Vitamin B12 Deficiency Symptoms: વિટામિન B12 (કોબાલામિન) એક વોટર સોલ્યુબલ વિટામિન છે, જે સેન્ટ્રલ નર્વસ સિસ્ટમ, એનર્જી અને ડીએનએ સિન્થેસિસ માટે ખૂબ મહત્વનું છે. આની પૂરતી માત્રા ન લેવા પર શરીરમાં થાક, નબળાઈ, પીળી ત્વચા, મગજનું કામ બગડવું, પેટની સમસ્યા અને હાથ-પગમાં બળતરા જેવી તકલીફો થઈ શકે છે.
નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હેલ્થ મુજબ, 14 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના પુરુષો અને મહિલાઓને દરરોજ 2.4 mcg વિટામિન B12 ની જરૂર હોય છે. આનાથી ઓછી ઉંમરમાં તેની જરૂરી માત્રા થોડી ઓછી હોય છે અને પ્રેગ્નન્સી તેમજ બ્રેસ્ટફીડિંગ દરમિયાન મહિલાઓને વધારે માત્રામાં આ પોષક તત્વ જોઈએ છે.
વિટામિન B12 ની ઉણપથી શરીરમાં શું થાય છે?
વિટામિન B12 ની ઉણપથી મુખ્ય રીતે લોહીની ઉણપ અને સેન્ટ્રલ નર્વસ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ વિકસી શકે છે, જેના કારણે નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય છે.
શરીર પીળું પડવું: વિટામિન B12 ની ઉણપથી શરીરની ત્વચા, આંખ વગેરેનો રંગ પીળો પડી શકે છે. આ એનિમિયાનો સંકેત છે. જોન્સ હોપકિન્સ મેડિસિન જણાવે છે કે રેડ બ્લડ સેલ્સ બનાવવા માટે આ ન્યુટ્રિઅન્ટની આવશ્યકતા હોય છે. રેડ બ્લડ સેલ્સ લોહીનું જરૂરી તત્વ છે, જે ઓક્સિજનને લઈને પૂરા શરીરમાં પહોંચાડે છે.
થાક-નબળાઈ: આ પોષક તત્વની ઉણપ શરીરમાં થાક અને નબળાઈ વધારી શકે છે. આની સાથે મસલ્સ ક્રેમ્પ (સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ) પણ થઈ શકે છે. જ્યારે શરીરમાં રેડ બ્લડ સેલ્સની ઉણપ થઈ જાય છે ત્યારે સ્નાયુઓ અને અંગોને ઓછો ઓક્સિજન મળવા લાગે છે, જેનાથી એનર્જી અને સ્ટેમિનામાં ઘટાડો થાય છે.
યાદશક્તિ-ફોકસમાં ઘટાડો: વિટામિન B12 ઓછું થવાથી બ્રેન ફંક્શનમાં ઘટાડો આવી શકે છે, જેના લીધે યાદશક્તિ અને ફોકસમાં કમી જોવા મળે છે. કેટલાક લોકોને ડિપ્રેશન-એન્ઝાયટી સાથે જોડાયેલા સંકેતો પણ જોવા મળી શકે છે. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે B12 સપ્લીમેન્ટ લેવાથી બ્રેન ફંક્શનમાં સુધારો થાય છે.
પેટ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ: NHLBI મુજબ, કોબાલામિન ઓછું થવાથી દર્દીની અંદર પેટ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ દેખાઈ શકે છે. આમાં ડાયરિયા, કબજિયાત વગેરે સામેલ છે, જે એનિમિયા સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે. આનાથી વજન પણ ઘટી શકે છે.
જીભમાં સોજો: B12 ની ઉણપથી જીભમાં સોજો આવી શકે છે, જેને મેડિકલ ભાષામાં ગ્લોસાઇટિસ કહેવામાં આવે છે. વિટામિન B12 થી થતા એનિમિયાના 25 ટકા કેસોમાં ગ્લોસાઇટિસની સમસ્યા હોઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં જીભ ઉપર લાલ ચમકદાર પ્લાક જમવા લાગે છે.
હાથ-પગની નસોમાં બળતરા: ક્લેવલેન્ડ ક્લિનિક અનુસાર, વિટામિન B12 ની ઉણપથી હાથ અને પગમાં સુન્નપણું, ખૂંચવું કે બળતરા થઈ શકે છે. આ ન્યુરોલોજીકલ લક્ષણ છે, જેને પેરેસ્થેસિયા કહેવામાં આવે છે. આવું B12 ની ઉણપથી નસોને નુકસાન પહોંચવાને કારણે થાય છે.
વિટામિન B12 કેવી રીતે વધારવું?
કોબાલામિનનું નિર્માણ શરીર જાતે કરી શકતું નથી, તેથી તેને ડાયટમાંથી રોજ લેવું જરૂરી છે. માછલી, મીટ, ઈંડા અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સ જેવા કેટલાક ફૂડ્સમાં તે કુદરતી રીતે હાજર હોય છે. બજારમાં ફોર્ટિફાઇડ સીરીયલ્સ અને ફોર્ટિફાઇડ ન્યુટ્રિશનલ યીસ્ટ પણ ઉપલબ્ધ છે. જો વિટામિન B12 ની ગંભીર ઉણપ હોય તો ડોક્ટર સપ્લીમેન્ટ કે દવાઓની સલાહ આપી શકે છે. ડોક્ટરની સલાહ વગર કોઈ પણ દવા લેવી જોઈએ નહીં.
