Tooth Sensitivity: દાંતની સેન્સિટિવિટીમાં ઠંડું, ગરમ, મીઠું કે ખાટું ખાતાં-પીતાં અચાનક ઝણઝણાટી અનુભવાઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, જેમ કે વ્હાઇટનિંગ ટ્રીટમેન્ટ અથવા ડીપ ક્લીનિંગ પછી થતી હળવી સંવેદનશીલતા સમય જતાં ઓછી થઈ શકે છે. પરંતુ ઇનેમલ ઘસાવું, પેઢાં પાછળ ખસી જવા, કેવિટી અથવા દાંતમાં તિરાડ પડવાને કારણે થતી સેન્સિટિવિટીને અવગણવી જોઈએ નહીં. સોફ્ટ ટૂથબ્રશ અને સેન્સિટિવિટી માટે બનાવવામાં આવેલી ટૂથપેસ્ટથી રાહત મળી શકે છે.
ક્યારેક આઈસક્રીમ ખાતી વખતે, ક્યારેક ગરમ ચા પીતી વખતે અથવા મીઠાઈ ખાધા પછી દાંતમાં અચાનક ઝણઝણાટી થવા લાગે છે. આ સમસ્યાને ટૂથ સેન્સિટિવિટી કહેવામાં આવે છે. ઘણા લોકો તેને સામાન્ય તકલીફ સમજીને અવગણે છે અને આશા રાખે છે કે થોડા સમય પછી તે જાતે જ મટી જશે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, ખાસ કરીને દાંતની વ્હાઇટનિંગ ટ્રીટમેન્ટ પછી થતી હળવી સેન્સિટિવિટી અસ્થાયી હોઈ શકે છે. પરંતુ જો તેનું કારણ ઇનેમલ ઘસાવું, પેઢાં પાછળ ખસી જવા, દાંતમાં સડો અથવા તિરાડ હોય, તો માત્ર રાહ જોવી પૂરતી નથી.
દાંતની બહારની સપાટી પર ઇનેમલનું મજબૂત પડ હોય છે, જે અંદર રહેલા ડેન્ટિન અને દાંતના સંવેદનશીલ ભાગોનું રક્ષણ કરે છે. જ્યારે ઇનેમલ ઘસાઈ જાય છે અથવા પેઢાં પાછળ ખસવાને કારણે દાંતના મૂળનો ભાગ ખુલ્લો થઈ જાય છે, ત્યારે બહારનાં ઉત્તેજનો દાંતની અંદર રહેલી સૂક્ષ્મ નળીઓ દ્વારા નસો સુધી અસર પહોંચાડી શકે છે. તેના કારણે ઠંડું, ગરમ, મીઠું કે ખાટું ખાતાં-પીતાં તીવ્ર, પરંતુ ઘણીવાર થોડા સમય માટે રહેતી ઝણઝણાટી થઈ શકે છે.
ઈન્ડિયન ડેન્ટલ એસોસિએશન અનુસાર દાંતને ખૂબ જોરથી બ્રશ કરવું, એસિડિક પીણાંનું વારંવાર સેવન, પેઢાંની બીમારી અને દાંત કચકચાવવાની ટેવ સેન્સિટિવિટીનું જોખમ વધારી શકે છે. જોકે, દરેક પ્રકારનો દાંતનો દુખાવો સેન્સિટિવિટી હોતો નથી. કેવિટી, દાંતમાં તિરાડ અથવા અન્ય સમસ્યાઓ પણ આવાં લક્ષણો પેદા કરી શકે છે.
અમેરિકન ડેન્ટલ એસોસિએશન અનુસાર તેનો જવાબ સેન્સિટિવિટી થવાનું કારણ શું છે તેના પર આધાર રાખે છે. જો દાંતમાં ઝણઝણાટી કોઈ અસ્થાયી કારણસર થઈ હોય, તો તે કારણ દૂર થતાં તકલીફ ઓછી થઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વ્હાઇટનિંગ ટ્રીટમેન્ટ પછી થતી હળવી સેન્સિટિવિટી સામાન્ય રીતે થોડા સમયમાં ઓછી થઈ જાય છે.
પરંતુ જો દાંતનું ઇનેમલ ઘણું ઘસાઈ ગયું હોય અથવા પેઢાં પાછળ ખસવાને કારણે મૂળનો ભાગ ખુલ્લો થઈ ગયો હોય, તો માત્ર રાહ જોવાથી આ સમસ્યા મટતી નથી. આવી સ્થિતિમાં સંવેદનશીલતા ઘટાડતી ટૂથપેસ્ટ, ફ્લોરાઈડ ટ્રીટમેન્ટ અથવા ડેન્ટિસ્ટ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા અન્ય ઉપાયોની જરૂર પડી શકે છે.
