Diwali Blood Sugar: દિવાળીનો તહેવાર હોય અને ઘરમાં લાડુ, કાજુ કતરી, ગુલાબજાંબુ અને જલેબી ન હોય એવું ભાગ્યે જ બને છે. તહેવાર દરમિયાન મીઠાઈ ખાવી એ ખુશીઓ વહેંચવાનો એક ભાગ છે, પરંતુ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે આ જ મીઠાશ ક્યારેક બ્લડ શુગર વધવાનું કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને ત્યારે, જ્યારે એકસાથે અનેક મીઠાઈઓ ખાઈ લેવામાં આવે, નિયમિત ભોજનનો સમય બદલાઈ જાય અથવા દવા લેવામાં બેદરકારી રાખવામાં આવે.
ધ્યાનમાં રાખવા જેવી વાત એ છે કે ડાયાબિટીસ હોવાનો અર્થ એવો નથી કે તમે દિવાળીમાં મીઠાઈ બિલકુલ ખાઈ શકતા નથી. યોગ્ય માત્રા, સંતુલિત ભોજન અને બ્લડ શુગરની નિયમિત તપાસ દ્વારા તહેવારનો આનંદ માણવાની સાથે પોતાની તબિયતનું ધ્યાન પણ રાખી શકાય છે. આગળ જાણીએ કે દિવાળીમાં બ્લડ શુગર શા માટે વધી શકે છે અને કઈ ભૂલોથી બચવું જરૂરી છે.
દિવાળીમાં વધુ મીઠાઈ ખાવાથી બ્લડ શુગર કેમ વધી શકે છે?
દિવાળીમાં બ્લડ શુગર વધવાનું સૌથી મોટું કારણ જરૂરિયાત કરતાં વધારે કાર્બોહાઇડ્રેટનું સેવન છે. લાડુ, બરફી, રસગુલ્લા અને ગુલાબજાંબુ જેવી મીઠાઈઓમાં ખાંડ ઉપરાંત મેંદો, દૂધ અને કાર્બોહાઇડ્રેટ ધરાવતી અન્ય સામગ્રી પણ હોઈ શકે છે. પાચન દરમિયાન કાર્બોહાઇડ્રેટ તૂટીને ગ્લુકોઝમાં ફેરવાય છે, જેના કારણે લોહીમાં શુગરનું પ્રમાણ વધે છે.
CDC અનુસાર, ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો પણ મર્યાદિત માત્રામાં ડેઝર્ટ ખાઈ શકે છે. આ માટે કાર્બોહાઇડ્રેટના પ્રમાણ પર ધ્યાન આપવું અને મીઠાઈનો નાનો ભાગ પસંદ કરવો ઉપયોગી છે. એટલે કે મીઠાઈ સંપૂર્ણપણે છોડી દેવાને બદલે તેની માત્રા અને બાકીના ભોજન સાથે તેનું સંતુલન સમજવું વધુ જરૂરી છે.
શું શુગર-ફ્રી મીઠાઈ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે?
બજારમાં મળતી શુગર-ફ્રી મીઠાઈઓને ઘણીવાર ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે વધુ સારો વિકલ્પ માનવામાં આવે છે. પરંતુ કોઈ ઉત્પાદન પર શુગર-ફ્રી લખેલું હોવાનો અર્થ એવો નથી કે તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ અથવા કેલરી બિલકુલ નથી. આવી મીઠાઈઓમાં ખાંડની જગ્યાએ અન્ય સ્વીટનરનો ઉપયોગ કરવામાં આવી શકે છે, જ્યારે તેમાં રહેલો મેંદો, દૂધ, સૂકો મેવો અને ચરબી પણ કુલ પોષક તત્ત્વોની રચનાને અસર કરે છે.
Mayo Clinic અનુસાર, તેથી શુગર-ફ્રી મીઠાઈ ખરીદતી વખતે માત્ર પેકેટની આગળ લખેલા દાવા પર ભરોસો ન કરવો. ન્યુટ્રિશનલ ફેક્ટ્સમાં કુલ કાર્બોહાઇડ્રેટ, કુલ ખાંડ અને સર્વિંગ સાઇઝ જરૂર તપાસો. તમે ખરેખર કેટલી માત્રામાં મીઠાઈ ખાઈ રહ્યા છો તેનું પણ ધ્યાન રાખો. આ ઉપરાંત, કૃત્રિમ સ્વીટનરના ઘટકો પણ બ્લડ શુગરને અસર કરી શકે છે. ઘરે તૈયાર કરવામાં આવતી મીઠાઈમાં ખાંડની જગ્યાએ અન્ય સ્વીટનરનો ઉપયોગ કરવાથી પણ તેની કુલ કેલરી અને કાર્બોહાઇડ્રેટ આપમેળે ઘટી જતાં નથી.
મીઠાઈની સાથે તળેલી વસ્તુઓ ખાવાથી શું અસર થઈ શકે છે?
દિવાળી દરમિયાન મીઠાઈની સાથે સમોસા, કચોરી, નમકીન, ભજિયાં અને બીજી તળેલી વસ્તુઓ ખાવી સામાન્ય બાબત છે. આ ખાદ્ય પદાર્થોમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ, ચરબી અને કેલરીનું પ્રમાણ વધારે હોઈ શકે છે. જો મીઠાઈ અને તળેલા નાસ્તા બંને મોટી માત્રામાં ખાવામાં આવે, તો કુલ કેલરી અને કાર્બોહાઇડ્રેટનું સેવન વધી જાય છે. નિયમિત રીતે આવું કરવાથી વજન અને લાંબા ગાળે ડાયાબિટીસના નિયંત્રણ પર પણ અસર પડી શકે છે.
