Allergy & Cough Guide: ખાંસીને અવારનવાર શરદી-જુકામ કે ઇન્ફેક્શન સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે, પરંતુ સતત રહેતી ખાંસીનું એક મોટું કારણ એલર્જી પણ હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે એલર્જીથી થતી ખાંસી ત્યારે થાય છે જ્યારે શરીરની ઇમ્યુન સિસ્ટમ (રોગપ્રતિકારક શક્તિ) ધૂળ, પરાગ રજ અથવા પાલતુ પ્રાણીઓના વાળ જેવી સામાન્ય વસ્તુઓ પર જરૂર કરતા વધારે પ્રતિક્રિયા આપે છે. આનાથી શ્વસનતંત્રમાં સોજો અને બળતરા થાય છે, જે સતત ખાંસીનું કારણ બને છે.
એલર્જીથી ખાંસી કેમ થાય છે?
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પ્રદૂષણ, ધૂળ, ધુમાડો અને પરાગ રજ જેવા એલર્જન્સના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે શરીરની ઇમ્યુન સિસ્ટમ તેને નુકસાનકારક સમજીને પ્રતિક્રિયા આપે છે. આ દરમિયાન ‘હિસ્ટામાઈન’ જેવા કેમિકલ્સ રિલીઝ થાય છે, જેને કારણે નાક, ગળા અને શ્વાસની નળીઓમાં સોજો અને મ્યુકસ (કફ) વધી જાય છે.
પોસ્ટ-નેઝલ ડ્રિપથી થાય છે એલર્જીવાળી ખાંસી
એલર્જીથી થતી ખાંસીનું એક મુખ્ય કારણ ‘પોસ્ટ-નેઝલ ડ્રિપ’ છે. આમાં નાકમાંથી નીકળતો મ્યુકસ ગળાની પાછળ જમા થાય છે, જેનાથી ગળામાં બળતરા અને વારંવાર ખાંસીની સમસ્યા વધી જાય છે. આ ઉપરાંત એલર્જી અસ્થમાને પણ ટ્રિગર કરી શકે છે, જેનાથી શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ખાંસી બંને વધી જાય છે.
એલર્જીવાળી ખાંસીના મુખ્ય લક્ષણો
એલર્જીથી થતી ખાંસીના લક્ષણો સામાન્ય ખાંસી કરતા થોડા અલગ હોય છે, જેમ કે:
સૂકી અને સતત બની રહેતી ખાંસી
ગળામાં ખંજવાળ, ખરાશ કે બળતરા
વારંવાર છીંક આવવી
નાક વહેવું અથવા બંધ થઈ જવું
આંખોમાં પાણી આવવું કે ખંજવાળ આવવી
ખાંસીનું રાત્રે અથવા સવારે વધારે વધવું
ખાંસીની સાથે તાવ ન હોવો
એલર્જીવાળી ખાંસીની ઓળખ કેવી રીતે કરવી?
એલર્જી અને ઇન્ફેક્શનને કારણે થતી ખાંસી વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. જો ખાંસી ઘણા અઠવાડિયા સુધી બની રહે, હવામાન બદલાતા કે ધૂળના સંપર્કમાં આવતા વધી જાય, પરિવારમાં પહેલાથી એલર્જી કે અસ્થમાનો ઇતિહાસ હોય અથવા એન્ટી-એલર્જિક દવાઓથી રાહત મળે, તો આ એલર્જીના સંકેત હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં એલર્જી ટેસ્ટ, ફેફસાંની તપાસ કે અન્ય જરૂરી ટેસ્ટ કરાવવા જોઈએ.
બચાવના ઉપાયો (લાઈફસ્ટાઈલ ફેરફાર)
ઘરને સાફ અને ધૂળ-મુક્ત રાખો.
બેડશીટ, ઓશીકા અને પડદાને નિયમિત ધોવા.
બહાર જતી વખતે માસ્ક પહેરવો.
પ્રદૂષણ અને ધુમાડાથી દૂરી બનાવો.
એર પ્યુરિફાયરનો ઉપયોગ કરો.
પૌષ્ટિક આહાર લો અને ઇમ્યુનિટી મજબૂત કરો.
ઈલાજ શું છે?
એલર્જીવાળી ખાંસીનો ઈલાજ તેના કારણને નિયંત્રિત કરવાનો હોય છે. ડૉક્ટરો દર્દીની સ્થિતિ મુજબ નેઝલ સ્પ્રે, ઇનહેલર (જો અસ્થમા હોય તો), એન્ટીહિસ્ટામાઈન દવાઓ વગેરેની સલાહ આપે છે. સૌથી મહત્વનું એ છે કે જે વસ્તુથી એલર્જી થતી હોય તેનાથી બચવું.
ક્યારે સાવધાન થવું? (ગંભીર સંકેતો)
જો નીચેના લક્ષણો દેખાય તો તરત તપાસ કરાવો:
ખાંસી ૨-૩ અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી રહે.
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે.
ખાંસીને કારણે ઊંઘમાં ખલેલ પહોંચે.
દવાઓથી આરામ ન મળે.
છાતીમાં દુખાવો કે નબળાઈ અનુભવાય.
નિષ્કર્ષ: એલર્જીવાળી ખાંસી એક સામાન્ય છતાં અવારનવાર નજરઅંદાજ કરવામાં આવતી સમસ્યા છે. સાચી ઓળખ અને સમયસર ઈલાજથી તમે આ સમસ્યામાંથી રાહત મેળવી શકો છો.
