Male Breast Cancer: બ્રેસ્ટ કેન્સરની વાત આવે ત્યારે ઘણીવાર પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે શું પુરુષોને પણ બ્રેસ્ટ કેન્સર થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, પુરુષોના શરીરમાં પણ બ્રેસ્ટ ટિશ્યુ હોય છે, તેથી તેના કોષોમાં કેન્સર વિકસી શકે છે. જોકે, મહિલાઓની સરખામણીમાં આ બીમારી દુર્લભ છે. પુરુષોમાં છાતીની નજીક ગાંઠ થવી તેનું સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છે. નિપલ અંદરની તરફ ખેંચાવું, લોહીવાળું પ્રવાહી નીકળવું અને ત્વચામાં ફેરફાર થવાં પણ ચેતવણીનાં સંકેતો હોઈ શકે છે.
પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરનાં લક્ષણો.
બ્રેસ્ટ કેન્સરનું નામ સાંભળતાં જ મોટાભાગના લોકોના મનમાં મહિલાઓની છબી આવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે પુરુષોને પણ બ્રેસ્ટ કેન્સર થઈ શકે છે. પુરુષોના શરીરમાં પણ બ્રેસ્ટ ટિશ્યુ હોય છે, જેના કોષોમાં અસામાન્ય ફેરફારો થવાથી કેન્સર વિકસી શકે છે. જોકે, પુરુષોમાં આ બીમારી દુર્લભ છે. અમેરિકામાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના કુલ કેસોમાં 1% કરતાં પણ ઓછા કેસ પુરુષોમાં જોવા મળે છે. નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અનુસાર, આ બીમારી સામાન્ય રીતે મોટી ઉંમરે જોવા મળે છે. જાગૃતિના અભાવને કારણે ઘણા પુરુષો શરૂઆતનાં લક્ષણો ઓળખી શકતા નથી અથવા તેમની અવગણના કરે છે. તેથી તેનાં લક્ષણો, જોખમનાં પરિબળો અને તપાસ વિશે જાણવું જરૂરી છે.
પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ ટિશ્યુ હોવા છતાં બ્રેસ્ટ કેન્સર દુર્લભ કેમ છે.
પુરુષો અને મહિલાઓ બંનેના શરીરમાં બ્રેસ્ટ ટિશ્યુ હોય છે. તેમાં નિપલ, તેની આસપાસનો ઘેરા રંગનો ભાગ એટલે કે એરિયોલા (Areola), ચરબીયુક્ત ટિશ્યુ અને દૂધની નળીઓ (Milk Ducts) સામેલ હોય છે. તફાવત એ છે કે કિશોરાવસ્થા પછી હોર્મોનલ ફેરફારોને કારણે પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ ટિશ્યુનો વિકાસ મહિલાઓની જેમ થતો નથી. પુરુષોમાં દૂધ બનાવતી ગ્રંથિઓ એટલે કે લોબ્યુલ્સ (Lobules) પણ ખૂબ ઓછી હોય છે અથવા વિકસિત થતી નથી.
મહિલાઓમાં એસ્ટ્રોજન અને અન્ય હોર્મોન્સ બ્રેસ્ટ ટિશ્યુના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પુરુષોમાં સામાન્ય રીતે ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સ્તર વધારે અને એસ્ટ્રોજનનું સ્તર ઓછું હોય છે. તેથી બ્રેસ્ટ ટિશ્યુનો વિકાસ મર્યાદિત રહે છે. આ જ કારણ છે કે પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના કેસ મહિલાઓની સરખામણીમાં ઘણા ઓછા હોય છે.
જોકે, પુરુષોના બ્રેસ્ટ ટિશ્યુમાં રહેલી દૂધની નળીઓના કોષોમાં પણ કેન્સર વિકસી શકે છે. પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર ઇન્વેસિવ ડક્ટલ કાર્સિનોમા (Invasive Ductal Carcinoma) છે, જે દૂધની નળીઓના કોષોમાંથી શરૂ થાય છે. પુરુષોમાં થતા મોટાભાગના બ્રેસ્ટ કેન્સર આ પ્રકારના હોય છે.
પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરનાં મુખ્ય કારણો અને જોખમનાં પરિબળો કયાં છે.
અમેરિકન કેન્સર સોસાયટી અને NCBI અનુસાર, પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સર થવાનું કોઈ એક ચોક્કસ કારણ દરેક કિસ્સામાં જાણી શકાયું નથી. જોકે, કેટલીક પરિસ્થિતિઓ તેના જોખમમાં વધારો કરી શકે છે.
