Bodhghat Project Protest: છત્તીસગઢના બસ્તર વિસ્તારમાં દાયકાઓથી લંબિત બોધઘાટ બહુઉદ્દેશીય યોજનાને ફરીથી શરૂ કરવાની સરકારી કવાયતે એકવાર ફરી મોટા જન-આક્રોશને જન્મ આપી દીધો છે. દંતેવાડા જિલ્લાના બારસૂર પાસે હિતલકુડુમ ગામમાં આયોજિત એક વિશાળ મહાપંચાયતમાં હજારો આદિવાસીઓએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે ‘પહેલા અમને ગોળી મારો, પછી બંધ બનાવો’.
આ યોજનાથી પ્રભાવિત થનારા 56 ગામોના રહેવાસીઓએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે તેઓ કોઈપણ કિંમતે પોતાની જમીન, જંગલ અને સદીઓ જૂના પવિત્ર ધાર્મિક સ્થળોને ડૂબવા નહીં દે. 18 ગ્રામ પંચાયતોના પ્રતિનિધિઓ આ રેલીમાં પોતાના પરંપરાગત દેવી-દેવતાઓ અને ધાર્મિક પ્રતીકોની સાથે વિરોધ નોંધાવવા પહોંચ્યા હતા.
શું છે બોધઘાટ યોજના?
બોધઘાટ બહુઉદ્દેશીય યોજના દંતેવાડા જિલ્લામાં બારસૂર પાસે ઇન્દ્રાવતી નદી પર પ્રસ્તાવિત એક જળવિદ્યુત અને સિંચાઈ યોજના છે. આની પરિકલ્પના પહેલીવાર વર્ષ 1979 માં કરવામાં આવી હતી, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આખા બસ્તર વિભાગમાં વીજ ઉત્પાદન અને સિંચાઈ સુવિધાઓનો વિસ્તાર કરવાનો હતો. જો કે, મોટા પાયે થનારા વિસ્થાપન, ગીચ જંગલોના ડૂબવા અને પર્યાવરણને થનારા ભારે નુકસાનના કારણે આ પ્રોજેક્ટ છેલ્લા પાંચ દાયકાથી અધ્ધર લટકેલો હતો. તાજેતરમાં જ રાજ્ય સરકાર દ્વારા આના વ્યવહારિકતા પરીક્ષણ માટે ફરીથી સર્વે શરૂ કરવાના સમાચારે બસ્તરના આ સૌથી જૂના વિવાદને ફરીથી જીવતો કરી દીધો છે.
વિનાશની યોજનાનો આક્ષેપ
પ્રદર્શનકારીઓનો દાવો છે કે આ વિશાળ બંધના બનવાથી દંતેવાડા, બીજાપુર, બસ્તર અને નારાયણપુર જિલ્લાના ડઝનબંધ ગામો સંપૂર્ણપણે તબાહ થઈ જશે. અનુમાન મુજબ, આ યોજનાના કારણે 16,000 હેક્ટરથી વધુની વન ભૂમિ જળમગ્ન થઈ જશે અને હજારો આદિવાસીઓને બેઘર થવું પડશે. મહાપંચાયતમાં સામેલ થયેલા બીજાપુરના ધારાસભ્ય વિક્રમ મંડાવીએ સરકારને ઘેરતા કહ્યું કે એક તરફ વિકાસની વાતો થઈ રહી છે, તો બીજી તરફ બસ્તરને ઉજાડવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે. તેમણે દાવો કર્યો કે આ યોજનાથી 50,000 થી વધુ લોકો સીધી રીતે પ્રભાવિત થશે.
આ આંદોલન અને ગ્રામીણોની માંગણીઓ:
ગ્રામીણોએ રાષ્ટ્રીય અનુસૂચિત જનજાતિ આયોગને એક આવેદનપત્ર સોંપીને પોતાની આપત્તિઓ નોંધાવી છે.
આક્ષેપ છે કે પેસા (PESA) કાયદા અને વન અધિકાર અધિનિયમ હેઠળ ગ્રામ સભાઓની લેખિત સંમતિ વિના છૂપી રીતે સર્વેનું કામ ફરીથી શરૂ કરી દેવામાં આવ્યું છે.
બોધઘાટ સંઘર્ષ સમિતિએ માંગ કરી છે કે જ્યાં સુધી યોજનાની પૂરી માહિતી ગામોની સાથે વહેંચવામાં ન આવે, ત્યાં સુધી તમામ કામ તાત્કાલિક રોકવામાં આવે.
આદિવાસીઓએ પેસા નિયમ 2022 હેઠળ સંસાધન યોજના તેમજ વ્યવસ્થાપન સમિતિઓની જોગવાઈઓને લાગુ કરવાની પણ માંગ ઉઠાવી છે.
આદિવાસીઓના જણાવ્યા મુજબ આ માત્ર જમીન કે વળતરનો મુદ્દો નથી, પરંતુ તેમની સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને પૂર્વજોના વારસાને બચાવવાની લડાઈ છે.
