Nipun Gujarat Survey: ગુજરાત સરકારે રાજ્યના પ્રાથમિક શિક્ષણ માળખાને વધુ મજબૂત બનાવવા અને બાળકોમાં પાયાની સાક્ષરતા તથા સંખ્યાજ્ઞાન (FLN)ના વિકાસ માટે એક વ્યાપક અભિયાન શરૂ કર્યું છે.
‘નિપુણ ગુજરાત’ કાર્યક્રમ હેઠળ રાજ્યભરની સરકારી શાળાઓમાં બાલવાટિકાથી લઈને ધોરણ 5 સુધીના તમામ વિદ્યાર્થીઓની વાસ્તવિક શૈક્ષણિક ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે એક વિશેષ સર્વે હાથ ધરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ મહત્ત્વાકાંક્ષી પગલા અંગે રાજ્યની શિક્ષણમંત્રી રીવાબા જાડેજાએ વિસ્તૃત માહિતી આપી છે.
શિક્ષકો દ્વારા મૂલ્યાંકન અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ
શિક્ષણમંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, આ સર્વેના પ્રથમ તબક્કાનું કાર્ય સંબંધિત શાળાના શિક્ષકો અને આચાર્યો દ્વારા જ સીધા રીતે પૂર્ણ કરવામાં આવશે.
સમગ્ર પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા જળવાઈ રહે તે માટે વિદ્યા સમીક્ષા કેન્દ્ર (VSK) દ્વારા તેનું ડિજિટલ રીતે રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ કરવામાં આવશે અને દરેક બાળકનો ડેટા સીધો એપ અને પોર્ટલ પર નોંધવામાં આવશે.
આ ઉપરાંત, એકત્રિત કરાયેલા ડેટાની ચોકસાઈને પ્રમાણિત કરવા માટે સર્વેના એક અઠવાડિયા બાદ એક સ્વતંત્ર થર્ડ પાર્ટી દ્વારા પણ વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. આ ડેટા વેરિફિકેશનનો મુખ્ય હેતુ શિક્ષકો પર અવિશ્વાસ દર્શાવવાનો નથી, પરંતુ રાજ્ય સ્તરે યોગ્ય અને ચોક્કસ નીતિઓ તથા સંસાધનોનું યોગ્ય ફાળવણી કરવાનું છે.
નબળા વિદ્યાર્થીઓ માટે તૈયાર થશે વિશેષ ‘રેમેડિયલ એક્શન પ્લાન’
આ સર્વે માત્ર ઔપચારિક અહેવાલ તૈયાર કરવા સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. મૂલ્યાંકનના પરિણામોનું વિશ્લેષણ કર્યા બાદ જે બાળકોનું શૈક્ષણિક સ્તર તેમની ઉંમર અથવા ધોરણને અનુરૂપ નહીં હોવાનું સામે આવશે, તેમના માટે રાજ્ય, જિલ્લા, શાળા અને વ્યક્તિગત સ્તરે વિશેષ ‘રેમેડિયલ એક્શન પ્લાન’ (ઉપચારાત્મક શિક્ષણ) તૈયાર કરવામાં આવશે.
રીવાબા જાડેજાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રક્રિયાનો હેતુ શિક્ષકોનું મૂલ્યાંકન કરવાનો નથી, પરંતુ નેશનલ એજ્યુકેશન પોલિસી (NEP 2020)ના લક્ષ્યોને અનુરૂપ બાળકોના વાસ્તવિક ‘લર્નિંગ આઉટકમ્સ’ (શૈક્ષણિક પરિણામો)ની ઓળખ કરવાનો છે.
શૂન્ય ગેરહાજરી અને સામૂહિક ભાગીદારી પર ભાર
આ અભિયાન હેઠળ શત-પ્રતિશત બાળકોની શૈક્ષણિક પ્રગતિનું મોનિટરિંગ ચાઇલ્ડ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ (CTS) અને U-DISE દ્વારા કરવામાં આવશે. સર્વેના દિવસે ગેરહાજર રહેનારા વિદ્યાર્થીઓ માટે અલગથી પૂરક મૂલ્યાંકનની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
સરકારનો અભિગમ કોઈપણ ખામી માટે દોષારોપણ કરવાનો નહીં, પરંતુ વાલીઓ, શિક્ષકો અને પ્રશાસન સાથે મળીને સુધારાત્મક વાતાવરણ તૈયાર કરવાનો છે.
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતી શાળાઓને ‘નિપુણ સ્કૂલ’નો ખિતાબ આપવામાં આવશે, જ્યારે નબળું પ્રદર્શન કરનારા વિસ્તારો માટે વિશેષ વ્યૂહરચના તૈયાર કરવામાં આવશે.
શિક્ષકોનો વધુ સમય શિક્ષણકાર્યમાં વપરાઈ શકે તે માટે તેમના બિન-શૈક્ષણિક દાયિત્વોને ડિજિટલ બનાવીને ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ગુજરાત સરકારનું સ્પષ્ટ લક્ષ્ય છે કે શૈક્ષણિક વર્ષ 2026-27 સુધીમાં રાજ્યના તમામ પ્રાથમિક વિદ્યાર્થીઓ પાયાની સાક્ષરતા અને ગણિતીય કુશળતા પ્રાપ્ત કરી લે.
આ તળિયાના સ્તરના સર્વે દ્વારા આવનારા સમયમાં પ્રાથમિક શિક્ષણની ગુણવત્તામાં મોટો અને સકારાત્મક સુધારો થવાની સંપૂર્ણ આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
