Stress Affects Diabetes: આજની ઝડપી ગતિની જિંદગીમાં તણાવ એટલે કે સ્ટ્રેસ એક સામાન્ય સમસ્યા બની ચૂક્યો છે. કામનું દબાણ, અનિયમિત દિનચર્યા અને ઊંઘની ખામીના કારણે લોકો સતત માનસિક તણાવનો સામનો કરી રહ્યા છે.
અવારનવાર એવું કહેવામાં આવે છે કે વધુ સ્ટ્રેસ શરીર પર કેટલાય પ્રકારના નકારાત્મક પ્રભાવ પાડે છે, પરંતુ શું આ ખરેખર ડાયાબિટીસનું કારણ બની શકે છે? વિશેષજ્ઞો (નિષ્ણાતો) ના જણાવ્યા અનુસાર, તણાવ સીધા પ્રત્યક્ષ રૂપે ડાયાબિટીસ નથી કરતો, પરંતુ આ શરીરમાં એવા ફેરફારો ચોક્કસ લાવે છે જે બ્લડ સુગર લેવલ (લોહીમાં શર્કરાનું સ્તર) ને પ્રભાવિત કરી શકે છે.
લાંબા સમય સુધી ચાલનારો સ્ટ્રેસ હોર્મોનલ અસંતુલન (હોર્મોન્સનું અસંતુલન) પેદા કરે છે, જેનાથી શરીરમાં ઇન્સ્યુલિનની કાર્યક્ષમતા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે તણાવ અને ડાયાબિટીસ વચ્ચે શું સંબંધ છે અને તેને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
કેવી રીતે તણાવ પાડે છે શરીર પર અસર?
તણાવ (સ્ટ્રેસ) આપણા શરીર પર માત્ર માનસિક નહીં, પરંતુ શારીરિક સ્તર પર પણ ઊંડી અસર પાડે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ તણાવમાં હોય છે, તો મગજ સક્રિય થઈને શરીરમાં કોર્ટિસોલ અને એડ્રેનાલિન જેવા સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ રિલીઝ (મુક્ત) કરે છે. આ હોર્મોન્સ શરીરને તરત પ્રતિક્રિયા આપવા માટે “ફાઇટ યા ફ્લાઇટ” (લડો અથવા ભાગો) મોડમાં નાખી દે છે, જેનાથી ઉર્જા માટે બ્લડ (લોહી) માં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધી જાય છે. આ સ્થિતિ થોડા સમય માટે સામાન્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ જો તણાવ સતત બનેલો રહે તો સમસ્યા વધી શકે છે.
ઇન્સ્યુલિન સંવેદનશીલતા થાય છે પ્રભાવિત
લાંબા સમય સુધી સ્ટ્રેસ રહેવા પર શરીરની ઇન્સ્યુલિન સંવેદનશીલતા (સેન્સિટિવિટી) પ્રભાવિત થવા લાગે છે. આનો અર્થ એ છે કે ઇન્સ્યુલિન હોર્મોન, જે બ્લડ સુગરને નિયંત્રિત કરે છે, તે યોગ્ય રીતે કામ નથી કરી શકતો. ધીમે-ધીમે શરીરમાં સુગર લેવલ અસંતુલિત થવા લાગે છે, જેનાથી પ્રી-ડાયાબિટીસ અથવા ડાયાબિટીસનું જોખમ વધી શકે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે તણાવ એકલો ડાયાબિટીસનું કારણ નથી બનતો, પરંતુ આ એક મોટું રિસ્ક ફેક્ટર (જોખમી પરિબળ) ચોક્કસ છે, ખાસ કરીને એવા લોકોમાં જેઓ પહેલાથી જ મેદસ્વીતા, ખરાબ ડાયેટ (આહાર) અથવા પારિવારિક ઇતિહાસ જેવી સમસ્યાઓથી ઝઝૂમી રહ્યા હોય.
આ કારણોથી પણ થાય છે ડાયાબિટીસ
આ સિવાય, તણાવ દરમિયાન લોકો અવારનવાર ખોટી જીવનશૈલી અપનાવી લે છે—જેમ કે વધુ જંક ફૂડ ખાવું, એક્સરસાઇઝ (કસરત) ન કરવી અને ઊંઘ પૂરી ન લેવી. આ બધી આદતો મળીને ડાયાબિટીસના જોખમને વધુ વધારી દે છે.
તેથી તણાવને નિયંત્રિત કરવો ખૂબ જ જરૂરી છે, કારણ કે આ માત્ર માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે જ નહીં પરંતુ બ્લડ સુગર અને આખી મેટાબોલિક સિસ્ટમ (ચયાપચય પ્રણાલી) ના સંતુલન માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