NHS અનુસાર, વધુ ચરબીવાળો ખોરાક ક્યારેક કાર્બોહાઇડ્રેટના પાચન અને શોષણની પ્રક્રિયા ધીમી કરી શકે છે. તેના કારણે બ્લડ શુગર તરત જ ખૂબ ઝડપથી વધવાને બદલે થોડા કલાકો પછી વધી શકે છે અથવા લાંબા સમય સુધી ઊંચી રહી શકે છે. તેથી મીઠાઈ ખાધા પછી તરત જ બ્લડ શુગરનું પ્રમાણ સામાન્ય દેખાય તેનો અર્થ એવો નથી કે પછી પણ તે નિયંત્રણમાં રહેશે. આ અસર દરેક વ્યક્તિ અને ભોજન પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ દિવાળીમાં ખાવા-પીવામાં સંતુલન કેવી રીતે જાળવી રાખે?
દિવાળીમાં ખાવા-પીવામાં સંતુલન જાળવવા માટે મીઠાઈ સંપૂર્ણપણે છોડી દેવી જરૂરી નથી. કેટલીક સરળ આદતો અપનાવીને તહેવાર દરમિયાન બ્લડ શુગરને નિયંત્રિત રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
– મીઠાઈની માત્રા પહેલાં નક્કી કરો: મીઠાઈ ખાતાં પહેલાં તેની નાની માત્રા પસંદ કરો. વારંવાર થોડું-થોડું ખાતા રહેવાથી કુલ સેવનનો અંદાજ લગાવવો મુશ્કેલ બની શકે છે. તમારી વ્યક્તિગત કાર્બોહાઇડ્રેટની જરૂરિયાત પ્રમાણે માત્રા નક્કી કરવા માટે ડૉક્ટર અથવા ડાયટિશિયનની સલાહ લો.
– ભૂખ્યા રહીને મીઠાઈ ખાવાથી બચો: CDC અનુસાર, મીઠાઈ ખાવા માટે નાસ્તો અથવા બપોરનું ભોજન છોડી દેવું યોગ્ય રીત નથી. લાંબા સમય સુધી ભૂખ્યા રહેવાથી પછી જરૂરિયાત કરતાં વધારે ખાવાની શક્યતા વધી શકે છે. ભોજનનો સમય સામાન્ય રાખવાનો પ્રયાસ કરો.
– થાળીમાં સંતુલિત ભોજન રાખો: CDC અનુસાર, ભોજનમાં સ્ટાર્ચ ન ધરાવતાં શાકભાજી, પ્રોટીનના સ્ત્રોત અને મર્યાદિત માત્રામાં અનાજ અથવા અન્ય કાર્બોહાઇડ્રેટનો સમાવેશ કરો. જો મીઠાઈ ખાવાનું નક્કી કર્યું હોય, તો એ જ ભોજનમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ ધરાવતી અન્ય વસ્તુઓની માત્રાનું પણ ધ્યાન રાખો. ખાંડ વગરનું પાણી અથવા પીણું પસંદ કરવું વધુ સારું છે.
– દવાઓ નિયમિત લો: મીઠાઈ ખાવાના કારણે તમારી દવા અથવા ઇન્સ્યુલિન લેવાનું બંધ ન કરો. તેવી જ રીતે, વધારાની મીઠાઈ ખાધા પછી પોતાની રીતે દવા અથવા ઇન્સ્યુલિનની માત્રા વધારવી પણ જોખમી બની શકે છે. દવામાં ફેરફાર માત્ર ડૉક્ટરની જણાવેલી યોજના પ્રમાણે જ કરો.
– ભોજન પછી હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરો: NIDDK અનુસાર, જો તમારી તબિયત અને ડૉક્ટરની સલાહ તેની મંજૂરી આપતી હોય, તો ભોજન પછી થોડીવાર ચાલવું મદદરૂપ થઈ શકે છે. તહેવારના દિવસોમાં પણ તમારી સામાન્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને ઊંઘની દિનચર્યા જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરો.
દિવાળીમાં મીઠાઈ ખાધા પછી બ્લડ શુગર વધવાનું મુખ્ય કારણ વધુ કાર્બોહાઇડ્રેટનું સેવન હોઈ શકે છે. શુગર-ફ્રી મીઠાઈ પણ દરેક સ્થિતિમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ-ફ્રી હોતી નથી, જ્યારે તળેલી વસ્તુઓ બ્લડ શુગરમાં મોડેથી થતા ફેરફાર અને વધારાની કેલરીનું કારણ બની શકે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ મીઠાઈની માત્રા મર્યાદિત રાખીને, નિયમિત ભોજન અને દવાઓનું ધ્યાન રાખીને તથા ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે બ્લડ શુગરની તપાસ કરીને તહેવારનો આનંદ માણી શકે છે. સૌથી જરૂરી વાત એ છે કે મીઠાઈ ખાધા પછી દવાની માત્રામાં પોતાની રીતે ફેરફાર ન કરો અને વારંવાર શુગર વધે તો આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લો.
