Chabahar Port Strategic Importance: ભારતમાં ઈરાનના રાજદૂત મોહમ્મદ ફથાલીએ અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે ચાબહાર બંદર પ્રોજેક્ટને ભારત-ઈરાન સહયોગનું એક શક્તિશાળી પ્રતીક ગણાવ્યું છે. ઈરાને ભારતના સહયોગથી તૈયાર થઈ રહેલા આ પ્રોજેક્ટને પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી અને પરસ્પર વિકાસ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માન્યો છે. ખરેખર, આ સમયે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ભારે તણાવની સ્થિતિ બનેલી છે અને તેના કારણે ચાબહાર બંદર પ્રોજેક્ટનું ભવિષ્ય પણ અધ્ધરતાલ લટકેલું છે, જેમાં ભારતે પણ ઘણું બધું દાવ પર લગાડેલું છે.
ઈરાને ભારત સાથેના સંબંધોના વખાણ કર્યા
ઈરાનના નેશનલ ડે નિમિત્તે ઈરાની દૂતાવાસમાં આયોજિત એક રિસેપ્શન કાર્યક્રમમાં ઈરાનના ભારતમાં રાજદૂત મોહમ્મદ ફથાલીએ બંને દેશોના હજારો વર્ષ જૂના ઈતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાનો ઉલ્લેખ કરતા એ જણાવવાનો પ્રયાસ કર્યો કે આ સંબંધ કેટલાક દાયકાઓના (૭૫ વર્ષ) રાજદ્વારી સંબંધો કરતા ક્યાંય વધુ પ્રાચીન અને મજબૂત છે. આ પ્રસંગે ભારત તરફથી ઈરાની જનતાને શુભેચ્છાઓ આપવા માટે વિદેશ મંત્રાલયના સચિવ (પશ્ચિમ) સિબી જ્યોર્જ ઉપસ્થિત હતા, જેમણે ભારત-ઈરાનના ઊંડા દ્વિપક્ષીય સંબંધો પ્રત્યે ભારતીય પ્રતિબદ્ધતાની પુષ્ટિ કરી.
‘ચાબહાર પોર્ટ પ્રોજેક્ટ સહયોગનું પ્રતીક’
સોમવારે ઈરાની દૂતાવાસમાં આયોજિત કાર્યક્રમમાં ઈરાનના રાજદૂત મોહમ્મદ ફથાલીએ કહ્યું કે ‘ચાબહાર પોર્ટ પ્રોજેક્ટ આપણા બંને દેશો વચ્ચેના સહયોગનું પ્રતીક છે, જે સમાન વિકાસ અને પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.’ આ પ્રસંગે સિબી જ્યોર્જે મુખ્ય અતિથિ તરીકે ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું. બાદમાં વિદેશ મંત્રાલયે એક્સ (X) પર એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું કે તેમણે ઈરાનની સરકાર અને ત્યાંના લોકોને ભારત તરફથી શુભેચ્છાઓ પાઠવી અને દ્વિપક્ષીય સંબંધો અંગે ભારતની પ્રતિબદ્ધતા પણ વ્યક્ત કરી.
ચાબહાર પોર્ટને લઈને વધી ગઈ આશા
ખરેખર, ચાબહાર પોર્ટમાં ભારતનું ઘણું બધું દાવ પર લાગેલું છે. ગયા શુક્રવારે (૬ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬) જ કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં જણાવ્યું છે કે એપ્રિલ, ૨૦૨૬માં સમાપ્ત થઈ રહેલી અમેરિકી પાબંદીમાંથી મળેલી રાહત પહેલા જ ચાબહાર પોર્ટ માટે ૧૨૦ અબજ ડોલરનું પોતાના વચન મુજબનું યોગદાન ભારત પૂરું કરી ચૂક્યું છે. આ નાણાં બંદર માટેના સાધનોની ખરીદી માટે આપવામાં આવ્યા છે. જોકે, ૨૦૨૬-૨૭ના બજેટમાં આ માટે ફાળવણી ન થવાથી એવા સવાલો ઉઠ્યા છે કે શું જો અમેરિકાએ પાબંદીમાં છૂટને આગળ ન વધારી તો ભારત માટે તેનું સંચાલન મુશ્કેલ બનશે? જોકે અમેરિકા તરફથી ટેરિફ અંગેના વલણમાં આવેલા ફેરફારને કારણે એવી આશા જાગી છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ચાબહાર પોર્ટમાં પણ ભારતની રાહમાં કાંટા નહીં બિછાવે.
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક છે ચાબહાર પોર્ટ
ભારતે ઈરાનના ચાબહાર પોર્ટ વિકસાવવાનો પ્રસ્તાવ ૨૦૦૩માં આપ્યો હતો. આ માધ્યમથી ભારતને ચારે બાજુથી જમીનથી ઘેરાયેલા અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર દ્વારા રોડ અને રેલ કનેક્ટિવિટીનો વિકલ્પ મળી રહ્યો હતો. આનાથી પાકિસ્તાનમાં પ્રવેશવામાંથી છુટકારો મળી જાય છે. આ પ્રોજેક્ટમાં શરૂઆતમાં જ ઘણો વિલંબ થયો હતો, કારણ કે ઈરાનના શંકાસ્પદ પરમાણુ કાર્યક્રમને કારણે અમેરિકાએ તેના પર પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા.
અફઘાનિસ્તાન, મધ્ય એશિયા માટે મહત્વનું
બાદમાં આ બંદરના સંચાલન માટે ઇન્ડિયન પોર્ટ્સ ગ્લોબલ લિમિટેડ (IPGL) અને ઈરાનના પોર્ટ એન્ડ મેરીટાઇમ ઓર્ગેનાઇઝેશન વચ્ચે લાંબા ગાળાનો કરાર થયો હતો. આ કરારે ૨૦૧૬ના શરૂઆતના સમજૂતીનું સ્થાન લીધું હતું, જેમાં ભારતની ભૂમિકા શાહિદ બેહેશ્તી ટર્મિનલ સુધી હતી અને તેને દર વર્ષે વધારવાની હતી. તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતે ચાબહાર પોર્ટનો ઉપયોગ ઘણી મહત્વની આંતરરાષ્ટ્રીય ખેપો મોકલવા માટે કર્યો છે. જેમાં ૨૦૨૩માં અફઘાનિસ્તાન માટે ૨૦,૦૦૦ ટન ઘઉંની સહાય મોકલવી અને ૨૦૨૧માં ઈરાનમાં પર્યાવરણ-અનુકૂળ કીટનાશકો પહોંચાડવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
