Amit Shah UCC: કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે 13 સપ્ટેમ્બરે જાહેરાત કરી છે કે સરકારનો સંકલ્પ છે કે 2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં રાષ્ટ્રીય લોકતાંત્રિક ગઠબંધન (NDA) દ્વારા શાસિત રાજ્યોમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) લાગુ કરી દેવામાં આવે.
શાહની ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)એ પોતાના 2024ના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં UCC લાગુ કરવાનું વચન આપ્યું હતું, પરંતુ આ વખતે ગૃહમંત્રીનું ભારણ રાજ્યો પર રહ્યું. ભારતમાં NDA અથવા વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા શાસિત દરેક રાજ્યમાં એક વિધાનસભા હોય છે, જ્યાં સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા નવા વિધેયકો પર મતદાન થાય છે.
નાગરિક જીવનને નિયંત્રિત કરતા કાયદાઓનું એકસમાન માળખું ભારતમાં લાંબા સમયથી સામાજિક સુધારાનો એક ભાગ માનવામાં આવતું રહ્યું છે. જોકે, BJPના શાસનમાં UCCનો મુદ્દો ઘણીવાર મુસ્લિમો, ખ્રિસ્તીઓ અને મહિલાઓને નબળા પાડવા અને તેમને દંડિત કરવાના સાધન તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતો હોવાના આરોપોના ઘેરામાં રહ્યો છે.
મુંબઈમાં શાહ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિવેદનને ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ સહિત અનેક મીડિયા સંસ્થાઓએ પ્રકાશિત કર્યું. તેમના નિવેદનમાં UCCને BJP સરકારોના અન્ય વિવાદાસ્પદ કાયદાઓ અને નિર્ણયોની સાથે જોડીને રજૂ કરવામાં આવ્યું, જેમાં જમ્મુ-કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો સમાપ્ત કરવો અને ત્રણ તલાકને નાબૂદ કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
તેમણે કહ્યું, ‘અમારી સરકારે મુસ્લિમ મહિલાઓને સમાન અધિકાર સુનિશ્ચિત કરવા માટે ત્રણ તલાકને નાબૂદ કર્યો. અમે લોહીનું એક ટીપું વહાવ્યા વિના અને એક ગોળી ચલાવ્યા વિના અનુચ્છેદ 370ને નાબૂદ કર્યો. કાશ્મીર ભારતનો અભિન્ન ભાગ છે… કેટલાક રાજ્યોએ UCC લાગુ કર્યું છે. 2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં BJPના નેતૃત્વવાળા તમામ 21 રાજ્યોમાં UCC લાગુ કરવો અમારો સંકલ્પ છે.’
શાહે એમ પણ કહ્યું કે સરકાર રાષ્ટ્રીય નાગરિક રજિસ્ટર (NRC) તૈયાર કરવા અંગે હાલમાં ‘પોતાના ગઠબંધનના સહયોગીઓ અને મણિપુરના વિવિધ જૂથો’ સાથે ચર્ચા કરી રહી છે.
શાહે ‘નક્સલવાદ સાથે નિર્દયતાથી વ્યવહાર’ કરવાની પણ વાત કરી.
તેમણે કહ્યું, ‘અમે નક્સલવાદ સાથે નિર્દયતાથી વ્યવહાર કર્યો છે અને આતંકવાદ પ્રત્યે ઝીરો ટૉલરન્સની નીતિ અપનાવી છે. પછી તે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક હોય કે ઓપરેશન સિંદૂર, સરકારે કોઈપણ સમજૂતી વિના દુશ્મનો સામે લડવા માટે દૃઢતા અને સંકલ્પનો પરિચય આપ્યો છે.’
જોકે, શાહના કાર્યકાળ દરમિયાન ‘નક્સલવાદના અંત’ને લઈને અનેક સવાલો ઉઠતા રહ્યા છે. તેમાં પૂર્વ નક્સલી કૅડરોના ભવિષ્ય અને છેલ્લા બે દાયકામાં થયેલી હજારો આદિવાસીઓની હત્યાઓ માટે જવાબદારી જેવા સવાલો પણ સામેલ છે.