દાંતનું ઇનેમલ શરીરના સૌથી કઠોર પેશીઓમાંનું એક છે, પરંતુ સમય જતાં એસિડના સંપર્કમાં આવવાથી, ખોટી રીતે બ્રશ કરવાથી અથવા દાંત કચકચાવવાની ટેવને કારણે તેની સપાટી ઘસાઈ શકે છે. એકવાર ઇનેમલનો મોટો ભાગ નષ્ટ થઈ જાય, તો શરીર તેને પહેલાંની જેમ કુદરતી પડના સ્વરૂપમાં ફરીથી બનાવી શકતું નથી. તેથી આ પ્રકારની સેન્સિટિવિટીને અવગણવાને બદલે તેનું કારણ નિયંત્રિત કરવું જરૂરી છે.
NHS અનુસાર પેઢાં પાછળ ખસી જવા (Gum Recession) પણ સેન્સિટિવિટીનું એક મહત્ત્વનું કારણ છે. જ્યારે પેઢાં તેમની સામાન્ય સ્થિતિથી પાછળ ખસી જાય છે, ત્યારે દાંતના મૂળનો ભાગ ખુલ્લો થઈ શકે છે. મૂળ પર ઇનેમલને બદલે બીજી સપાટી હોય છે, જે બહારનાં ઉત્તેજનો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોઈ શકે છે. પેઢાંની બીમારી, પ્લાક જમા થવું અને ખૂબ જોરથી બ્રશ કરવું આ સમસ્યા સાથે સંકળાયેલાં કારણો છે.
અમેરિકન ડેન્ટલ એસોસિએશન અનુસાર વ્હાઇટનિંગ પછી થતી સેન્સિટિવિટી સામાન્ય રીતે હળવી અને અસ્થાયી હોય છે. કેટલાક લોકોમાં તે સારવારના શરૂઆતના દિવસોમાં જોવા મળે છે અને સમય જતાં ઓછી થઈ જાય છે. જો તકલીફ વધુ હોય અથવા લાંબા સમય સુધી રહે, તો વ્હાઇટનિંગ બંધ કરીને ડેન્ટિસ્ટની સલાહ લેવી જોઈએ.
NHS અનુસાર ડેન્ટલ ક્લીનિંગ અથવા સ્કેલિંગ પછી પણ કેટલાક લોકોને ઠંડા-ગરમ પદાર્થોથી સંવેદનશીલતા થઈ શકે છે, ખાસ કરીને જ્યારે પહેલાંથી પેઢાંમાં સોજો, ટાર્ટર જમા થવું અથવા પેઢાં પાછળ ખસી જવાની સમસ્યા હોય. ડીપ સ્કેલિંગ પછી આ તકલીફ અસ્થાયી હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનો સમયગાળો વ્યક્તિના દાંત અને પેઢાંની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે.
– સેન્સિટિવિટી માટે બનાવવામાં આવેલી ટૂથપેસ્ટનો ઉપયોગ કરો.
– સોફ્ટ ટૂથબ્રશનો ઉપયોગ કરો.
– એસિડિક વસ્તુઓનું સેવન મર્યાદિત કરો.
– વ્હાઇટનિંગ ઉત્પાદનોનો સાવધાનીપૂર્વક ઉપયોગ કરો.
– નિયમિત ડેન્ટલ ચેકઅપ કરાવો.
દાંતની સેન્સિટિવિટી કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં અસ્થાયી હોઈ શકે છે, ખાસ કરીને વ્હાઇટનિંગ અથવા ડીપ ક્લીનિંગ પછી. પરંતુ ઇનેમલ ઘસાવું, પેઢાં પાછળ ખસી જવા, કેવિટી અથવા દાંતમાં તિરાડને કારણે થતી તકલીફ જાતે જ મટી જાય તે જરૂરી નથી. તેથી દુખાવાનો સમયગાળો, તેની તીવ્રતા અને તેની સાથે જોવા મળતાં અન્ય લક્ષણો પર ધ્યાન આપો. યોગ્ય ટૂથપેસ્ટ, બ્રશ કરવાની સારી રીત અને ડેન્ટિસ્ટની સલાહથી સેન્સિટિવિટીને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. વારંવાર થતા દુખાવાને અવગણવાને બદલે સમયસર તપાસ કરાવવી વધુ યોગ્ય છે. ડૉક્ટર કહે છે કે સંવેદનશીલ દાંત માટેની ટૂથપેસ્ટની જાહેરાતો પર ભરોસો ન કરો અને તેના માટે ડૉક્ટરની સલાહ લો.
