસાદે શહેરની ડ્રેનેજ વ્યવસ્થા, શહેરી આયોજન અને વરસાદી પાણીના નિકાલ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ દરમિયાન રાજ્ય સરકાર, સ્થાનિક તંત્ર અને રાહત એજન્સીઓ સક્રિય જોવા મળી રહી છે.
દક્ષિણ ગુજરાતમાં મેઘતાંડવ, અનેક વિસ્તારોમાં પૂર જેવી સ્થિતિ
દક્ષિણ ગુજરાતમાં પડેલા અતિભારે વરસાદના કારણે વલસાડ, નવસારી, બારડોલી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત બની ગયું છે. અનેક વિસ્તારોમાં રહેણાંક મકાનોમાં પાણી ઘૂસી ગયા છે, જ્યારે માર્ગો પાણીમાં ગરકાવ થતાં વાહનવ્યવહાર સંપૂર્ણ રીતે પ્રભાવિત થયો છે.
તાજેતરમાં શરૂ કરાયેલા નેશનલ હાઈવેના કેટલાક ભાગો પણ પાણી ભરાતા બંધ કરવાની ફરજ પડી હતી. મુંબઈને જોડતા માર્ગો પર ટ્રાફિક અટકી ગયો અને સુરતથી વલસાડ તરફ જવું મુશ્કેલ બન્યું. સ્થાનિક વિસ્તારોમાં અનેક પરિવારોને પોતાના ઘરો છોડવાની ફરજ પડી, જ્યારે ખેતી, વેપાર અને દૈનિક જીવન પર પણ ભારે અસર જોવા મળી.
કપરાડામાં ઐતિહાસિક વરસાદ
વલસાડ જિલ્લાના કપરાડા વિસ્તારમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં આશરે 40 થી 42 ઇંચ જેટલો વરસાદ નોંધાયો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. કપરાડા વિસ્તાર સામાન્ય રીતે ગુજરાતના સૌથી વધુ વરસાદ ધરાવતા વિસ્તારોમાં ગણાય છે, પરંતુ આ વખતે નોંધાયેલ વરસાદે તમામ અંદાજોને પાછળ છોડી દીધા. ભારે વરસાદને કારણે અનેક નદીઓમાં પાણીનો પ્રવાહ વધ્યો અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ.
રાજ્ય સરકાર અને તંત્ર સક્રિય
ભારે વરસાદ બાદ મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે પરિસ્થિતિની સતત સમીક્ષા કરી. મુખ્ય સચિવ સહિતના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સતત મોનિટરિંગમાં જોડાયા. ઉપમુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ નવસારી સહિતના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની મુલાકાત લઈને અધિકારીઓ સાથે રાહત અને બચાવ કામગીરીની સમીક્ષા કરી. એનડીઆરએફ અને એસડીઆરએફની વધારાની ટીમો તેમજ હેલિકોપ્ટરની મદદથી બચાવ કામગીરીને વધુ મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો હાથ ધરાયા.
અમદાવાદમાં થોડા કલાકના વરસાદે શહેરને રોકી દીધું
અમદાવાદમાં વરસાદનું પ્રમાણ દક્ષિણ ગુજરાત જેટલું ન હોવા છતાં, શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં પાણી ભરાતા સામાન્ય જનજીવન સંપૂર્ણ રીતે પ્રભાવિત બન્યું. એસ.જી. હાઈવે સહિતના મુખ્ય માર્ગો પર કલાકો સુધી ટ્રાફિક જામ રહ્યો. ઓફિસ જતાં લોકો ત્રણથી ચાર કલાક મોડા પહોંચ્યા. અનેક સોસાયટીઓમાં પાણી ભરાતા લોકો પોતાના ઘરની બહાર પણ નીકળી શક્યા નહોતા. કેટલાક વિસ્તારોમાં કરોડો રૂપિયાના બંગલાઓ અને રહેણાંક વિસ્તારોમાં પણ વરસાદી પાણી ઘૂસી ગયા હતા.
પ્રશ્નોના કેન્દ્રમાં ડ્રેનેજ સિસ્ટમ
અમદાવાદમાં વરસાદી પાણી ભરાવાનું મુખ્ય કારણ શહેરની વરસાદી પાણીના નિકાલની મર્યાદિત ક્ષમતા હોવાનું માનવામાં આવે છે. શહેરમાં મોટા પ્રમાણમાં કોંક્રિટના રસ્તા અને બાંધકામ થવાના કારણે વરસાદી પાણી જમીનમાં ઉતરી શકતું નથી. પરિણામે મોટાભાગનું પાણી સીધું સ્ટોર્મ વોટર ડ્રેનેજમાં પહોંચે છે.
નિષ્ણાતોના મત મુજબ શહેરમાં:
- કુદરતી પાણીના માર્ગો સંકોચાયા છે.
- તળાવો અને વેટલેન્ડ્સનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે.
- વરસાદી પાણી સંગ્રહની વ્યવસ્થા મર્યાદિત છે.
- સ્ટોર્મ વોટર ડ્રેનેજની ક્ષમતા વર્તમાન જરૂરિયાત કરતાં ઓછી છે.