– વધતી ઉંમર: ઉંમર વધવાની સાથે કોષોમાં એવા ફેરફારો એકઠા થઈ શકે છે, જે કેન્સરનું જોખમ વધારે છે.
– પરિવારમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરનો ઇતિહાસ: માતા, બહેન અથવા અન્ય લોહીના સંબંધીઓમાં બ્રેસ્ટ કેન્સર હોય તો જોખમ વધી શકે છે.
– BRCA1 અને BRCA2 જનીનોમાં ફેરફાર: આ આનુવંશિક ફેરફારો બ્રેસ્ટ કેન્સર સહિત અન્ય કેટલાક કેન્સરનું જોખમ વધારી શકે છે. પુરુષોમાં BRCA2 સાથેનો સંબંધ ખાસ મહત્ત્વનો માનવામાં આવે છે.
– ક્લાઇનફેલ્ટર સિન્ડ્રોમ: આ એક આનુવંશિક સ્થિતિ છે, જેમાં પુરુષોમાં વધારાનું X રંગસૂત્ર હોય છે. તેના કારણે હોર્મોનલ ફેરફારો થઈ શકે છે અને બ્રેસ્ટ કેન્સરનું જોખમ વધી શકે છે.
– એસ્ટ્રોજનનું ઊંચું સ્તર: લીવરની ગંભીર બીમારી, મેદસ્વિતા અને અંડકોષ સંબંધિત કેટલીક સમસ્યાઓ શરીરના હોર્મોનલ સંતુલનને અસર કરી શકે છે.
– છાતી પર અગાઉ રેડિયેશનની સારવાર: અન્ય કોઈ બીમારીની સારવાર માટે છાતી પર રેડિયેશન આપવામાં આવ્યું હોય તો બ્રેસ્ટ કેન્સરનું જોખમ વધી શકે છે.
ધ્યાનમાં રાખો કે આમાંથી કોઈ જોખમનું પરિબળ હોવાનો અર્થ એ નથી કે વ્યક્તિને કેન્સર ચોક્કસ થશે. એ જ રીતે, કેટલાક પુરુષોમાં કોઈ સ્પષ્ટ જોખમનું પરિબળ ન હોવા છતાં બ્રેસ્ટ કેન્સર વિકસી શકે છે.
પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરનો સૌથી સામાન્ય શરૂઆતનો સંકેત કયો છે.
પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરનું સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છાતીમાં ગાંઠ અથવા જાડો અને સખત ભાગ અનુભવાવો છે. આ ગાંઠ ઘણીવાર નિપલની નીચે અથવા તેની આસપાસ હોઈ શકે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં આ ગાંઠ દુખાવા વગરની હોય છે, તેથી વ્યક્તિ તેને ગંભીરતાથી લેતી નથી. પરંતુ દુખાવો ન હોવાનો અર્થ એ નથી કે કેન્સર નથી.
આ ઉપરાંત, નીચેના સંકેતો પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
– છાતીમાં નવી ગાંઠ અથવા સોજો અનુભવાવો.
– એક બાજુના બ્રેસ્ટના આકારમાં ફેરફાર થવો.
– નિપલ અંદરની તરફ ખેંચાવું.
– નિપલ અથવા તેની આસપાસની ત્વચા પર લાલાશ, પોપડી અથવા ઘા થવો.
– છાતીની ત્વચા પર ખાડા પડવા અથવા તે સંતરાની છાલ જેવી દેખાવા લાગવી.
– બગલ અથવા કોલરબોનની નજીક ગાંઠ કે સોજો અનુભવાવો.
આમાંથી કોઈ લક્ષણ દેખાવાનો અર્થ એ નથી કે કેન્સર ચોક્કસ છે. તેમ છતાં, નવી અથવા લાંબા સમય સુધી રહેતી ગાંઠ અને નિપલમાં થતા ફેરફારોની તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સર દુર્લભ છે, પરંતુ અશક્ય નથી. છાતીમાં નવી ગાંઠ, નિપલમાંથી પ્રવાહી નીકળવું, નિપલ અંદરની તરફ ખેંચાવું અથવા ત્વચામાં ફેરફાર જેવા સંકેતોની અવગણના કરવી જોઈએ નહીં. દરેક ગાંઠ કેન્સર હોતી નથી, પરંતુ તપાસ વિના તેનું કારણ જાણવું પણ શક્ય નથી. સમયસર ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવાથી અને જરૂરિયાત મુજબ તપાસ કરાવવાથી બીમારીની ઓળખ અને સારવારમાં મદદ મળી શકે છે. .
