India China Relations: કોંગ્રેસ સાંસદ શશિ થરૂરે ભારત-ચીન સંબંધોને લઈને મોટું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું છે કે, બંને દેશો વચ્ચેના ટકરાવથી વાતચીત તરફ આગળ વધવું આવકાર્ય છે, પરંતુ તેને સામાન્ય સંબંધોની વાપસી તરીકે માની શકાય નહીં. થરૂરે કહ્યું કે સરહદ પર તણાવ, વેપાર અસંતુલન અને વ્યૂહાત્મક અવિશ્વાસ હજુ પણ બંને દેશોના સંબંધો માટે સૌથી મોટા પડકારો છે. તેમણે બંને દેશોની વર્તમાન સ્થિતિને રમૂજી અંદાજમાં સમજાવતા કહ્યું કે, જો હાથી ડ્રેગનના પગ પર પગ મૂકે તો તેને મામૂલી નુકસાન થશે, પરંતુ ડ્રેગન આગ ઓકશે તો હાથીને બાળી શકે છે.
- એક્સ પર પણ પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો
- ‘ગલવાન પછી રાજકીય વિશ્વાસ ઝડપથી ઘટ્યો’
- ચીન પર આર્થિક નિર્ભરતાને વ્યૂહાત્મક નબળાઈ ગણાવી
- ‘ચીન તાકાતનું સન્માન કરે છે, નબળાઈનો લાભ લે છે’
- વેપાર ખાધ પર થરૂરની ચેતવણી
- ‘ભારતે કોઈ એક જૂથ તરફ ઝૂકવાની જરૂર નથી’
- ‘સ્પર્ધાને સંઘર્ષમાં બદલવા ન દો’
- ‘હાથી અને ડ્રેગન હજુ સાથે નૃત્ય કરવા તૈયાર નથી’
કોંગ્રેસ સાંસદ શશિ થરૂરની આ ટિપ્પણી સોમવારે રાજદ્વારી અને પૂર્વ રાજદૂત સુરેન્દ્ર કુમારના પુસ્તક ‘Is It Time for the Indian Elephant to Dance with the Chinese Dragon?’ના વિમોચન દરમિયાન આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે ભારત-ચીન સંબંધો એટલા મહત્વપૂર્ણ અને જટિલ છે કે તેમના માટે કોઈ એક સરળ જવાબ અથવા કૃત્રિમ સહમતીની કોઈ શક્યતા નથી.
એક્સ પર પણ પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો
શશિ થરૂરે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર પણ પોતાના ભાષણ વિશે લખ્યું કે તેમનું સંબોધન ભારત-ચીન સંબંધોમાં આવેલા સાવચેત પરિવર્તન અને ટકરાવથી વાતચીત તરફ આગળ વધવા પર કેન્દ્રિત હતું. તેમણે કહ્યું કે અસ્થિર સરહદ, વેપાર અસંતુલન અને સતત રહેલો વ્યૂહાત્મક અવિશ્વાસ આપણને યાદ અપાવે છે કે વાસ્તવિક કસોટી શિખર સંમેલનોના પ્રતીકાત્મક સંદેશોમાં નહીં, પરંતુ સતત અને નક્કર સહયોગમાં છે.
My speech on India-China relations at the launch of @AmbKSurendra (Kumar) ’s compilation of essays on the theme “Is it Time for the Indian Elephant to Dance with the Chinese Dragon?” reflected on the cautious thaw in India-China relations and the welcome shift from confrontation…
— Shashi Tharoor (@ShashiTharoor) August 17, 2026
‘ગલવાન પછી રાજકીય વિશ્વાસ ઝડપથી ઘટ્યો’
થરૂરે પોતાના સંબોધનમાં કહ્યું કે, 2020ના ગલવાન સંઘર્ષ બાદ બંને દેશો વચ્ચેનો રાજકીય વિશ્વાસ ઘણો નબળો થયો છે. તેમણે કહ્યું કે 2024માં ડિસએન્ગેજમેન્ટ બાદ ઉચ્ચસ્તરીય સંપર્ક ધીમે ધીમે ફરી શરૂ થયા છે, પરંતુ ડિસએન્ગેજમેન્ટને સામાન્યકરણ માની શકાય નહીં. સરહદ પર હજુ પણ મોટી સંખ્યામાં સૈનિકો તૈનાત છે અને ગલવાન પહેલાંની સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે પુનઃસ્થાપિત થઈ નથી.
