વારંવાર આંગળીઓ ચટકાવવાની આદત છે? જાણો સાંધાને નુકસાન થાય છે કે નહીં, ડૉક્ટરે આપી મહત્ત્વપૂર્ણ માહિતી
Finger Cracking Arthritis: ઘણી વાર ઘરના વડીલો આંગળીઓ ચટકાવવા પર ટોકે છે અને કહે છે કે આવું કરવાથી ભવિષ્યમાં સંધિવા (આર્થરાઇટિસ) થઈ શકે છે. ઘણા લોકો માટે આંગળીઓ ચટકાવવી તણાવ દૂર કરવાનો અથવા આરામ અનુભવવાનો એક માર્ગ હોય છે, જ્યારે કેટલાક લોકો અજાણતાં આ આદતનું પુનરાવર્તન કરતા રહે છે. પરંતુ શું ખરેખર વારંવાર આંગળીઓ ચટકાવવાથી સાંધાને નુકસાન થાય છે? આ પ્રશ્નનો જવાબ ગુરુગ્રામની સીકે બિરલા હૉસ્પિટલના ઑર્થોપેડિક્સ વિભાગના નિર્દેશક ડૉ. રામકિંકર ઝાએ આપ્યો છે.
આંગળીઓ ચટકાવતી વખતે અવાજ કેમ આવે છે?
ડૉ. ઝાના જણાવ્યા અનુસાર, આપણી આંગળીઓના સાંધામાં એક વિશિષ્ટ પ્રવાહી (સાયનોવિયલ ફ્લુઇડ) હોય છે, જે સાંધાને લુબ્રિકેશન આપે છે. જ્યારે આંગળીઓને ખેંચવામાં અથવા વાળવામાં આવે છે, ત્યારે સાંધાની અંદર દબાણ બદલાય છે અને પ્રવાહીમાં રહેલા ગૅસના પરપોટા ફૂટે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે ‘પૉપ’ જેવો અવાજ સંભળાય છે.
આ અવાજ એ વાતનો સંકેત નથી કે હાડકાં એકબીજા સાથે ઘસાય છે અથવા સાંધા ખરાબ થઈ રહ્યા છે.
શું આંગળીઓ ચટકાવવાથી સંધિવા થઈ શકે છે?
ડૉક્ટરનું કહેવું છે કે અત્યાર સુધી થયેલા સંશોધનોમાં એવો કોઈ નક્કર પુરાવો મળ્યો નથી કે માત્ર આંગળીઓ ચટકાવવાથી ઑસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ અથવા સંધિવાનો રોગ થાય છે. સંધિવા પાછળ વધતી ઉંમર, જૂની ઇજાઓ, આનુવંશિક કારણો અને વ્યવસાયને લગતાં કેટલાંક જોખમો વધુ જવાબદાર માનવામાં આવે છે.
જોકે, તેનો અર્થ એ નથી કે આંગળીઓ પર જોર લગાવીને વારંવાર ચટકાવવી સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. જરૂર કરતાં વધુ બળ લગાવવાથી આસપાસના લિગામેન્ટ અને સૉફ્ટ ટિશ્યૂને અસર થઈ શકે છે.
ક્યારે સમસ્યા થઈ શકે છે?
ડૉ. ઝાના જણાવ્યા અનુસાર, જો આંગળીઓ ચટકાવતી વખતે અથવા ત્યારબાદ દુખાવો થાય, સોજો આવે અથવા આંગળીની હલનચલન ઓછી થઈ જાય, તો તેને અવગણવી જોઈએ નહીં. આવા કોઈ લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ ડૉક્ટર પાસે જવું જોઈએ.
- આંગળી ચટકાવતી વખતે દુખાવો થવો.
- સાંધામાં સોજો અથવા સ્પર્શ કરતાં કોમળતા અનુભવવી.
- આંગળીને વાળવામાં અથવા સીધી કરવામાં મુશ્કેલી થવી.
- સાંધો વારંવાર લૉક થઈ જવો.
- ઇજા થયા પછી મોટા અવાજ સાથે દુખાવો અને સોજો થવો.
આદત કેવી રીતે છોડવી?
ઘણા લોકો તણાવ, ચિંતા અથવા લાંબા સમય સુધી કમ્પ્યુટર પર કામ કરતી વખતે અજાણતાં આંગળીઓ ચટકાવે છે. આવી સ્થિતિમાં નિયમિત સ્ટ્રેચિંગ, હાથની કસરતો અને કામ દરમિયાન થોડા-થોડા સમયના વિરામ લેવાથી આ આદત ઘટાડી શકાય છે.
ડૉ. ઝાનું કહેવું છે કે સામાન્ય રીતે દુખાવા વગર આંગળીઓ ચટકાવવાની આદતથી ગભરાવાની જરૂર નથી, પરંતુ જો તેની સાથે દુખાવો, સોજો અથવા બીજી કોઈ સમસ્યા હોય, તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
