Gastrointestinal Stromal Tumor: કેન્સર વિશ્વભરમાં ઝડપથી વધતી ગંભીર અને જીવલેણ બીમારી છે, જેનું જોખમ તમામ ઉંમરના લોકોમાં ઝડપથી વધી રહ્યું છે. થોડા દાયકાઓ પહેલા કેન્સરને ઉંમર વધવાની સાથે અથવા વૃદ્ધોને થતી બીમારી તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું, જોકે હવે બાળકો પણ ઝડપથી આની ઝપેટમાં આવી રહ્યા છે. દર વર્ષે એકલા ભારતમાં ૫૦ હજાર બાળકો કેન્સરનો શિકાર બની રહ્યા છે, બાળકોમાં કેટલાક ખાસ પ્રકારના કેન્સરના કિસ્સાઓ વધુ રિપોર્ટ કરવામાં આવી રહ્યા છે.
વૈશ્વિક આરોગ્ય સંસ્થાઓના અહેવાલો દર્શાવે છે કે દર વર્ષે કેન્સરના નવા કેસોમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. ખરાબ જીવનશૈલી, પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ, ખાનપાનની ખોટી આદતો અને સમયસર રોગની ઓળખ ન થવી કેન્સરના જોખમને વધારી રહી છે. ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોમાં સ્થિતિ વધુ ચિંતાજનક છે, કારણ કે અહીં મોટી વસ્તી સમયસર સ્ક્રીનિંગ અને સારવાર સુધી પહોંચી શકતી નથી.
લંગ્સ-બ્રેસ્ટ, સર્વાઈકલ અને ઓવેરિયન જેવા કેન્સર વિશે આપણે બધા અવારનવાર સાંભળતા-વાંચતા રહીએ છીએ. નિષ્ણાતોની ટીમ કહે છે કે, કેટલાક પ્રકારના કેન્સર ઘણા દુર્લભ હોય છે જેની ચર્ચા ઓછી થાય છે. ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમર (GIST) એવું જ કેન્સર છે જેના જોખમો વિશે તમામ લોકોએ એલર્ટ રહેવું જોઈએ.
ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમરના કિસ્સાઓ
ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમર એક દુર્લભ પરંતુ ગંભીર પ્રકારનું કેન્સર છે, તે પાચનતંત્રમાં વિકસે છે. આ કેન્સર સામાન્ય રીતે પેટ અને નાના આંતરડામાં થાય છે. જોકે કેટલાક કિસ્સાઓમાં તે અન્નનળી, મોટા આંતરડા કે મળાશયમાં પણ હોઈ શકે છે. ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમરના કિસ્સાઓ ખૂબ ઓછા હોય છે અને આ મોટેભાગે ધીમે ધીમે વધતું કેન્સર છે. જેનેટિક મ્યુટેશનને આ કેન્સરનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે.
GIST કેન્સરવાળા ટ્યુમર હોય છે. આ એક પ્રકારના સોફ્ટ ટિશ્યુ સાર્કોમા હોય છે.
ટ્યુમર સામાન્ય રીતે તમારા પેટ અથવા નાના આંતરડામાં તમારા ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ ટ્રેક્ટમાં બને છે.
કેટલાક ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમર એક ઇંચ કરતા પણ નાના હોઈ શકે છે. આ પ્રકારના ટ્યુમરના સામાન્ય રીતે કોઈ લક્ષણો હોતા નથી.
ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમરની શું ઓળખ છે?
ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમર અને તેના કેન્સરમાં દરેક વખતે લક્ષણો હોય તે જરૂરી નથી. ઘણીવાર લોકોને આની જાણ ત્યારે થાય છે જ્યારે તેઓ અન્ય કોઈ કારણસર ટેસ્ટ કે સર્જરી કરાવે છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે, પેટ સંબંધિત કેટલાક લક્ષણો વિશે તમામ લોકોએ ગંભીરતાથી ધ્યાન આપતા રહેવું જોઈએ જેથી સમય રહેતા તેની ઓળખ થઈ શકે.
અવારનવાર પેટમાં દુખાવો રહેવો અથવા શૌચની સાથે લોહી આવવું.
અવારનવાર કબજિયાત અને થાકની સમસ્યા રહેવી.
પ્રયાસ કર્યા વગર વજન ઓછું થવું.
ભૂખ ન લાગવી કે ખાવાની ઈચ્છા ન થવી.
ઉલટીની સાથે લોહી આવવાની સમસ્યા થવી.
શું છે આ કેન્સરનું કારણ?
ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમરવાળા કેન્સરનું સૌથી મોટું કારણ જેનેટિક મ્યુટેશન માનવામાં આવે છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં KIT અથવા PDGFRA જીનમાં ફેરફારને કારણે કોષો અનિયંત્રિત રીતે વધવા લાગે છે અને ટ્યુમરનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે. આ મ્યુટેશન સામાન્ય રીતે જન્મ સમયે હોતું નથી, તે પાછળના દિવસોમાં વિકસી શકે છે. તેથી મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તેને વંશપરંપરાગત કેન્સર માનવામાં આવતું નથી.
GIST કેન્સરનું જોખમ સામાન્ય રીતે ૪૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોમાં વધુ જોવા મળે છે.
પુરુષો અને મહિલાઓ બંનેમાં તેનું જોખમ લગભગ સમાન હોય છે.
કેટલાક દુર્લભ જેનેટિક સિન્ડ્રોમ, જેમ કે ન્યુરોફાઈબ્રોમેટોસિસ ટાઈપ-૧ થી પીડાતા લોકોમાં ટ્યુમર અને કેન્સર થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
આ સિવાય જે લોકોમાં પહેલા કોઈ પ્રકારનું ટ્યુમર રહ્યું હોય અથવા જેમની ઇમ્યુન સિસ્ટમ નબળી હોય, તેમનામાં પણ જોખમ વધુ હોઈ શકે છે.
ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમરથી બચવા શું કરવું?
આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે, ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમરને સામાન્ય રીતે રોકી શકાતું નથી કારણ કે તે પર્યાવરણીય કે લાઈફસ્ટાઈલ ફેક્ટર્સને બદલે જેનેટિક મ્યુટેશનને કારણે થાય છે.
અત્યાર સુધી આનાથી બચવા માટે કોઈ ચોક્કસ રસ્તો શોધી શકાયો નથી. આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે, હેલ્ધી લાઈફસ્ટાઈલ જેમ કે પૌષ્ટિક આહાર, વ્યાયામ અને ધૂમ્રપાનથી અંતર જાળવવું તમારા કેન્સરના જોખમોને ઘટાડવામાં અને ઇમ્યુનિટી વધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