કોંગ્રેસ સાંસદે ચીનની સરહદ નીતિ પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે પાછલા વર્ષોમાં પેંગોંગ, ચુમાર, ડોકલામ અને ગલવાન જેવી ઘટનાઓએ ભારત-ચીન સંબંધો પર ઊંડી અસર કરી છે. તેમના અનુસાર, સરહદ વિવાદને વ્યાપક દ્વિપક્ષીય સંબંધોથી હંમેશાં અલગ રાખીને જોઈ શકાય નહીં.
ચીન પર આર્થિક નિર્ભરતાને વ્યૂહાત્મક નબળાઈ ગણાવી
થરૂરે ભારત અને ચીન વચ્ચે વધતા વેપાર અસંતુલન અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમણે કહ્યું કે આર્થિક પરસ્પર નિર્ભરતા ત્યારે વ્યૂહાત્મક નબળાઈ બની શકે છે, જ્યારે નિર્ભરતા મુખ્યત્વે એક જ દિશામાં હોય. તેમણે સ્થાનિક મેન્યુફેક્ચરિંગ મજબૂત કરવાની અને સપ્લાય ચેઇનમાં વૈવિધ્ય લાવવાની જરૂરિયાત જણાવી. ઉદાહરણ આપતાં તેમણે કહ્યું કે ભારત જેનરિક દવાઓનો મોટો નિકાસકાર છે, પરંતુ દવા ઉદ્યોગ માટે જરૂરી APIનો મોટો હિસ્સો ચીનમાંથી આવે છે.
‘ચીન તાકાતનું સન્માન કરે છે, નબળાઈનો લાભ લે છે’
શશિ થરૂરે કહ્યું, મારા કેટલાક વેપારી મિત્રોનો તર્ક છે કે જો ભારત પોતાની આર્થિક સુરક્ષાને થોડી ઢીલી કરે તો ચીન પણ બદલામાં ભૂરાજકીય સદ્ભાવ દર્શાવશે. પરંતુ મારી પાસે આ વાત સાથે સહમત થવાનું કોઈ કારણ નથી. બેઇજિંગ નવી દિલ્હીને સમાન ભાગીદાર માનતું નથી અને ન તો તે ઇચ્છે છે કે ભારત તેના સમકક્ષ બને.
તેમણે આગળ કહ્યું, પાછલા એક દાયકાથી વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા પર પોતાની કાર્યવાહીઓ ઉપરાંત ચીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં પોતાના વીટોનો ઉપયોગ પાકિસ્તાન સ્થિત આતંકવાદી સંગઠનોને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો અને નિંદાથી બચાવવા માટે પણ કર્યો છે. તેણે સુરક્ષા પરિષદની કાયમી સભ્યતા માટે ભારતની યોગ્ય આકાંક્ષા અને ન્યુક્લિયર સપ્લાયર્સ ગ્રુપની સભ્યતા માટેના પ્રયાસોને પણ અટકાવ્યા છે.
વેપાર ખાધ પર થરૂરની ચેતવણી
થરૂરે કહ્યું, જો ભારત સરહદ વિવાદના કોઈ મૂળભૂત ઉકેલ અથવા બેઇજિંગના શત્રુતાપૂર્ણ વર્તનને રોક્યા વિના ચીની મૂડી, રોકાણ અને બજાર પહોંચ માટે પોતાના દરવાજા સંપૂર્ણપણે ખોલી દે છે, તો તે અસરકારક રીતે પોતાની આસપાસ બનાવવામાં આવી રહેલા ઘેરાવને સબસિડી આપશે. ચીની કંપનીઓ અને અર્થવ્યવસ્થામાં અબજો ડોલર નાખીને ભારત એક ગ્રાહક બજાર તરીકે પોતાની વેપારી અસમાનતાને વધુ વધારશે. હાલમાં ચીન સાથે આપણી વેપાર ખાધ 100 અબજ ડોલરથી વધુ છે. તેનાથી પણ ખતરનાક વાત એ હશે કે તે બેઇજિંગને ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા પર આર્થિક કિલ સ્વિચ આપશે.