શાહે એવો પણ દાવો કર્યો કે ગૃહમંત્રી તરીકે તેઓ દસ્તાવેજો વિના રહેતા પરિવારો વિરુદ્ધ કરવામાં આવી રહેલી કાર્યવાહીની વિગતો જાહેર કરી શકતા નથી. તેમણે કહ્યું, ‘હું માત્ર એટલું કહી શકું છું કે અમે દરેક એવા વ્યક્તિની ઓળખ કરીશું, જે ગેરકાયદેસર રીતે દેશમાં પ્રવેશ્યો છે. અમે ગેરકાયદેસર બાંગ્લાદેશીઓને પકડીશું અને તેમને દેશનિકાલ કરીશું. આ વાત નિશ્ચિત છે.’
જ્યારથી શાહે કડક કાર્યવાહી શરૂ કરી છે, ત્યારથી મીડિયામાં એવા અહેવાલો આવી રહ્યા છે કે ભારતીય નાગરિકોને બાંગ્લાદેશ મોકલવામાં આવી રહ્યા છે અને ત્યાં તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી રહી છે.
જાણવા જેવું છે કે હાલમાં BJP શાસિત રાજ્યો ગુજરાત અને ઉત્તરાખંડમાં UCC વિધેયક પસાર કરવામાં આવ્યો છે. આસામમાં 25 મેના રોજ UCC વિધેયક વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત મધ્ય પ્રદેશ અને છત્તીસગઢમાં મુસદ્દા વિધેયક તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
શાહના નિવેદન પર પ્રતિક્રિયા
આ દરમિયાન, બિહારમાં સરકારમાં સહયોગી જનતા દળ યુનાઇટેડ (JDU)એ કહ્યું કે બિહારમાં UCC લાગુ કરવાનો સવાલ જ ઊભો થતો નથી.
અહેવાલ અનુસાર, બિહાર સરકારના મંત્રી અને JDUના વરિષ્ઠ ધારાસભ્ય શ્યામ રજકે કહ્યું કે સંસદમાં તેમની પાર્ટીએ UCCનું સમર્થન કર્યું હતું, પરંતુ એમ પણ કહ્યું હતું કે તેને બિહારમાં લાગુ થવા દેવામાં આવશે નહીં.
શ્યામ રજકે કહ્યું, ‘જ્યારે સંસદમાં આ પસાર થઈ રહ્યું હતું ત્યારે અમે તે જ સમયે કહ્યું હતું અને અમારા નેતાએ કહ્યું હતું કે અમે તેને પોતાના રાજ્યમાં લાગુ થવા નહીં દઈએ. અમે તે વિધેયકનું સમર્થન કર્યું હતું. પરંતુ સમર્થનની સાથે સાથે અમે કહ્યું હતું કે બિહારમાં તે લાગુ નહીં થાય અને આજ સુધી અમે એ જ વાત પર કાયમ છીએ.’
શ્યામ રજકે આગળ કહ્યું કે બિહારમાં BJPના મુખ્યમંત્રી છે. પરંતુ NDAનું જે ગઠબંધન છે તેમાં જનતા દળ (U), LJP (R) અને રાલોમો તમામ લોકો સાથે મળીને છે. અહીં સ્વતંત્ર સરકાર નથી. શ્યામ રજકે કહ્યું કે કોઈપણ સંજોગોમાં તેને લાગુ કરવાનો સવાલ જ ઊભો થતો નથી.
અમિત શાહના નિવેદન પર પ્રતિક્રિયા આપતાં શિવસેના (UBT)ના સાંસદ સંજય રાઉતે આરોપ લગાવ્યો કે BJP RSSનો એજન્ડા લાગુ કરવા માગે છે.
પત્રકારો સાથે વાત કરતાં તેમણે કહ્યું, ‘તમે (સરકાર) રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘનો એજન્ડા લાગુ કરવા માગો છો. દેશમાં એક બંધારણ હોવું જોઈએ, દેશમાં એક કાયદો હોવો જોઈએ. અમે બધા માનીએ છીએ કે દેશમાં દરેક માટે એક જ કાયદો હોવો જોઈએ. પરંતુ જ્યારે તમે સમાન નાગરિક સંહિતાનું રાજકીયકરણ કરો છો ત્યારે અમે તેનો વિરોધ કરીશું.’