આ તમામ કારણો મળીને ભારે વરસાદ દરમિયાન પાણી ભરાવાની સમસ્યાને ગંભીર બનાવે છે.
ભૂવા પડવાનું જોખમ કેમ વધે છે?
ભારે વરસાદ પછી શહેરમાં રોડ ધસી પડવાની ઘટનાઓ પણ વધી શકે છે.
તેના મુખ્ય કારણોમાં સામેલ છે:
- જૂની પાણી અને ગટરની લાઈનોમાં લીકેજ
- જમીન નીચેની રેતી ધોવાઈ જવી
- સતત ખોદકામ બાદ યોગ્ય બેકફિલિંગ ન થવું
- જૂની અને જર્જરિત પાઈપલાઈન
આવા સંજોગોમાં ભારે વાહનો પસાર થતાં રસ્તા અચાનક ધસી પડવાની શક્યતા વધી જાય છે.
વિશ્વના શહેરોએ કેવી રીતે શોધ્યો ઉકેલ?
વિશ્વના અનેક શહેરોએ ભારે વરસાદ સામે આધુનિક વ્યવસ્થાઓ ઉભી કરી છે.
સિંગાપુર
સિંગાપુરમાં વરસાદી પાણી વિશાળ રિઝર્વોયરમાં એકત્રિત કરવામાં આવે છે. શહેરના મોટા ભાગનું વરસાદી પાણી શુદ્ધ કરીને ફરી ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.
ટોક્યો
જાપાનની રાજધાની ટોક્યોમાં શહેરની નીચે વિશાળ ભૂગર્ભ ફ્લડ ટનલ બનાવવામાં આવી છે. ભારે વરસાદ દરમિયાન વધારાનું પાણી આ ટનલમાં વાળી દેવામાં આવે છે અને પછી નિયંત્રિત રીતે નદીઓમાં છોડવામાં આવે છે.
નેધરલેન્ડ્સ અને ચીન
રોટરડેમ સહિતના શહેરોમાં ‘સ્પોન્જ સિટી’ જેવી કલ્પનાઓ પર કામ થયું છે, જેમાં વરસાદી પાણી જમીનમાં ઉતરે તેવી વ્યવસ્થાઓ વિકસાવવામાં આવી છે.
ગાંધીનગર અને અમદાવાદ વચ્ચેનો તફાવત
એક જ દિવસે ગાંધીનગરમાં પણ સારો વરસાદ પડ્યો, છતાં અમદાવાદ જેવી ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ નહીં. શહેરી આયોજનના નિષ્ણાતો ગાંધીનગરને વધુ આયોજનબદ્ધ શહેર ગણાવે છે, જ્યાં સેક્ટર આધારિત વિકાસ, ખુલ્લી જગ્યાઓ અને વરસાદી પાણીના નિકાલની વ્યવસ્થા વધુ સુવ્યવસ્થિત માનવામાં આવે છે.
વરસાદી પાણીનું સંચય કેમ જરૂરી?
વિશેષજ્ઞોના મતે શહેરોમાં વરસાદી પાણીનો યોગ્ય ઉપયોગ થતો નથી.
- વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ મર્યાદિત છે.
- ભૂગર્ભ જળનું રિચાર્જ ઓછું થાય છે.
- નર્મદા જેવા બહારના સ્ત્રોતો પર વધુ નિર્ભરતા વધી રહી છે.
- અનેક વિસ્તારોમાં બોરનું પાણી ક્ષારયુક્ત અને પીવા અયોગ્ય બની રહ્યું છે.
આથી વરસાદી પાણીના સંગ્રહ અને રિચાર્જની વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
નાગરિકોમાં અસંતોષ
ભારે વરસાદ બાદ અનેક નાગરિકોએ સોશિયલ મીડિયા અને મીડિયાના માધ્યમથી પોતાની મુશ્કેલીઓ વ્યક્ત કરી.
લોકોએ જણાવ્યું કે:
- થોડા જ સમયમાં માર્ગો પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયા.
- સ્કૂલમાંથી બાળકોને ઘરે લાવવામાં મુશ્કેલી પડી.
- બેઝમેન્ટ અને દુકાનોમાં પાણી ઘૂસી ગયું.
- પ્રથમ જ ભારે વરસાદમાં ડ્રેનેજ વ્યવસ્થાની ખામીઓ સામે આવી ગઈ.
કેટલાક નાગરિકોએ પ્રી-મોન્સૂન કામગીરી અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા, જ્યારે કેટલાકે પાણી ઝડપથી ઉતરી જવાની બાબતને તંત્રની કામગીરી સાથે પણ જોડીને જોવાનો પ્રયાસ કર્યો.
હવામાન વિભાગની ચેતવણી
હવામાન નિષ્ણાતોએ આગામી 48થી 72 કલાક દરમિયાન મધ્ય ગુજરાત અને ઉત્તર ગુજરાતમાં પણ ભારે વરસાદની શક્યતા વ્યક્ત કરી છે. અમદાવાદ, ગાંધીનગર, વડોદરા, અરવલ્લી, સાબરકાંઠા, પાટણ, મહેસાણા, આણંદ અને ખેડા સહિતના વિસ્તારોમાં નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને સાવચેત રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. રાહત એજન્સીઓને પહેલેથી જ તૈયાર રહેવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