તેમણે કહ્યું, ઘણા સમર્થકોનો તર્ક છે કે આર્થિક તણાવ ઘટાડવાથી કાયમી સરહદ નિર્ધારણનો માર્ગ ખૂલી શકે છે. વાસ્તવિકતા તેના બરાબર વિરુદ્ધ છે. ચીન તાકાતનું સન્માન કરે છે અને નબળાઈનો લાભ લે છે. જો ભારત પોતાનો આર્થિક પ્રભાવ છોડી દે અને સંકેત આપે કે તે લાંબા સમય સુધી ગતિરોધ જાળવી શકતું નથી, તો બેઇજિંગ એ નિષ્કર્ષ પર પહોંચશે કે અનેક મોરચે દબાણ બનાવવાની તેની વ્યૂહરચના સફળ થઈ રહી છે. ચીન માત્ર સમય ખરીદશે અને ભારતને ફરીથી આર્થિક રીતે નિર્ભર થવા દેશે. જ્યારે બેઇજિંગ અંતે કાયમી સરહદ ઉકેલ પર વાતચીત માટે તૈયાર થશે, ત્યારે તે સંપૂર્ણ પ્રભુત્વની સ્થિતિમાંથી શરતો નક્કી કરશે.
‘ભારતે કોઈ એક જૂથ તરફ ઝૂકવાની જરૂર નથી’
શશિ થરૂરે કહ્યું કે ભારતે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે કોઈ એક પક્ષ તરફ ઝૂકવાને બદલે પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા જાળવી રાખવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું, ભારતે એટલું આર્થિક રીતે મજબૂત, સૈન્ય રીતે તૈયાર અને રાજદ્વારી રીતે સક્ષમ હોવું જોઈએ કે ચીન સાથે જોડાણ તેની પસંદગી હોય, મજબૂરી નહીં.
કોંગ્રેસ સાંસદે પોતાના સંબોધનમાં આગળ કહ્યું, ‘આપણે કોઈ એક દિશામાં ઝૂકવાની જરૂર નથી, આપણે સીધા ચાલવાનું છે.’ ભારતે જ્યાં હિત મળે ત્યાં ચીન સાથે સહયોગ કરવો જોઈએ, જ્યાં હિત અલગ હોય ત્યાં સ્પર્ધા કરવી જોઈએ. સાથે જ જ્યાં સુરક્ષાને જોખમ હોય ત્યાં દૃઢતાથી તેનો સામનો કરવો જોઈએ.
‘સ્પર્ધાને સંઘર્ષમાં બદલવા ન દો’
શશિ થરૂરે ભારત-ચીન સંબંધો માટે ‘હિન્દી-ચીની ભાઈ-ભાઈ’ની જૂની ભાવનાને અવ્યવહારુ ગણાવી, પરંતુ કાયમી ટકરાવને પણ બંને દેશોના હિતમાં ન ગણાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે બંને દેશો પોતાના મતભેદો છતાં એવું માળખું તૈયાર કરી શકે છે, જેમાં સ્પર્ધા ટકરાવમાં ન બદલાય.
તેમણે ભારત-ચીન સંબંધોની તુલના કથકલીના બે કલાકારો સાથે કરી. તેમણે કહ્યું કે બંને કલાકારો માટે એકબીજા પર વિશ્વાસ કરવો જરૂરી નથી, પરંતુ તેમણે એકબીજાની ગતિવિધિઓ અને મંચની મર્યાદાઓ સમજવી જરૂરી છે, જેથી સ્પર્ધા ટકરાવમાં ન બદલાય.
‘હાથી અને ડ્રેગન હજુ સાથે નૃત્ય કરવા તૈયાર નથી’
થરૂરે પુસ્તકના શીર્ષકનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે તેમને લાગતું નથી કે ભારતીય હાથી અને ચીની ડ્રેગન હજુ સાથે નૃત્ય કરવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે. તેનું કારણ તેમણે સરહદ પર અધૂરા વિવાદ, પરસ્પર અવિશ્વાસ અને બંને દેશો વચ્ચેનું મોટું આર્થિક-સૈન્ય અસંતુલન ગણાવ્યું.
પોતાના ભાષણમાં થરૂરે રમૂજી અંદાજમાં કહ્યું કે, જો હાથી ડ્રેગનના પગ પર પગ મૂકે તો તે વધુમાં વધુ મામૂલી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, પરંતુ જો ડ્રેગન આગ ઓકે તો તે હાથીને બાળી શકે છે. તેમણે અંતમાં કહ્યું કે ભારત અને ચીન પોતાની ભૌગોલિક સ્થિતિ પસંદ કરી શકતા નથી, પરંતુ પોતાની કોરિયોગ્રાફી ચોક્કસ પસંદ કરી શકે છે. એટલે બંને દેશોએ પોતાના મતભેદો છતાં એવી વ્યવસ્થા બનાવવી પડશે જેથી સંબંધો ટકરાવ તરફ ન જાય.