તેમણે સવાલ કર્યો, ‘તેમનો એજન્ડા છે. પરંતુ ગોવામાં શું થશે? શું તેઓ ગોવામાં લાગુ કરી શકશે? શું તેઓ નૉર્થઈસ્ટમાં લાગુ કરી શકશે? તેઓ એવું કરી શકશે નહીં. તે રાજ્યોમાં કાયદાકીય જટિલતાઓ છે.’
તેમણે કહ્યું, ‘ચૂંટણીઓ માટે તેનું રાજકીયકરણ ન કરો. અને આવું કર્યા પછી પણ અમિત શાહ વડાપ્રધાન બની શકશે નહીં.’
બીજી તરફ, પૂર્વ વિદેશમંત્રી અને કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા સલમાન ખુર્શીદે સોમવારે UCC અંગે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહના નિવેદનોને લઈને BJP પર નિશાન સાધ્યું અને કહ્યું કે કોઈપણ વિચારધારા બંધારણથી ઉપર હોઈ શકે નહીં.
ખુર્શીદે કહ્યું, ‘તેમની (BJPની) એક વિચારધારા છે, જેની સાથે અમે સહમત નથી. અમારું માનવું છે કે બંધારણને સમજવાની જરૂર છે. તમારી વિચારધારા ગમે તે હોય, તે બંધારણથી અલગ હોઈ શકે નહીં.’
BJP શાસિત રાજ્યોમાં UCC લાગુ કરવા અંગે સવાલ ઉઠાવતા ખુર્શીદે કહ્યું કે આ કાયદાની તપાસ ઉચ્ચ ન્યાયતંત્ર સમક્ષ થવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું, ‘ઉત્તરાખંડ અથવા અન્ય રાજ્યોમાં જે કરવામાં આવ્યું છે અને તમે અન્યત્ર જે કરવાનો ઇરાદો ધરાવો છો, તેની પહેલાં હાઈકોર્ટ અથવા સુપ્રીમ કોર્ટમાં તપાસ થવી જોઈએ, ખાસ કરીને મૂળભૂત અધિકારો અને પોતાની ધાર્મિક આસ્થાનું પાલન કરવાની સ્વતંત્રતાના મામલે. અદાલત તેને કેવી રીતે સ્વીકારે છે, તે તેના નિર્ણય પર નિર્ભર કરશે.’
BJP પર રાજકીય કટાક્ષ કરતાં ખુર્શીદે આગળ કહ્યું, ‘જ્યાં સુધી નિર્ણય આવી જતો નથી, ત્યાં સુધી તેઓ UCC વિશે જે ઇચ્છે તે કહી શકે છે. જો તેઓ આવા નિવેદનો આપીને ચૂંટણી જીતતા રહેવા માગતા હોય તો તેમને એવું કરવા દો.’
બીજી તરફ, કોંગ્રેસ નેતા રાશિદ અલ્વીએ સોમવારે BJPના નેતૃત્વવાળી સરકારના UCC પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા. તેમણે પૂછ્યું કે શું તેનાથી બેરોજગારી, આર્થિક ચિંતાઓ અને ઇંધણના ભાવ જેવા મુદ્દાઓનું સમાધાન થશે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે આ મુદ્દાનો ઉપયોગ મુસ્લિમોને નિશાન બનાવવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.
અલ્વીએ કહ્યું, ‘છેલ્લા 12 વર્ષથી ભારતીય જનતા પાર્ટી મુસ્લિમો વિરુદ્ધ દરેક કામ કરી રહી છે. શું UCCથી આર્થિક સ્થિતિ સુધરશે? શું UCC બેરોજગારી દૂર કરશે? શું UCC પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઘટાડશે? તમે તેને 21 રાજ્યોમાં લાગુ કરવા માગો છો. યુનિફોર્મ સિવિલ કોડનો અર્થ જ નાગરિક કાયદાઓમાં એકરૂપતા છે. હાલમાં હિન્દુઓ, મુસ્લિમો અને ખ્રિસ્તીઓ માટે અલગ-અલગ પર્સનલ લૉ છે.’
